USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
Astana:

Ötpeli kezeñ önegesi

El eñsesin tüsirmew jolında erteñgi künniñ kirispesin jasağan eti tiri azamattardan Sarqan awdanı kende bolıp körgen joq. Qïın kezeñde jurtşılıq müddesi üşin täwekelge barıp GÉS qurılısın qolğa alğan Sarqan awdanınıñ Qurmetti azamatı Melis Razbekulınıñ erlikke teñ eñbegin eşkim de umıtpay`dı. -Rasında da bul qurılıstıñ qalay` bastalğanı, kişi éner- getïkanı damıtw ïdeyası kimnen twındağanı sol jıldarı awdan äkimi bolıp qızmet atqarğandıqtan meniñ jadım- nan äli öşe qoy`ğan joq,-dey`di Azamat Slamjanulı. –Élektrge täweldi jılw qazandıqtarı jumısın toqtatıp, köp qabattı üy`ler qañırap, turğındarı jan-jaqqa sabılğan kez edi ol. Sol kezde Sarqan özenin awızdıqtap, élektr qwatın öndiretin käsipkerlerdi izdew qajettiligi twdı. Sebebi, ejelden tawdan ağatın asaw özenderimiz şağın GÉS-terge taptırmas meken bolğanı bizge belgili edi. Tañdaw eldik müddeni talmay` köterip jüretin aldımızdağı aqılşı ağamız Melis Razbekulına tüsti. GÉS qurılısın täwekelmen bastap, qomaqtı qarjı quy`ıp, kanal tazalap, ğïmarat soğıp, awqımdı jumıstı jüzege asırğan Melis Razbekulınıñ örkendi isi jalğasın tabwda. Sw-élektr stansası bul künderi qwatın arttırıp, ağamızdıñ esimi urpaqtar jadında jatta- lıp qaldı. Sarqan awdanı äkiminiñ 1991-1992 jıldarı birinşi orınbasarı bolğan Aldabergen Axmetjanulı Atanov awdandağı alğaşqı käsipkerlerdiñ biri. 1992 jılı «Alataw» käsipkerlik qurılımın qurıp, «Aqjol» jeke şarwaşılığın basqarıp, 1996 jıldan ömiriniñ soñına dey`in, atap ay`tqanda 2002 jılğa dey`in «Sultan» JŞS- niñ törağası boldı. Onıñ qarawındağı käsiptiñ barlığı da jüy`eli, özara bay`lanıstı damıdı. Jekeşelendirip alğan burınğı «Pïonerler üy`in» ofïs-keñsege ay`naldırdı. «Jetisw» sawda üy`in qoldı bolwdan jekeşelendirw arqılı aman alıp qalıp, el ïgiligine usındı. Nawbay`xana jüy`eli jumıs istedi.

Süt-tawarlı fermasına qay`tadan jan kirdi. Mundağı iri qara ğılımï ädistermen asıl- dandırıldı. Bïday` tuqımın jaqsartwdı qolğa alıp, ğılımï negizdegi élïta tuqımdı öndirwdi qolğa aldı. Awdandağı şarwa qojalıqtarın osı önimdi tuqımmen qamtamasız etip, astıq molşılığına ïgi qadam jasadı. Äkesiniñ izgi isin jalğastırğan Almas Aldabergenulı bügingi tañda awdandağı el ïgiligine üles qosatın käsipkerler sapında. Ol el senimin ïelenip, oblıstıq mäslïxattıñ depwtatı bolıp say`lanğan bolatın. Tarïxı tereñdegi Qoy`lıq awılınıñ bügingi ajar-kelbeti sol eldi mekendegi ujımdıq şarwaşılıqtı 1979-1996 jılğa dey`in basqarğan Bolat Maketovtıñ esimimen tığız bay`lanıstı. Bolat Näbïulı uzın joldıñ boy`ındağı eldi mekenniñ eñsesin bïiktetip turğan Mädenïet üy`in, Ulı Otan soğısında qaza bolğan bozdaqtarğa arnalğan keşendi me- morïaldı, ortalıqtağı sayabaqtı öz bastamasımen der kezinde el ïgiligine usınwğa ïgi ıqpalın tïgizgen azamat. Jekeşelendirw kezinde de şarwa qojalığın sawattı basqarıp, jerlesterine tirek bola bilgendigi, qamqorlıqqa muqtaj otbasıların qanatınıñ astına alğandığı äli künge dey`in añız bolıp ay`tıladı. Qolı qalt ete qalsa kökey`degi köksewin, özegin örtegen ökisigin de öleñmen örnektegen aqın ağamızdıñ soñında birneşe jır kitaptarı qaldı. Bügingi tañda Bolat ağanıñ ulı Mey`ram sol awıldıq okrwgtiñ äkimi retinde äke isin lay`ıqtı jalğastırwda. Awdandağı mal därigerlik stansasına täwelsizdik kezeñinde uzaq jıldar boy`ı mal därigerlik salada täjirïbe jïnaqtap, birqatar şarwaşılıqtardı basqarğan osı salanıñ bilikti mamanı Qanat Maman- baev jetekşilik etti. Jaña ğasır bastawında awdandıq awmaqtıq awıl şarwaşılığı basqarması qurılıp, osı basqarmanıñ tizginin ustağan Qanat Mamanbay`ulı iskerligin tanıttı.

Awdan käsipkerleri 2003-2005 awıl jıldarı gektar kölemin arttırwmen qatar, onıñ şığımdılığı men sapasına köñil böldi. Awdandıq awıl şarwaşılıq basqarmasınıñ memlekettik karantïn jäne fïtosanïtarïya bölimi şarwa qojalıqtarınıñ jerlerin är türli zïyankester jäne aramşöpterden arıltwdı qadağaladı. Egis alqaptarındağı jer köleminen monolïtter alınıp, onıñ ösip-damw barısı anıqtaldı. Sapağa basa nazar awdarılıp, şarwa qojalıqtarımen tığız bay`lanıs ornatılıp, agrotexnïkalıq şaralardı ğılımï negizde jürgizw qolğa alındı. Osı istiñ bastawında jürgen Qanat Mamanbay`ulı zey`netkerlikke şıqqan soñ uzaq jılğı eñbeginiñ nätïjesinde Sarqan awdanınıñ Qurmetti azamatı atandı. Täwelsizdiktiñ alğaşqı jıldarında «Proletarïy`» kolxozında bölimşe basqarwşısı bolğan Bolat Raxmetqalïev uzaq jılğı täjirïbesi nätïjesinde öz salasınıñ bilikti mama- nı retinde jastarğa ülgi bola bildi. Buğan dey`in Sarqan awdandıq «Kazselʹxoztexnïka» birlestiginiñ dïrektorı, Qarabulaq DÉW-niñ bastığı, Sarqan avtobazasında dïrektor bolğan Bolat Raxmetqalïulı 1997 jılğa dey`in eñbek sapınan qalmay`, qïın kezeñdi jurtşılıqpen birge birlesip köterdi. Bolat ağanıñ balaları ömirden öz orındarın tapqan. Joğarğı oqw ornın bitirip, äke jolımen Aqsw awdanında bas ïnjener, «Krasnıy` Oktyabrʹ» sovxozında dïrektordıñ kommercïya jönindegi orınbasarı bolğan Ğalım Bolatulı Raxmetqalïev alğaşqılardıñ sapında käsipkerlikpen ay`nalısıp, därilik şöpter jïnap- ötkizip, bul salada jetistikke jetti. Bir şaqırılım boy`ı awdandıq mäslïxattıñ xatşısı bolğan onıñ bul künderi «Ğalım» şarwa qojalığı 900 gektar alqaptan soya, bïday`, arpa daqıldarınan tïisti önim alıp, jerlesterin jumıspen qamtıp keledi. -«1990 jılı 5-qañtarda awdandıq keñes depwtattarınıñ kezekti sessïyası boldı.

Sol küni sessïyanıñ aldında bir top depwtattar, şarwaşılıq basşıları awdannıñ birinşi xatşısınıñ orıntağına kandïdat etip awdandı basqarıp otırğan Swmïnge qarsı balama- lı türde meniñ kandïdatwramdı qoy`maq boldı,-dep eske aladı Täwelsizdik qarsañındağı jılımıq kezeñdi Sarqan awdanınıñ Qurmetti azamatı Mey`ramğalï Qalïasqarov. - Äriptesterimniñ usınısına kelisimimdi berdim. Jabıq da- wıspen ekewimizdi say`lağanda meniñ kandïdatwram ötip ketetinin depwtattardıñ qas- qabağınan añdap bilgen Swmïn oblıstıñ birinşi basşısı Anwfrïevke telefon şalıp qoy`ıptı. Qawip tönip turğanın ay`tsa kerek. Bir kezde zalda otırğan mağan «Oblıs basşısı telefonğa şaqıradı» degen xabar keldi. Barmawğa bolmay`dı. «Sen kimmen jumıs jasay`ın dep jürsiñ?» dep dürse qoya berdi mağan Anwfrïev. Sonı- men sessïya bastalğanda söz söy`lep özimniñ kandïdatwramdı alwıma twra keldi. Mağan senim bildirgen jigitter, ärïne, aşwlandı, renjidi. Sondağı depwtattardıñ aldındağı osılay` uyattı bolğanım bar. Mağan jasağan ädiletsizdikteri üşin awdan, oblıs basşılı- ğımen iştey` eregeske tüstim. Qazaq Respwblïkası Joğarğı Keñesine depwtattıqqa ümitker bolıp tirkeldim. Say`lawğa 5 kandïdat qatıstıq. Onıñ biri meniñ qarawımda brïgadïr bolıp istegen Ïmaş Namısbekov bolatın. Mağan qarsı jumıs öris aldı. Alay`da demokratïyalıq örlew kezeñinde xalıqtıñ şınay`ı ıqılasına ïe boldım. 5 ümitkerdiñ arasınan 54 pay`ız dawıs alıp, zañ şığarwşı eñ joğarğı organnıñ – Joğarğı keñestiñ depwtatı bolıp say`landım. Bizdiñ mañday`ımızğa qoğamdıq özgeristerge atsalısw baqıtı buy`ırdı. Täwelsizdiktiñ tañı atqanda 12 şaqırılğan Qazaqstan Respwblïkası Joğarğı Keñesiniñ depwtatı retinde elimizdiñ tağdırına dawıs berdik. Osı kezeñde el sözin ustay` alatın mıqtı azamattarmen üzeñgiles jürdik. Sonımen Joğarğı Keñes qabırğasında Zañ şığarw ürdisin bastan ötkerdik. Memleket müddesi men el ïgiligin uştastıra otırıp, zañ qalıptastırw üşin köp izdenwge twra keldi. Täwelsizdiktiñ alğaşqı jıldarındağı qïındıq bizdiñ de qabırğamızğa battı. Endi memlekettiñ aldında eski stereotïppen emes derbes eldiñ özindik müddesin köteretin Parlament qurw mindeti turdı. Bir jığılıp, bir turıp jürip elimiz az jılda eñsesin tiktep aldı. Buğan dey`in Baqalı sovxozın, «Pwtʹ Ïlʹïça» kolxo- zın basqarğan men 1993-1997 jıldarı qay`tadan Baqalı ujımınıñ törağası boldım. Ketewi ketip bara jatqan şarwaşılıq tağdırı jüregime batatın. Joğarıdan kelgen nusqaw boy`ınşa qoğamdıq ïgilik jeke menşikke bölinip berilw kerek ekendigin tüsine jürip, waqıt talabın amalsız qabıldawıma twra keldi. 1997 jıldan jeke qojalıq qurıp, oğan äkemniñ atın berip, äke atına kir keltirmew üşin aspay`-taspay` öz mümkindigimşe tirlik keşip kelemin». Osılay` dey`di ağa bwın ökilderiniñ sapındağı qadirmendi Mey`ramğalï ağamız.

Awdandıq bilim berw bölimin täwelsizdik alğan jıldardan bastap 1996 jılğa dey`in Älimxan Süley`menov basqardı. Buğan dey`in uzaq jıldar partïya-keñes salasında täjirïbe jïnaqtağan bul kisiniñ temirdey` tärtibi bilim salasın qojıratpay` aman ustap qaldı. Degenmen basına tartsa ayağına jetpey`tin kedey`diñ körpesindey` byudjet tapşılığı qïındığın tïgizbey` qalğan joq. Qazaqstan Respwblïkası Xalıq ağartw isiniñ üzdigi Älimxan ağamız joğarı orındağılarmen til tabısıp, ötpeli kezeñde awdan mektepteriniñ qısqarmay`, öz salası boy`ınşa waqıttan qalmay` alğa adımdawına bir adamday` üles qostı. Köpşilik aldı-artın bağamday` almağan 1992 jılı Qarawıltöbe awılında Änwarbek Qanabekov «Maqsat» şarwa qojalığın aştı. 1996 jılı qojalıq «Elşerge» ay`nalıp, egistikpen qosa mal ösirwge talpınıs jasadı. Key`innen şarwaqor Änwarbek Qanabekov «Qanabek» şarwa qojalığın birıñğay` mal şarwaşılığına, «Änwarbek» şarwa qojalığın egin şarwaşılığına mamandandırwğa den qoy`dı. «Aswda alqınwğa bolmay`dı» dep jerlesterine dem bergen käsipker ağamızdıñ eñbegi elenip, Elbasınıñ Jarlığımen «Eren eñbegi üşin» medalimen marapattaldı. 1991 jılı elden burın narıqtıq ékonomïkanıñ özgeşeligin pay`ımdağan «Däwren» şarwa qojalığınıñ basşısı Almağambetov Däwlet Jälelulı on jıl merzimge nesïe alıp, öz salasın qajetti texnïkamen jaraqtandıra bildi. Jaña mıñjıldıqtıñ bastawında sapalı tuqımmen qara jerdiñ qay`tarımın eseledi. Gektarınan 25 centnerden bïday`, 35 centnerden soya önimin alıp eñbeginiñ ötewin körgen käsipkerdiñ şarwaşılığınan ötkiziletin süttiñ de, ettiñ de, jünniñ de kölemi arttı. Jeke seriktestik aşıp, "Tal-tal" wçaskesinen turğın üy` men mal qorasın jañadan saldı. İri qaranı 200 basqa, qoy` tüliginiñ basın 500-ge jetkizdi. Key`innen uzaq jıl twberkwlez awrwxanasınıñ bas esepşisi bolğan zay`ıbı Bazarxan Joldasqızı Ay`naqulova zey`net demalısına şıqqan soñ ekewi «Ay`zere» kafesi men qonaq üy`in aşıp, jurtşılıqqa qızmet körsetw isin jalğastırdı. Täwelsizdiktiñ tağılımı mol. Babalarımızdıñ ğasırlar boy`ı añsarlı armanı bolğan Täwelsizdik jılda- rı barımızdı bağamdap, joğaltqanımızdı tügendep, töl teñgemizdi qolğa ustadıq. Şekaramızdıñ aşıq-şaşıq tustarın tağı da bir şegendep, öz Ata zañımızdı qabıldadıq. Ulıqtı ulandarımızdı ğarışqa uşırıp, tilimizdi tirilttik. Äskerimizdi sapqa turğızıp, aspan tüstes kök bay`rağımızdı jelbirettik. Jaratqannıñ özi bere salğan jerastı bay`lıqtarımızdıñ arqasında eñsemizdi tiktep, özgeler aldımen sälem beretin memleketke ay`naldıq. Qïyalımızğa da kirmegen ğalamat ğajay`ıptardıñ kwäsi boldıq. Arqa törinde jaña astanamız boy` köterdi.

Jomart ÏGİMAN.

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï