Cerebra.AI, WDSOFT, ALIMA: Қазақстан медицинасында ЖИ қалай қолданылады?

Қазақстанда жасанды интеллект инсультті анықтауға, сүт безі мен өкпе обырын диагностикалауға және дәрігерлердің күнделікті жұмысын жеңілдетуге қолданылады. Денсаулық сақтау министрлігі BAQ.KZ редакциясының ресми сауалына берген жауабында қолданыстағы жобалар мен алдағы жоспарлар туралы мәлімет ұсынды.

Қазақстанда жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын медицинаға енгізу кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатыр. Негізгі мақсат – медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігін арттыру, ауруларды ерте анықтау және медицина қызметкерлерінің жұмысын оңтайландыру.

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, ЖИ алгоритмдері компьютерлік томография, магниттік-резонанстық томография, ультрадыбыстық зерттеу және электрокардиография нәтижелерін талдауда қолданылады. Сондай-ақ инсультті, онкологиялық және жүрек-қан тамырлары ауруларын диагностикалау, скринингтік бағдарламалар аясында алынған зертханалық және аспаптық зерттеу деректерін өңдеу бағыттарына басымдық беріліп отыр.

Ведомствоның түсіндіруінше, мұндай жүйелер медициналық зерттеулердің нәтижелерін қайта қарап, дәрігерге қосымша ақпарат ұсынуға мүмкіндік береді. Бұған қоса, ЖИ күнделікті қайталанатын операцияларды қысқарту, медициналық ақпаратты өңдеуді жеңілдету және дәрігерлерге цифрлық көмек көрсету үшін пайдаланылады.

Инсультті анықтайтын отандық жоба

Қазақстанда практикалық медицинаға енгізілген жобалардың бірі – Cerebra.AI жүйесі. Министрліктің мәліметінше, бұл инсультті автоматтандырылған түрде диагностикалауға арналған алғашқы отандық медициналық шешімдердің бірі. Өнім еліміздің инсульт орталықтарында сынақтан өткен.

Редакцияның ресми сауалына берілген жауапта Cerebra жүйесінің Астана қаласында, Жамбыл, Алматы және Маңғыстау облыстарында орналасқан 10 инсульт орталығына енгізілгені айтылған.

Бұл технология инсультке күдік туған кезде медициналық кескіндерді талдауға көмектеседі. Мұндай жағдайда уақыттың маңызы зор: диагнозды жедел нақтылау дәрігерлерге қажетті емдеу тактикасын уақытылы таңдауға мүмкіндік береді. Дегенмен ЖИ қорытындысы дәрігердің клиникалық бағалауын алмастырмайды. Соңғы шешім науқастың жағдайы мен медициналық зерттеулердің нәтижелерін ескере отырып қабылданады, - делінген ведомствоның ұсынған жауабында. 

Сүт безі мен өкпе обырын анықтауда ЖИ қалай көмектеседі?

Онкологиялық ауруларды ерте анықтау – медицинадағы жасанды интеллект қолданылатын маңызды бағыттардың бірі. Қазақстанда осы мақсатта WDSOFT шешімі енгізіліп жатыр.

Денсаулық сақтау министрлігінің жауабына сәйкес, жүйе сүт безі мен өкпе обырын диагностикалауға арналған радиологиялық зерттеулерді талдайды. Оның міндеті – медициналық суреттерді өңдеу кезінде дәрігерге көмектесу және зерттеу нәтижелерін қарау жұмысын жеңілдету.

ЖИ алгоритмдері медициналық кескіндерден күмәнді өзгерістерді анықтап, маманның назарын қосымша тексеруді қажет етуі мүмкін аймақтарға аударуға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе скрининг кезінде көп көлемдегі зерттеу нәтижелерін қарау қажет болғанда маңызды.

Министрліктің ресми жауабында WDSOFT шешімі еліміздің медициналық ұйымдарына енгізіліп жатқаны көрсетілген. Ведомствоның ашық жарияланған басқа мәліметінде бұл жүйенің 10 өңірдегі 190 медициналық ұйымда қолданылатыны айтылған.

Алайда ЖИ анықтаған күмәнді белгі өздігінен қатерлі ісік диагнозын білдірмейді. Қажет болған жағдайда науқас қосымша зерттеулерден өтіп, диагноз дәрігердің қорытындысы негізінде нақтыланады.

ALIMA дәрігерлердің жұмысын қалай жеңілдетеді?

Министрлік атап өткен тағы бір шешім – ALIMA медицина қызметкерінің цифрлық ассистенті. Оның негізгі міндеті – дәрігердің қабылдау кезінде медициналық құжаттарды жүргізуін автоматтандыруға көмектесу және медициналық көмек көрсету стандарттары мен ережелерінің сақталуын бақылауды қолдау.

Мұндай құралдар дәрігердің күнделікті жұмысындағы қайталанатын міндеттерді азайтуға бағытталған. Медицина қызметкері ақпаратты өңдеуге және құжат толтыруға жұмсайтын уақытын қысқартып, пациентпен жұмыс істеуге көбірек көңіл бөле алады.

Денсаулық сақтау министрлігінің ашық жарияланған мәліметіне сәйкес, ALIMA ЖИ-ассистенті Қазақстан бойынша 700-ден астам емханада қолданылады.

Сонымен қатар ведомство медициналық ақпаратты өңдеуді жеңілдететін және қызмет көрсету үдерісін оңтайландыратын цифрлық шешімдерді одан әрі дамытуды көздеп отыр.

ЖИ медицинада тағы қай бағыттарда қолданылады?

Денсаулық сақтау министрлігінің түсіндіруінше, жасанды интеллектіні қолдану онкология мен инсульт диагностикасымен шектелмейді. Алдағы уақытта бірнеше бағытты дамыту жоспарланған.

Біріншісі – дербестендірілген медицина. Бұл бағытта адамның клиникалық және генетикалық деректерін талдау негізінде емдеу тәсілдері мен дәрілік препараттарды таңдауға көмектесетін технологиялар қарастырылады.

Екіншісі – болжамды талдау. Мұндай жүйелер аурушаңдықтың өзгерісін болжауға, инфекциялардың таралуын модельдеуге және денсаулық сақтау жүйесіне түсетін жүктемені бағалауға мүмкіндік береді.

Үшіншісі – фармацевтика мен ғылыми зерттеулер. ЖИ клиникалық зерттеулердің деректерін талдау және әзірленіп жатқан дәрілік препараттардың ықтимал әсерін модельдеу үшін қолданылуы мүмкін.

Бұл бағыттар бойынша шешімдерді дамыту мен енгізу жоспарланған. Алайда олардың барлығы бірдей қазір медициналық ұйымдарда күнделікті қолданылып жатыр дегенді білдірмейді.

ЖИ дәрігерді алмастыра ма?

Жасанды интеллект медициналық зерттеулерді талдауды жеделдетіп, дәрігердің жұмысын жеңілдетуге көмектескенімен, оны маманның орнына шешім қабылдайтын құрал ретінде қарастыруға болмайды.

Мәселен, медициналық кескіннен күмәнді өзгеріс табылған жағдайда қосымша зерттеу, биопсия немесе басқа диагностикалық шаралар қажет болуы мүмкін. Мұндай шешімдер науқастың жағдайы мен зерттеу нәтижелерін кешенді бағалау негізінде қабылданады.

Сондықтан ЖИ технологияларының тиімділігі тек ақпаратты қаншалықты жылдам өңдейтінімен өлшенбейді. Олардың ауруларды ерте анықтауға, диагностика сапасын жақсартуға және дәрігерлердің жұмысын жеңілдетуге қосқан үлесі де маңызды.

Қазақстанда инсультті анықтау, онкологиялық ауруларды диагностикалау және дәрігерлерге цифрлық көмек көрсету бағыттарында нақты жобалар жүзеге асырылып жатыр. Алдағы кезеңде олардың қолданылу аясын кеңейту және медицинадағы басқа міндеттерге бейімдеу жоспарланған.

Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, цифрландыру мен жасанды интеллектіні медицинаға енгізу жөніндегі жұмыстар 2026 жылы да жалғасады.