USD 335.61 EUR 361.32 RUB 5.26
Astana:

Är qazaqtıñ törinde tekemet tursa....

Bizdiñ ata-babalarımız altı qanat aq boz üy`diñ keregesine türli- tüsti oyu-örnek basılğan kïiz – tekemet ilgen. Küni keşege dey`in öziniñ qadirin joy`may`, är qazaqtıñ törinen tabılğan tekemet büginde eşbir üy`den körinbey`di desek artıq ay`tqandıq emes. Onıñ ornın zamanğa say` kilemder men özge tösenişter basqan. Jaqında biz osınday` ultımızdıñ umıt bolğan qolöner buy`ımdarın jañğırtıp, onıñ jasalw jolın jas bwınğa tanıstırw maqsatında törinde tekemeti bar üy`ge bas suqtıq.

Bul – «Dostıq», «Eñbek Qızıl Tw» ordenderiniñ ïegeri, memlekettik sıy`lıqtıñ lawreatı Şıntas Nurqojaevtıñ şañırağı. Basıqara awılınıñ ösip-örkendewine sübeli ülesin qosqan atpal azamattıñ qurmetine twğan awılında eskertkiş ornatılıp, köşege atı berilgen. Onıñ jarı birneşe jıl awdandıq tutınwşılar kooperatïvinde şïkizat day`ındawşı bolğan eñbek ardageri Raya Ay`ekeşova. On üş jasınan alaşa toqıp, kïiz basıp, tekemet tikken Raya äjey` qazir de qarap otırmay`dı. Körpe-jastıq tigip, balaları men nemerelerine bilgenin üy`retedi. Ömirge on bala äkelgen altın qursaqtı ana 48 jasında joldasınan ay`ırılıp, tağdır tawqımetin keşse de kün-tün demey` eñbekte jürip balalarınıñ barlığınıñ joğarı bilim alwına küş saldı. Kündiz jumısta, keşkilik kïiz basıp, tekemet jasap, onı satıp, qarajat jïnadı. Mal baqtı, dïirmen tarttı. Ul-qızın erte jastan eñbekke bawlıp, el qatarına qostı. Äke ornına äke, şeşe ornına şeşe bolğan jan büginde bey`netiniñ zey`netin körip otırğan ayawlı ana, asıl äje. Balaları öz aldına şañıraq bolıp, türli salada qızmet atqarwda. Bul otbasındağılardıñ basım köpşiligi esepşi mamandığın ïgergen. Olardıñ qatarında zaman ağımına ilesken käsipkerler de bar.

Büginde «Rüstem» şarwa qojalığın aşıp, mıñğırğan maldıñ babın tawıp otır. Sonımen Raya äjey`diñ şeberligine oralay`ıq. Esik aldındağı säkige jay`ğasqan ol özi basqan kïizdi jay`ıp, bizge tekemet baswdıñ qır-sırın tüsindirdi. Aldımen qoy`dan qırqıp alınğan jün äbden tazartılıp, tüsine qaray` ajıratıladı. Sodan soñ onı eşki jüninen jasalğan twlaqqa salıp sabay`dı. Jün sabalıp bolğan soñ, basılatın kïizdiñ kölemine qaray`, şïdi jayadı da, onıñ üstine jündi salıp şabaqtay`dı. Osıdan key`in kïizdiñ oñ jağına arnalıp tazalanğan, ädemi jündi sol qolmen wıstap alıp, älgi şabaqtalğan jünniñ üstine salıp otırıp, oñ qoldıñ qırımen basıp qalıp, üzip qaldıradı. Üzilgen jün birimen-biri jalğasa, birtegis bolıp tösele beredi eken. Qay`nap turğan ıstıq swdı şelekpen äkelip, süzgimen nemese şömiştiñ sırt jağımen şaşıratıp, bir jaq şetinen bastap sebelep quyadı. Joğarıdan şaşırap quy`ılğan sw öz salmağımen jündi basıp, şabaqtalğan jün men tartılğan jündi birine-birin qosıp jabıstıradı. Istıq sw jünniñ talşıqtarın bwlandırıp jibitedi de, onıñ özara kirigip, tez kïizdenwine jağday` jasay`dı. Sw sebile bastalısımen, qatar otırğan üş-tört äy`el basılıp jatqan jündi sırtındağı şïmen qabattay` şïırşıqtap, jïnap otıradı. Şïdi şïratıp, orap jïnağan say`ın älsin- älsin ıstıq sw quy`ıladı. Tügel jïnalğan şïdiñ sırtınan jippen şandıp, jumırlap bay`lay`dı da, ortan belinen bir nemese eki jerinen arqandı ötkizip alıp domalatadı. Onıñ eki basın tuy`ıqtap bos salıp qoyadı. Büktelip äzir jatqan şïdiñ ön boy`ın boy`lay` birneşe adam qatar jürip kele jatıp, şïge orawlı kïizdi ayaqtarımen tewip otıradı. Bularğa qarama-qarsı bir adam – “qoy` bastar” kïizdi alğa qaray` domalata süy`rey`di. Budan key`in şïdiñ şandwların şeşip, şïırşıqtalğan kïizdi jazıp bosatadı. Kïizdiñ astı-üstin awıstırıp otırıp, üş-tört ret şïırşıqtap, büktey`di de, eki basın tüy`istirip şujıqqa uqsatıp köktep alıp, tağı da ıstıq sw quy`ıp sığımdap, üstin küpimen, tonmen jılılap jawıp tastap bwlay`dı. Istıq bwımen balbırap jatqan kïizdi mölşerli waqıt ötken soñ şeşip alıp, qay`ıra şïratıp, tağı da jippen şandıp bay`lay`dı. Qatarlasa otırğan kïizşiler şïdiñ üstinde köldeneñ jatqan kïizdi özderine qaray` jula tar- tıp alıp, tizesi, bilegimen urıp basadı. Bul bilektelip bolğan kïizdi uzınnan eki qabattap büktep, onıñ eki basın bir-birine tüy`istire şwda jippen köktey`di. Kïiz baswşılar kïizdi aq şïdiñ üstine salıp, ay`nala otıradı. Qwsırılğan kïizdiñ är jerinen qamtï ustap, oñdı-soldı qarpïdı. Qarpılğan kïizdiñ şet- şeti jïnalıp tegisteledi de, eki jaq betindegi kirikpey` qalğan bos qılşıqtarı tüsedi. Bilektew men qarpwdan key`in kirigip, şïray` tüsken kïiz biraz qwırılğanday` bolıp kölemi şağındaladı. Endi onı uzınınan şığara sozğılay` esip şïırşıqtay`dı da, äweli bir jaq şetin jumarlay` bilektep ese otırıp, ekinşi basına jetkizedi. Odan key`in ekinşi basın tağı da soza bilektey` otırıp birinşi basına dey`in aparadı. Sonda kïiz molığıp, sozıla tüsedi. Kïizdi bilektegende jäne uzındağanda onıñ eki jaq basına jwan ağaş, jïnawlı şï sïyaqtı närselerden tïyanaq qoy`ıp otıradı. Sonda kïizdiñ uzına boy`ınıñ eki jaq şeti olpı-solpı bolmay`, tegistelip şığadı. Day`ın bolğan kïizdiñ betine äsemdelip oyu-örnek salınadı.

– Oyudı aldımen oy`ıp alamız. Tekemette ökşe, şet, aşıq, jalpaq jäne özge de oyu türleri ornalastırıladı. Şetki jağına salınğanı – sıpırmay`ım oyu dep ataladı. Aldımen kïiz betinen masatı mata- dan qïıp alınğan oyudı jippen köktep tigip alamız. Urşıqqa jipti bir tinin oñ jäne ekinşi tinin solğa qaray` ïirgende örilgen şaş sekildi ädemi ırğaq şığadı. Sol jipti oyudıñ jïegine salıp tigemiz. Mine osılay` tekemet day`ın boladı. Bunı qabırğağa ilwge nemese töseniş qılwğa pay`dalanğan. Bul jılı äri ädemi, – dey`di Raya äje. «Önerliniñ qolın usta, önegeliniñ jolın usta» degen tämsil teginnen-tegin ay`tılmasa kerek. On sawsağınan öner tamğan äjeniñ janında otırğan az ğana waqıttıñ işinde biraz dünïege qanıqtıq. Ömirden körgeni köp, tüy`geni tereñ qarttarımız ortamızda barda altın waqıttıñ qadirine jetip qalğan jön sekildi. Ultımızdıñ rwxın oyatıp, xalqımızdı özgelerden daralay`tın, bağasın arttırar bay`lığımız – salt-dästür, ädet-ğurpımız ben özimizge ğana tän qolöner buy`ımdarımızdı esten şığarmay`ıq.

Ulbolsın TALAPBAEVA.

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï