BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 361.94 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 423.25 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.4
استانا:

ۆاكسينا دەرتتەن قورعاي ما؟

كەيىنگى كەزدە جۇرتشىلىق اراسىندا داۋ تۋدىرىپ، قوعامدىق پىكىردىڭ ەكىگە جارىلۋىنا سەبەپكەر بولعان تاقىرىپتىڭ ٴبىرى – ەكپە ماسەلەسى. ٴبىز بۇگىن بالاعا ەكپە سالدىرۋ قاجەت پە، ادامدار ۆاكسينادان نەلىكتەن قورقا باستادى، پروفيلاكتيكالىق ەكپە ەگىلمەگەن بالالاردىڭ اتا-انالارى نەنى بىلگەنى ٴجون دەگەن ماسەلەلەردى وي ەلەگىنەن وتكىزبەكپىز. baq.kz ٴتىلشىسى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورىمەن بىرلەسىپ دايىنداعان ماتەريالىندا ۆاكسيناعا قاتىستى وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورگەن ەدى.

ەكپە سالدىرعان دۇرىس. نەگە؟

يممۋنيتەت ادامعا انادان تۋعاندا بەرىلەدى. ٴبىراق اعزانى سىرتقى ورتانىڭ جاعىمسىز اسەرىنەن تولىق قورعاۋعا ونىڭ قاۋقارى جەتە بەرمەيدى. ۆيرۋس اتالعان قورعانىس جۇيەسىن «بۇزىپ كىرگەننەن» كەيىن جۇرە قالىپتاسقان، سپەسيفيكالىق يممۋنيتەت ىسكە كىرىسەدى. جالپى، ۆاكسينا قالاي جۇمىس ىستەيدى؟ ەكپە سالىنعاننان كەيىن تيمۋس بەزى (ايىر بەز) پەن سۇيەك كەمىگىندە قالىپتاساتىن ت جانە ۆ ليمفوسيتتەرى ۆيرۋستار مەن باكتەريالاردى انىقتاپ، ولاردى زارارسىزداندىرادى. پاتوگەندى ورگانيزمدى جەڭگەن ليمفوسيت جاسۋشالارى «جاۋدى» جادىندا ساقتاپ قالادى. كەيىن ول اعزانى قايتا شابۋىلداعان جاعدايدا يممۋندىق رەاكسيا ىسكە قوسىلادى. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەگىلەتىن ەكپەلەردىڭ جۇمىس ىستەۋ مەحانيزمى مىنە، وسىنداي.

ۆاكسينا ٴتىرى، ٴولى جانە فراگمەنتتەلگەن ميكروبتاردان تۇرادى. ونى دايىنداۋ بارىسىندا ماماندار ٴتىرى ميكروبتاردى ادەيى السىرەتەدى. ياعني، ودان ەشكىم اۋىرا قويمايدى. ۆاكسينالاردى قىزىلشا، قىزامىق، جەلشەشەك، روتاۆيرۋستىق جۇقپا، تۋبەركۋلەز بەن پوليوميەليت سىندى ٴقاۋىپتى دەرتتەرگە قارسى قولداناتىنى سوندىقتان. ا گەپاتيتى، مەنينگوككوك، پنەۆموكوكك، كوكجوتەل، قۇتىرۋعا قارسى ۆاكسينالار تەك ٴولى ميكروبتاردان تۇرادى. ەكپە ەگىلگەننەن كەيىن اعزانىڭ يممۋندىق قورعانىسى كۇشەيەدى. اۋرۋ جۇقتىرۋ ٴقاۋپى جوعالادى.

شىنىندا، ەكپەنىڭ ناتيجەسى «كوزگە كورىنبەيدى». ٴبىز ونى قولمەن ۇستاپ، سەزىنە المايمىز. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، جىل سايىن ەكپەنىڭ ارقاسىندا ديفتەريا، سىرەسپە، كوكجوتەل، قىزىلشا سىندى اۋرۋلاردان 3 ميلليونعا جۋىق ادامدى ولىمنەن اراشالاپ قالۋعا مۇمكىندىك تۋادى. مىسالى، 2015 جىلى يممۋنداۋ ناتيجەسىندە قىزىلشادان بولاتىن ٴولىم-جىتىم 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 79 پايىزعا قىسقارعان.

قازاقستاندا ۆاكسينا جاپپاي ەگىلمەيدى. ٴبىراق بالالاردىڭ باسىم بولىگىنە ٴومىرىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ەكپە سالىنادى. پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەر رەسپۋبليكالىق نەمەسە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تەگىن جاسالادى. اتاپ ايتقاندا، تۋبەركۋلەز بەن ۆ گەپاتيتىنە قارسى ۆاكسينالار بالا تۋعاننان كەيىن العاشقى ٴتورت كۇن ىشىندە سالىنادى. سودان كەيىن پوليوميەليت، ۆ گەپاتيتى، كوكجوتەل، سىرەسپە، قىزىلشا، قىزامىققا قارسى ەكپەلەر كەستە بويىنشا سالىنادى. سوڭعى ۆاكسينا 6 جاستا جاسالادى (مەديسينا ۇيىمدارىندا نەمەسە ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن ەرەسەكتەردى قوسپاعاندا).

روتاۆيرۋسقا قارسى ەكپە ويلاپ تاپقان امەريكالىق پەدياتر پول وففيت يممۋنداۋدان جاپپاي باس تارتۋ سالدارىنان كەيبىر اۋرۋلاردىڭ قايتا كۇشەيىپ جاتقانىن العا تارتادى. ەكپەنىڭ زيانى تۋرالى قاۋەسەتتەن كەيىن نە ىستەرىن بىلمەي اڭتارىلعان، ودان ٴدىني نانىم-سەنىمىنە بايلانىستى باس تارتقان اتا-انالار ٴقاۋىپتى دەرتتى ۇمىتىپ، بالالارىنىڭ باسىن قاتەرگە تىگىپ جاتىر، دەيدى مامان.

«ٴقازىر ادامدار بالالار اۋرۋلارى مۇلدەم جوعالىپ كەتتى دەپ ويلايدى. سوڭعى 100 جىلدا حالىقتىڭ ٴومىر جاسى ەكى ەسە ۇزارىپ، بالالار اراسىنداعى ٴولىم-جىتىم كورسەتكىشى 10 ەسە قىسقارعان. ٴومىردىڭ ۆاكسينا مەن انتيبيوتيكتەردىڭ ارقاسىندا ۇزارعانىن دا ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ٴبىز ەكپەنىڭ ارقاسىندا ٴقازىر شەشەكتەن، قىزىلشادان كوز جۇمعانداردى كەزدەستىرمەيمىز. ال، وسىدان 100-200 جىل بۇرىن بۇل دەرتتەر جۇزدەگەن، مىڭداعان ادامنىڭ ٴومىرىن جالمادى. ول كەزدە مۇنىڭ قانشالىقتى ٴقاۋىپتى ەكەنىن ەلدىڭ ٴبارى بىلەتىن. ال، ٴبىزدىڭ زامانداستارىمىز ۇمىتتى. تاعى دا ۆاكسينانىڭ ارقاسى. تۇپتەپ كەلگەندە، ۆاكسينالار مەديسينانىڭ دەڭگەيىن كوتەرىپ، ٴبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىزدى جاقسارتتى. ٴبىز ٴقاۋىپتى دەرتتى ۇمىتتىق»، - دەيدى بيوتەحنولوگ دامەل مەكتەپبايەۆا.

ەكپە سالدىرۋعا كىمدەر قارسى شىعىپ ٴجۇر؟

قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2012-2017 جىلدار ارالىعىندا ەكپە سالدىرۋدان باس تارتۋ كورسەتكىشى ٴۇش ەسە ارتىپ، 9 700-گە جەتكەن. ۆەدومستۆو باسشىسى ەلجان ٴبىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ولاردىڭ 43 پايىزى ۆاكسينادان ٴدىني كوزقاراسىنا بايلانىستى باس تارتقان. 45 پايىزىندا وتباسىنىڭ جەكە ماسەلەلەرى سەبەپ بولسا، 6 پايىزى ەكپەنىڭ ساپاسىنا كۇماندانادى. تاعى 6 پايىزى يممۋنداۋ جايىندا تارالىپ جاتقان جاعىمسىز اقپارلاردان كەيىن ەكپەدەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.

ۆاكسينالار اۋتيزم، ديابەت، سكلەروزعا شالدىقتىرادى، زەيىن قويۋ قابىلەتىن تومەندەتەدى، قۇرامىندا ٴقاۋىپتى، ٴتىپتى، قاتەرلى ىسىك تۋدىراتىن قوسپالار بار دەگەن قاۋەسەتتەردىڭ دە ەش نەگىزى جوق، دەيدى مامان.

«وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك امەريكادا، ەۋروپادا جۇرگىزىلگەن ٴىرى-ىرى زەرتتەۋلەر ۆاكسينا مەن ٴاۋتيزمنىڭ بىر-بىرىنە قاتىسى جوعىن دالەلدەپ بەردى. زەرتتەۋ كەزىندە ەشقانداي اللەرگيالىق رەاكسيا بولماعان، ٴبىر دە ٴبىر كلينيكالىق زەرتتەۋ اۋتيزم مەن ەكپەنىڭ اراسىندا ەشبىر بايلانىس تاپپاعان. جالپى، اۋتيزم بەلگىلەرى بالانىڭ 6-9 ايلىعىندا، ياعني سابيگە ۆاكسينا سالىناتىن تۇستا بىلىنە باستايدى. اتا-انالاردىڭ وسى ەكەۋىن بىر-بىرىمەن بايلانىستىرىپ، بالانىڭ اۋرۋعا شالدىعۋ سەبەبىن ەكپەدەن كورۋى سوندىقتان»، – دەيدى بيوتەحنولوگ دامەل مەكتەپبايەۆا.

اتا-انالار نە دەيدى؟

سوڭعى كەزدە قاراپايىم حالىققا اق پەن قارانى اجىراتۋ قيىنعا سوعا باستادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى كەرەعار مالىمەتتەر مەن قولدان جاسالعان بايبالامنىڭ كەسىرىنەن اتا-انالار ينتەرنەتتەگى فورۋمدارعا، باقسى-بالگەرلەرگە كوبىرەك سەنەتىن بولدى. دارىگەرگە بارماستان بالانى اۋىر انتيبيوتيكتەرمەن «ەمدەيتىندەر» دە ارامىزدا از ەمەس. ەكپە سالدىرۋ كەرەك پە، جوق پا دەگەن ماسەلەدە دارىگەرلەر پىكىرى دە ەكىگە جارىلعانى جاسىرىن ەمەس. ٴبىرى ۆاكسينانى اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى دەپ بىلسە، ٴبىرى اتا-انالاردى كەرى ۇگىتتەپ الەك. وسىعان وراي، اتا-انالاردىڭ دا پىكىرى ەكىگە بولىنگەن. كەيبىر اتا-انا بالالارىنا ەكپە جاساتۋعا قارسى بولماسا، كەيبىرى ۆاكسينا سالدىرۋعا قارسى شىعىپ وتىر. ولار بۇنى قازاقستانداعى ەكپەنىڭ قىتايدان اكەلىنۋىمەن تۇسىندىرۋدە. ياعني، اتا-انالاردىڭ كەيبىرى باعاسى ارزان، ساپاسىز ۆاكسينادان قورقاتىنى جاسىرىن ەمەس.

عىلىم نە دەيدى؟

دامەل مەكتەپبايەۆا، بيوتەحنولوگ، زەرتتەۋشى:

«ەكپە ماسەلەسى – بۇگىنگى قوعامداعى وتكىر تاقىرىپتاردىڭ ٴبىرى. بۇل ماسەلە قوعامدىق پىكىردى دە ەكىگە اجىراتتى. بىرەۋ قوستايدى، ەكىنشىسى داتتايدى. مەن ەكى جاقتى دا جاقسى تۇسىنەمىن. سەبەبى، بيوتەحنولوگ رەتىندە ەكپەنىڭ قانداي ناتيجە بەرەتىنىن، بالالاردى قالاي قورعايتىنىن بىلەمىن. ونىڭ ۇستىنە، ٴوزىم ەكى كىشكەنتاي ٴسابيدىڭ اپكەسىمىن. سوندىقتان ولاردىڭ دا قانداي دا ٴبىر قيىندىققا تاپ بولعانىن قالاماس ەدىم. ٴبىراق بۇل ماسەلە جەڭىلتەكتىكتى كوتەرمەيدى. ونى ەموسيانىڭ ٴبارىن جيىپ قويىپ، اقىلمەن شەشۋ قاجەت.

«ٴبىر قۇمالاق ٴبىر قارىن مايدى شىرىتەدى» دەمەكشى، ٴبىر عانا جاعىمسىز وقيعانىڭ ٴوزى مىڭداعان عالىمنىڭ جىلدار بويعى زەرتتەۋلەرىن جوققا شىعارۋى مۇمكىن. بالاسىنا ەكپە سالدىرۋدان باس تارتقان اتا-انالارعا دا وكپەلەۋگە بولمايدى. ماسەلەن، 1736 جىلى بەندجامين فرانكلين شەشەكتىڭ كەسىرىنەن ٴتورت جاسار ۇلىنان كوز جازىپ قالادى. كەيىن ٴوزى ٴومىربايانىندا «كەزىندە بالانى ينوكۋلياسيا (ۆاكسينانىڭ باستاپقى ٴتۇرى) ارقىلى شەشەكتەن ساقتاماعانىنا وكىنەتىنىن» جازادى.

ادامداردىڭ تۇسىنبەگەن، بىلمەگەن نارسەسىنە ۇركە قارايتىنى زاڭدىلىق. ونىڭ ۇستىنە، بۇگىندە جۇرتشىلىقتىڭ دۇرىس اقپارات الۋ مۇمىندىگى از. سەبەبى بىر-بىرىنە قاراما-قايشى مالىمەتتەر وتە كوپ. ولارعا ونداعان جىلدىق تاجىريبەسى بار دارىگەرلەردەن گورى، ينستاگرامداعى نەمەسە فورۋمدارداعى وقيعالاردىڭ بىرىنە سەنە سالۋ وڭاي. مەنىڭ ٴوزىم ۆاكسينانى اۆتوكولىكتەگى بالالار ورىندىعىنا تەڭەيمىن. ەكپە جاسالعان بالا ۆاكسينا سالدىرماعانعا قاراعاندا ٴالجۋاز بولادى. سوندىقتان ٴبىز بۇعان اركىمىڭ جەكە ٴىسى دەپ ەمەس، قوعامدىق ٴمانى بار دۇنيە دەپ قاراعانىمىز ٴجون.

ادەتتە، ەكپەگە قارسى شىعىپ جۇرگەندەر «ەكپەنى ٴوز بالاڭا سالدىر، ال مەن سالدىرمايمىن. ودان ساعان كەلىپ-كەتەر ەشتەڭە جوق» دەيدى. شىن مانىندە، ونىڭ قوعامعا اسەرى جوق ەمەس. سەبەبى بۇل ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە تىكەلەي قاتىسى بار ماسەلە. قوعامدا اۋرۋلاردى باقىلاۋدا ۇستاۋ ٴۇشىن حالىقتىڭ كەم دەگەندە 95 پايىزى يممۋندالعان بولۋى ٴتيىس. ەگەر بۇدان تومەن بولسا ۇجىمدىق يممۋنيتەت السىرەيدى جانە ەكپە ەگىلمەگەن بالالار جۇقتىرعان اۋرۋلار قوعامعا ٴقاۋىپ توندىرە باستايدى.

سول سەبەپتى ەكپەدەن باس تارتقان اتا-انالارمەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ولارعا ۆاكسينالاردىڭ ارەكەت ەتۋ مەحانيزمىن، قايدا جاسالاتىنىن، قۇرامى مەن ساقتاۋ مەرزىمى جايلى مالىمەت بەرۋ كەرەك. ۆاكسيناسيانى ناۋقانشىلدىققا اينالدىرۋدىڭ قاجەتى جوق. الدىمەن ٴار بالانى مۇقيات قاراپ، تەكسەرىپ العان دۇرىس. ەكپە ەگىلەتىن بالانىڭ قىزۋى قالىپتى، دەنساۋلىعى جاقسى بولۋى ٴتيىس. وعان تەك دارىگەر ەمەس اتا-انا دا جاۋاپتى.

بۇگىندە ۆاكسيناسيا – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ پروبلەماسىنا اينالدى. البەتتە، بۇل پروسەسس كەمشىلىكسىز وتپەيدى. مەديسينا قىزمەتكەرلەرىنە دە ايتىلاتىن سىن از ەمەس. بالالار دا، اتا-انالار دا ۆاكسينادان شوشىنىپ قالعان. ٴبىراق ٴبىر عانا وقيعاعا بولا بالاڭىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنەن باس تارتۋدىڭ قاجەتى جوق.

ۆاكسينا اتاۋلىدان ات-تونىن الا قاشاتىنداردىڭ تاعى ٴبىر ايتاتىنى: سوڭعى كەزدە قاتەرلى ىسىكتىڭ كوبەيىپ كەتۋى. ٴبىراق بۇل جەردە ماسەلە ۆاكسينادا ەمەس، عىلىمنىڭ دامۋىندا. قاتەرلى ىسىكتىڭ كوبەيۋى ٴبىزدىڭ ونى سوڭعى جىلدارى ەرتە، كوپتەپ انىقتاي باستاۋىمىزدا. سول سەبەپتى جامان اۋرۋ كوبەيىپ كەتكەن سياقتى بولىپ كورىنەدى. جالپى، بۇل دەرت ەجەلگى ريمدە دە كەزدەسكەن. ول كەزدە ادامدار كوز تيگەننەن قايتىس بولدى دەپ ەسەپتەيتىن. بۇگىنگى زاماندا ونىڭ الدىن الىپ، ەرتەرەك قامدانسا ەمدەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. كەيبىر اۋرۋلار ٴقازىر ازايدى، ٴبىراق سولاي ەكەن دەپ ولارعا قارسى ۆاكسينادان باس تارتۋعا بولمايدى. ٴقاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ ٴدال وسى ۆاكسينانىڭ كومەگىمەن ازايعانىن ەستەن شىعارماساق دۇرىس بولار ەدى.

انتيبيوتيكتەر مەن ەكپەلەردى ويلاپ تاپقان عالىمدارعا ريزامىن. بيوتەحنولوگ رەتىندە مۇنىمەن توقتاپ قالماي، بولاشاقتا ۆيچ پەن سپيدكە، ەبولا، بەزگەك پەن السگەيمەرگە قارسى ۆاكسينالار جاسالادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. مىسالى، ٴقازىر قىزداردى ادام پاپيللوماسى ۆيرۋسىنا قارسى ەگىپ، جاتىر موينىنىڭ وبىرىنان قورعاۋعا بولادى.

بولاشاقتا بيوتەحنولوگيا ٴپان رەتىندە مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلسە دەگەن ارمانىم دا بار. سەبەبى بەلگىلى ٴبىر ماسەلەلەردى بالالارعا مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ ٴتۇسىندىرۋ قاجەت. ولارعا ۆاكسينانىڭ نە ەكەنىن، ونىڭ سالىنعاننان كەيىن قالاي اسەر ەتىپ، اعزادا قانداي پروسەستەر جۇرەتىنىن، گەندىك وزگەرىسكە ۇشىراعان ونىمدەر مەن انتيبيوتيكتەر جايلى، ۆيرۋسقا قارسى دارىلەر تۋرالى تۇسىنىك بەرگەن دۇرىس. سوندا ولار بولاشاقتا ٴوزى مەن بالالارىنىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى شەشىمدەر قابىلداعاندا ٴبىز سياقتى قينالىپ جاتپايدى».


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي