BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 370.55 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 421.76 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.57
استانا:

ناۋقاس، google جانە ەمشى اپا

فوتو: © baq.kz

استانا، baq.kz ٴتىلشىسى. بۇرىن جىعىلىپ قالعان بالانىڭ اياعىنداعى جاراعا جالبىز جاپسىرىپ، ٴتىپتى توپىراق جاعىپ-اق ەمدەپ الۋعا بولاتىن. ٴقازىر ٴومىر ٴسۇرۋ سالتى دا، اۋرۋ تۇرلەرى دە وزگەرگەن. سول سەبەپتى مۇنداي ەم تۇرلەرى شيپا بولا بەرمەيدى.

دەگەنمەن، ارامىزدا دارىگەرگە جۇگىنگەننەن گورى، ٴوز-وزىن ەمدەپ الۋعا تىرىساتىندار قاتارى ازايا قويعان جوق. وسى ورايدا دەرتىنە شيپانى ەمشى اپادان، عالامتورداعى كەڭەستەردەن ىزدەيتىن ادامدار مەن دارىگەرلەردىڭ پىكىرىن ٴبىلىپ كوردىك.

قولجەتىمدى «دارىگەر»: ەمشى اپا

سىرقاتتانىپ قالعان ادام ٴۇشىن ەمشى اپا، ينتەرنەتتەگى كەڭەستەر مەن ٴدارىحاناشى – ەمدەلۋدىڭ ەڭ جەڭىل، ٴارى توتە جولى بولىپ كورىنەدى.

«كورشىمنىڭ بالاسى اۋىرعاندا وسى انتيبيوتيكتى بەرىپتى. بالام اۋىرعاندا مەن دە سول انتيبيوتيكتى بەرىپ كوردىم»، «بالا كوتەرە الماي جۇرگەندە اۋليەلەردىڭ باسىنا تۇنەپ، ٴسابي ٴسۇيدىم» دەگەن اڭگىمەلەردى ومىرىڭىزدە ٴبىر رەت بولسىن6 ەستىپ كورگەن بولارسىز. ٴدال وسىنداي جولمەن ەمىنە شيپا تاپقاندار دا بار.

الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ٴىنجۋ قىزىنىڭ كوزىنە تەرىسكەن شىققان كەزدە ەمشى اپانىڭ كومەگىنە جۇگىنگەنىن ايتتى.

«بىلتىر قىستا قىزىمنىڭ كوزىنە تەرىسكەننىڭ ٴبىر ٴتۇرى شىعىپ، كەتپەي قويدى. 2 اي بويى دارىگەرلەردىڭ ايتقاندارىن جاساۋمەن بولدىق. ەم قونباعان سوڭ دارىگەرلەر قىزىمنىڭ كوزىنە ميني-وپەراسيا جاساۋ كەرەكتىگىن ايتتى. شىنى كەرەك، قىزىمنىڭ كوزىنە تىرتىق قالا ما دەپ قورىقتىق. ٴسويتىپ ەنەم ٴبىر ەمشى اپاعا بارىپ، ونى ەمدەۋ جولىن ايتىپ كەلدى. جۇمساق قۋىرشاقتى الىپ، كوزىنە ينە قاداپ، ۇيىقتاپ جاتقان قىزىمنىڭ جاستىعىنىڭ استىنا سالىپ قويدىق. ويانعان كەزدە قۋىرشاقتى الىپ، ورتەدىك. ٴۇش كۇن وتكەن سوڭ قىزىمنىڭ كوزىندەگى ٴىرىڭ جارىلىپ، جازىلىپ كەتتى. بۇل سول ەمشى اپانىڭ ەمىنىڭ اسەرى مە، الدە سايكەستىك پە – بىلمەيمىن، ٴبىراق قىزىمنىڭ كوزى جازىلىپ كەتكەن راس»، - دەيدى ول.

ەڭ قىزىعى، كەيىپكەرىمىزدىڭ ەنەسى مەديسينا سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن ادام. بۇل – تىعىرىققا تىرەلگەن ادام ەمدەلۋدىڭ قانداي جولىن بولسىن بايقاپ كورۋگە تاۋەكەل ەتەتىنىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.

قولجەتىمدى «دارىگەر» ينتەرنەت

استانا قالالىق «ونكولوگيا ورتالىعىنىڭ» باس دارىگەرى مۇحتار تولەۋتايەۆتىڭ ايتۋىنشا، قاتەرلى ىسىك دەرتىنە شالدىققان ادامداردىڭ كوبى ينتەرنەتتەن وقىعان ەم تۇرىمەن نەمەسە حالىق ەمىنەن شيپا ىزدەيمىن دەپ، ۋاقىت جوعالتىپ الادى.

«بىرىنشىدەن، ادام كوز تييۋ سەبەبىنەن قاتەرلى ىسىك دەرتىنە شالدىقپايدى. قاتەرلى ىسىك – اعزاداعى مۋتاسيالانعان جاسۋشالاردان پايدا بولاتىن دەرت. ول سالاۋاتتى ٴومىر سالتىن ۇستاماۋدان، شىلىم شەگۋدەن، دۇرىس تاماقتانباۋدان، يممۋنيتەتتىڭ تومەندەۋىنەن، سوزىلمالى دەرتتىڭ اسقىنۋىنان، رادياسيادان پايدا بولادى دەگەن بولجامدى سەبەپتەر بار، ٴبىراق ناقتى سەبەبى ٴالى كۇنگە دەيىن بەلگىسىز. ەكىنشىدەن، حالىق ەمىمەن ەمدەلىپ، جازىلىپ كەتكەن ادام كورگەن ەمەسپىن. ناۋقاس بۇل دەرتكە شالدىققانىن مويىنداعىسى كەلمەي، تىعىرىقتان شىعاتىن باسقا جول ىزدەي باستايدى. ٴتىپتى ەمدەلۋ ٴۇشىن كەروسين، جانۋاردىڭ مايىن ٴىشىپ، ۋلى ساڭىراۋ قۇلاق جەيتىندەر بار. ولار اۋرۋى ابدەن اسقىنعان كۇيدە، قانشاما ۋاقىت جوعالتىپ بارىپ الدىمىزعا كەلەدى. ونداي كەزدە ٴبىز شاراسىز بولىپ قالامىز»، - دەيدى ول.


قولجەتىمدى «دارىگەر»: ٴدارىحاناشى

قازاقستان ٴدارىحانالارىندا انتيبيوتيكتەردى رەسەپتسىز ساتپاۋ ماسەلەسى قوزعالىپ، ارنايى زاڭ قابىلدانسا دا، ازىرگە بۇل ماسەلە ناقتى قاداعالانىپ، ٴبىر جولعا قويىلعان جوق. قولجەتىمدى بولعاندىقتان، كەز كەلگەن ناۋقاس ٴدارىحاناشىدان قانداي انتيبيوتيك ٴتۇرى جاقسى ەكەنىن سۇراپ، ەمىن-ەركىن ساتىپ الا الادى. ال مۇنىڭ سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلەمىز بە؟

رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى اينۇر ايىپحانوۆانىڭ ايتۋىنشا، انتيبيوتيكتى ٴدال وسىلاي ورىندى-ورىنسىز قولدانا بەرسەك، وتىز جىلدان كەيىن اعزامىز ۇيرەنىپ قالاتىنى سونشا، ەشبىر انتيبيوتيك ٴبىزدى ەمدەي الماي قالادى.

«كەزىندە كوپتەگەن ينفەكسيالىق دەرتتەرگە قارسى ويلاپ تابىلعان انتيبيوتيكتەردى قازىرگى ۋاقىتتا دۇرىس ەمەس پايدالانعاندىقتان (ٴجيى، ورىنسىز پايدالانۋ – اۆت.)، كەيبىر ميكرواعزالار انتيبيوتيكتەرگە ٴتوزىمدى بولىپ الادى. انتيبيوتيكتىڭ اسەر ەتپەي قالۋى دۇنيە ٴجۇزى بويىنشا بارلىق مەملەكەتتە بولىپ جاتقان قۇبىلىس. بىرىنشىدەن، انتيبيوتيكتى دارىگەردىڭ نۇسقاۋىنسىز ساتۋعا تىيىم سالىندى ما؟ سالىندى. ەندەشە ٴدارىحانالاردا ول ەمىن-ەركىن ساتىلۋىنا توسقاۋىل قويىلىپ، قاداعالانۋى كەرەك. ەكىنشىدەن، قوعامدا انتيبيوتيكتى ورىنسىز قولدانۋدىڭ زيانى تۋرالى تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى كەرەك»، - دەيدى ول.

ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا، اتا-انالار بالالارىنا انتيبيوتيكتەردى وڭدى-سولدى بەرە بەرەتىن بولسا، 2050 جىلدارعا قاراي دارىگەرلەر قاراپايىم سوقىرىشەك بولىپ قالعان ادامدى اجالدان اراشالاپ قالا المايتىن دارەجەگە جەتەدى. وتادان كەيىن بولاتىن ينفەكسيانى انتيبيوتيك جەڭە الماي قالادى، سونىڭ سالدارىنان ادام كوز جۇمادى.

«ماعان ٴيىر وسىمدىگى كومەكتەستى»

شىعىس قازاقستان وبلىسى، زايسان اۋدانىنىڭ كاسىپكەرى، «قارا ەرتىس» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى جەڭىسبەك كارىبايەۆ تۋعان ولكەسىندە ەمدىك شوپتەر مەن وسىمدىكتەر كوپتەپ وسەتىنىن جانە ونى ەمدىك ماقساتتا ٴوزى دە قولدانىپ كورگەنىن ايتتى.

«تۋعان جەردىڭ تازا اۋاسى دا، تازا سۋى دا – ەم. ەڭ باستىسى – سالاماتتى ٴومىر سالتىن ۇستانىپ، دۇرىس تاماقتانۋ. مىقتى دەنساۋلىقتىڭ كىلتى – سول. سىرقاتتانىپ قالعاندا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنەم، ٴبىراق مىنا ٴبىر وقيعا ەسىمە ٴتۇسىپ وتىر: ٴقايسىبىر جىلدارى اسقازانىم قاتتى اۋىرىپ، بىرنەشە جىل بويى ەم تابا الماي ٴجۇردىم. ەمشى، بالگەر دەگەندەرگە مۇلدە سەنبەيمىن، ٴبىراق جانىڭ قىسىلعاندا قانداي ەم ٴتۇرىن بولسا دا قولدانىپ كورگىڭ كەلەدى ەكەن. بىردە زايسان وڭىرىنە قىتايدان مىقتى ەمشى كەلگەنىن ەستىدىم. ول كەز كەلگەن دەرت ٴتۇرىن ەمدەيدى-مىس. رەتى كەلىپ، ونىمەن جۇزدەسۋدىڭ ٴساتى ٴتۇستى. مەنى تىڭداپ بولعان ول «مەن سىزگە كەز كەلگەن ادامعا بەرە بەرمەيتىن وسىمدىك بەرەيىن. مۇنى سۋعا قايناتىپ ىشسەڭىز، اۋرۋىڭىزدان قۇلان تازا ايىعاسىز. بۇل قىتايدا سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىك ٴتۇرى، سوندىقتان بارىنە بەرە بەرمەيمىن» دەدى. الگى ٴشوپتى قولىما ۇستاپ، يىسكەپ كورسەم – وتە تانىس ٴيىس. ٴسال ويلانىپ، «قۇداي-اۋ، بۇل ٴوزىمىزدىڭ قارا ەرتىس جاعاسىندا وسەتىن كادىمگى ٴيىر عوي! جەل سوققاندا ونىڭ ٴيىسى سول ماڭداعى اۋىلدارعا دەيىن كەلىپ تۇراتىن. ٴدال وسى ٴيىردىڭ ەمدىك قاسيەتىن بىلمەپپىن-اۋ» دەدىم. جىلقىلار دا وزەننىڭ باسقا ەمەس، ٴدال وسى ٴيىر وسەتىن تۇسىنان سۋ ىشەتىن. جىلقى ەكەش جىلقى دا ونىڭ قانداي پايدالى ەكەنىن ٴبىلىپ تۇر عوي! ٴيىردى ەمشى ايتقان ادىسپەن سۋعا قايناتىپ، بىرنەشە كۇن ٴىشىپ ەدىم، بىرنەشە جىل بويى اۋىرىپ جۇرگەن اسقازانىم جازىلىپ كەتتى»، - دەيدى ول.


كەرەك كەڭەس

قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ٴوز-وزىن ەمدەۋمەن اينالىسۋدى قۇپتامايدى. ال عالامتورداعى كەڭەس بويىنشا ەمدەلگىڭىز كەلىپ بارا جاتسا، قر دسم، وڭىرلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى جانە باسقارماعا باعىنىcتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ رەسمي سايتتارىندا جاريالانعان كەڭەستەردى پايدالانۋدى ۇسىنادى.

دەنە قىزۋىنىڭ كوتەرىلۋى، كۇن ٴوتىپ كەتۋ سياقتى ٴجيى كەزدەسەتىن جاعدايلاردا نە ىستەۋگە بولاتىنى تۋرالى قر دسم مەديسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى گ. جاڭعاراشەۆا كەڭەس بەردى.

1. دەنە قىزۋى 38 گرادۋستان جوعارى بولعان جاعدايدا ناۋقاس تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا دارىگەردى نەمەسە ورتا مەديسينا قىزمەتكەرىن ايعاقتار بويىنش ۇيگە شاقىرتا الادى.

2. ىستىقتان كوبىنەسە ەگدە ادامدار مەن نارەستەلەر، سونداي-اق قانت ديابەتىمەن اۋىراتىندار، قان تامىر اۋرۋلارى بار ادامدار، گيپەرتونيكتەر جانە وتتەگىنىڭ سوزىلمالى جەتكىلىكسىزدىگىمەن اۋىراتىن ادامدار زارداپ شەگەدى.

كۇننىڭ ٴوتۋى كەزىندە كەزەك كۇتتىرمەيتىن كومەك كورسەتۋ ماڭىزدى: ناۋقاستى كولەڭكەگە نەمەسە سالقىن ٴۇي-جايعا ورنالاستىرۋ قاجەت. كولدەنەڭىنەن جاتقىزۋ، اياقتارىن ٴسال كوتەرۋ. كيىمىن، بەلبەۋىن شەشۋ. زارداپ شەگۋشىنى جالاڭاشتاندىرۋ، ٴىرى تامىرلار اۋماعىنا مۇز نەمەسە سۋىق سۋى بار ىدىستى ورنالاستىرۋ. سالقىن سۋدى بەتىنە بۇركۋ. باسىن سالقىنداتۋ، ول ٴۇشىن ستاندارتتى اۆتوكولىك ٴدارى قوبديشاسىندا بولاتىن سالقىنداتقىش تەرموپاكەتتى پايدالانۋعا بولادى. دەنەنى تولىعىمەن سالقىن ورامالمەن ٴسۇرتۋ. ٴمۇساتىر بۋىمەن تىنىس الۋ جاقسى اسەر بەرەدى. ەسىنە كەلگەن كەزدە سۋىق سۋ ىشكىزۋ.
3.ٴارقاشان قاجەتتى دارىلەردىڭ العاشقى كومەك كورسەتۋگە جەتكىلىكتى ازداعان قورى بولۋى كەرەك. ادەتتە، العاشقى كومەك كورسەتۋگە ارنالعان ٴدارى قوبديشاسىنىڭ قۇرامىنا ۆاليدول 0،06 گ، نيتروگليسەرين 0،005، اممياك ەرىتىندىسى 10%، يود ەرتىندىسى 5%، ەتيل ٴسپيرتى 70%، بينت، ماقتا، لەيكوپلاستىر، جگۋت سەكىلدى قۇرالدار كىرەدى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي