USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
Astana:

Bala oy`ını kompʹyutermen şektelmewi tïis

Foto: ati-times.tatar-inform.ru

Birde Rwslan esimdi kişkentay` inim suraq qoya bastadı. Əñgimemiz oy`ın taqırıbında örbidi. – Təte, siz kişkene keziñizde qanday` oy`ın oy`nay`tın ediñiz? – Olardıñ türi köp bolatın. – Sonda qanday`? Ay`tıñızşı... – Maqul, tıñday`tın bolsañ, ay`tay`ın. Aq serek-kök serek... Uldar jağı asıq atıp, dop qwatın. Qwırmaş, tığılmaq, toğızqumalaq, uştı-uştı, xan talapay` oy`ındarı bar edi. Mektepke erte barıp, ay`nalasında petka oy`nawğa jïnalatınbız. Al, ul-balalar ləñgi tewip jüretin. Munı estigen kişkentay` Rwslan küle bastadı. «Kökem-aw, sonşa nege küldiñ?» dedim bilgim kelip. – Təte-w, oy`ındardıñ atı sonday` qızıq eken.

Ïə, atı qanday` qızıq bolsa, özi de sonday` tətti edi. Al, sen qanday` oy`ın oy`nay`sıñ, ay`ta ğoy`? – Bizdiki sol kompʹyuter ğoy`, – dedi Rwslan tömen qarap. Kişkentay` inimniñ surağı meni oy`landırıp tastadı. Bizdiñ kezimizde ata-analarımız üşin üy`ge kirwimiz muñ boldı. Öy`tkeni, keñ dalada asır salğandı jaqın körwşi edik. Sabaqtı tezirek oqıp tastap, dalağa asığıp turatınbız. Sol kezde esimde ülkenderimiz «Bala oy`ınmen ösedi, dana oy`men ösedi» degen söz bar.

Urıspañdar, oy`nap jüre bersin» dep bizdi jaqtay`tın. Oğan qosa qızdar jağı qwırşaq satıp alwdan jarısatınbız. Oğan kïim tigip, məz bolatınbız. Ïə, eñ keremet şaq edi. Al, büginginiñ balaları biz sekildi oy`ınğa asığar ma eken? Olar mektepten kele sala kompʹyuterin qoswğa, endi biri planşetin qwattandırwğa asığadı. Sebebi, olardıñ qızığı sol ékrannıñ ar jağında. Üy`den şıqpay`tını da sodan. Balalıq baldəwren şaqtı oy`ınsız elestetw mümkin emes. Öy`tkeni, ol – bala üşin negizgi qajettiliktiñ biri. Fïzïkalıq, psïxologïyalıq, moraldıq, dünïetanımdıq turğı dan onıñ balağa berer pay`dası öte köp. Oy`ın balalardı uy`ımşıldıqqa üy`retedi jəne özin ustay` bilwge, uy`ımdasqan türde əreket etwge, bay`qampazdıqqa bawlïdı. Sebebi, ol arqılı büldirşin qwanışın da, ökpesin de, qorıqqanın da jetkize aladı. Məselen, oy`ın barısında ülkenderdiñ is-qïmıldarın ay`nıtpay` keltiredi. Qwırşaqtı kïin dirgeni, əldïlegeni, terbetkeni, ertegi ay`tqanı sol küy`i anasınan körgenderi ekendigi ay`dan anıq körinip turadı.

Bir qızığı, key`de ayaq kïimniñ qorabı balağa qımbat maşïnadan da mañızdı bolıp körinedi. Onımen ərtürli əreketter orınday`dı, yağnï, qurılıs materïaldarın tasïdı, ayudıñ tösegine ay`naldıradı, qwırşaq kïimderin salatın çemodan qıladı. Sondıqtan balanıñ oy`ının tejewge bolmay`dı. Mine, olar balğındarğa öte pay`dalı bolatın. Al, qazirgi kompʹyuterdegi atıs-şabıs, kölik jarısı balalardıñ jüy`kesine keri əser etetin körinedi. Bay`qap qarasañız, bügingi balanıñ köbi aşwlanşaq bolıp baradı.

Psïxolog mamandardıñ ay`twınşa, mektep jasına jetken oqwşınıñ teledïdar nemese kompʹyuterge aldanıp qalmawın qadağalawımız tïis. Bularğa belgili bir şektew qoy`ılmağan jağday`da jetkinşek köp waqıtın bosqa jiberip alwı mümkin. Örenderdiñ kompʹyuter aldında köp otırwı adamdarmen qarım-qatınas jasay` alw qabiletiniñ tömendewine əkelip soğadı.

Aqtolqın NURLIBAY`.

Ssılkï po teme:
Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï