USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
Astana:

Tirisinde ata-ananıñ qadirin bil

Qazaq atamız «Qartı bar üy`diñ qazınası bar» dep aqsaqaldı ata men aq samay`lı əjesi bar üy`diñ berekesi mıqtı ekeni ay`tatın. Munday` otbasınıñ alınbay`tın qamalı joq dep tüsinetin. Olardıñ ömir təjirïbesinen qorıtqan asıl sözderi men taza pey`ilinen şıqqan aq batası bere- ke əkeletin. Degenmen, bügingi qoğamda ata-ananıñ qadirin tüsinbey` jürgender de jeterlik. Kim de kim bolsın öziniñ ösirgen ul-qızdarınıñ qızığın körgisi keledi. Kelinniñ qolınan şəy` işip, nemeresimen oy`nap-külip ata-əje atanıp otırğan qanday` jaqsı. Alay`da, jalğız anasın sıy`dırmay`, köşe jağalawğa məjbür etetinderdi de közimiz körip jür.

Rawşan apa keşki waqıtta bizdiñ üy`ge tağı keldi. Künde osılay` kelip, teledïdar körip, ata-anammen emen-jarqın əñgime ay`tıp ketetin ədeti bar. «Öz balalarıñ özegiñnen tepse, jetimniñ küy`in keşesiñ» degen ras eken. Uldarı men kelini jaqtırmağan key`wana qızdıñ üy`ine qalay` sıy`sın. Əy`tewir jan bağıp, tirşilik etwde. Rawşan apa üş qız, üş uldı dünïege əkelgen. Quday` qosqan jan-jarı erterek dünïe saldı. Jalğızbastı ana altı balasın qanattığa qaqtırmay`, tumsıqtığa şoqtırmay`, əlpeştep ösirdi. Al, büginde urpaqtarınıñ qolınan ıstıq tamaq ta işe almay` ər üy`de bir tünep jürgen jay`ı bar. Otbasınıñ jılwı…

Osınday` ottay` ıstıq uğımda qanşa mağına, qanşa sezim bar deseñizşi. Ol osı jılwdı balalarınan sezine almağanına iştey` küy`inedi, jüregi qan jılay`dı. Jası 60- tan asqanda «balalarıma sıy`may` sergeldeñge tüsemin» degen oy` Rawşan əjey`diñ üş uy`ıqtasa da tüsine kirmegen şığar-aw.

– «Kün batpay`mın degenge keş qoy`may`dı» degendey` Alla ömir berse, qartay`may`tın eşkim joq. Balalarımda osı jasqa keler. Sol kezde tüsiner, bəlkim. Biraq, olardıñ jılağanın körgim kelmey`di. Jaqsı tərbïe bere almadım ba dep te ökinemin. Uldarımnıñ üy`ine basam, «anam keldi» dep qwanğandarın körmey`min, nemerelerimnen alşaqtatadı. Təp-tətti balğındardıñ betinen süy`ip emirene almağanım janıma batadı. Qartay`ğanda körgenim osı boldı. Qarnımnıñ aşqanına emes, qadirimniñ qaşqanına jılay`mın. Bar way`ım janımdı jegidey` jep baradı. Özim ay`ıqpas dertke şaldıqqanmın. Ota jasaw kerek dey`di dərigerler. Emdeley`in desem, jïğan-tergen aqşam joq, – dep kemseñdey`di şarasız qarïya.

Ïə, qay`-qay`sımız da qartayamız. Ol – ömir zañı ğoy`, onı eşkim de attap öte almay`dı. Alay`da, törinen köri jaqın qalğan kezeñde öziñniñ bawır etinen jaralğan qay`ırımsız ul men qatigez qızdıñ qara nïetin körip jürgen qarïyanıñ jağday`ı alañdatadı. Sergeldeñge tüsken ol kisini körgende qolda bar ata- anamızdıñ qadirin tüsinsek qoy` degen oy` sananı san mərte sızdatadı. Ïə, küni keşe eñbektegen balanıñ zamanında eñkey`gen qarïyağa ay`naları aqïqat. Önegeli eldiñ urpağı qazınasın kün say`ın qurmettey`di. «Ata-anañ jındı bolsa bay`lap baq» degen söz bar. Osını dəstürge ay`naldırğan elimizdiñ tarïxında əke-şeşesin qarttar üy`ine, dalağa tastaw degen əste joq edi. Qazirgi tañda «Qarttar üy`i, jetimder üy`i bar, solarğa qamqorlıq etip jatırmız» dep məz bolwdamız. Bul – bizdiñ maqtanışımız emes, quldırawımızdıñ belgisi. Osını bügingi zamannıñ urpaqtarı tüsinwi qajet. Xalqımızda: «Aqsaqalı sïregen awıldan ar- ïman qaşadı» degen qanattı söz bar. Sondıqtan kez kelgen qazaq şañırağındağı ata-ana öz balasın ülkenderdi sıy`lawğa tərbïelegenimiz jön bolar. Qarttar üy`inde qarnı toq bolatın şığar. Alay`da, köñildiñ toqtığı mümkin emes...

Ay`tolqın AY`TJANOVA.

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï