BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 352.54 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 415.15 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.31
استانا:

قازاق ايەلدەرى اراسىندا ٴسۇت بەزى وبىرى ٴورشىپ تۇر – ونكولوگ ەكسكليۋزيۆ

ٴقازىر ەلىمىز بويىنشا 36 مىڭعا جۋىق ادام قاتەرلى ىسىك دەرتىنە شالدىققان. وسىدان بەس جىل بۇرىن 27 مىڭ بولعان، ياعني جىل ساناپ ٴوسىپ كەلەدى. بۇل جايىندا قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، مەديسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديليارا قايداروۆا baq.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتى بارىسىندا ايتتى.

- ديليارا راديكقىزى، ورتالىقتا اتقارىلىپ جاتقان ماڭىزدى ىستەر جايىندا ايتا وتىرساڭىز؟

- بيىل ۇكىمەت ونكولوگيالىق اۋرۋعا قارسى 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار بەكىتكەن بولاتىن. وندا ەلباسىمىز ايتقاناداي پروفيلاكتيكا مەن ەرتە دياگنوستيكا جاساۋ جۇمىستارى باستى نازارعا الىندى. ەكىنشىدەن، كادر الەۋەتىن جوعارىلاتۋ، عىلىمدى جەتىلدىرۋ جانە ونكولوگيالىق قىزمەتتى بىرىكتىرىلگەن مودەلدە دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. ٴبىز پوليكلينيكالاردا ايەلدەردى، ەر ادامداردى قاراۋ جانە ونكولوگيالىق تەكسەرىس بولمەلەرىن اشتىق. بۇل بولمەلەر ٴار پولوكلينيكادا بار. ٴقازىر ول جەردە دارىگەر، فەلدشەرلەردى وقىتىپ جاتىرمىز. ەگەر فەلدشەر ادامنان كۇدىكتى بىردەڭە تاپسا ونى بىردەن دارىگەرگە جىبەرەدى. دارىگەر ونى قاراپ، بيوپسيا الادى، سونداي-اق ٴبىر قاتار تەكسەرىستەن وتكىزەدى. ناۋقاستان ونكولوگيالىق اۋرۋعا قاتىستى كۇدىك بەلگىسى نەمەسە وبىر اۋرۋى انىقتالسا، وندا ونكولوگيالىق ديسپانسەرگە جىبەرىلەدى. ەلىمىز بويىنشا 17 ونكولوگيالىق ديسپانسەر مەن ٴبىر ونكولوگيا ينستيتۋتى بار. وسى مەكەمەلەردىڭ بارىندە تومورفولوگيا بويىنشا زەرتحانا اشتىق. دارىگەرلەردىڭ بارلىعىن وندا قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىمەن ۇيرەتىپ، وقىتتىق. ٴقازىر بارلىق جەردە بىرىككەن شەبەرلىك ساعاتتارىن ۇيىمداستىرۋدامىز. ياعني، دارىگەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋ جۇمىستارىن جاسالۋدا. ول جەردە تىكەلەي وتا جاسالادى جانە ماماندارىمىز سوعان قاراپ تاجىريبە جيناقتاۋدا. ٴقازىر ايماقتاراعى وسى ونكولوگيالىق ورتالىقتاردى بارلىق كەرەك جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ قولعا الىندى. ٴبىر جەردە كومپيۋتەرلىك توموگراف جەتىسپەيدى، تاعى بىرىندە مرت جوق، ۋزي، رەنگەن دەپ كەتە بەرەدى. سوندىقتان بۇل اپپاراتتاردىڭ بارلىعى ايماقتىق قاجەتتىلىك رەتىندە كەشەندى جوسپارعا ەنگىزىلدى. سونداي-اق مامانداردى وقىتۋ، شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزۋ جانە ولاردىڭ شەتەلگە بارىپ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋى قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا ەندى.

- ٴسوز باسىندا ەرتە دياگنوستيكا جاساۋ جۇمىستارى باستى نازاردا دەدىڭىز، وسى جايىندا كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز؟

- ٴيا، ٴقازىر ٴبىز ٴۇش سكرينينگتى باعدارلامانى جۇرگىزۋدەمىز. ونىڭ ٴبىرى ٴسۇت بەزى وبىرى 40-70 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەرگە جۇرگىزىلەدى، جاتىر موينى وبىرى 30-70 جاس جانە اسقازان وبرى – 50-70 جاس ارالىعىنداعى ەرلەر مەن ايەلدەرگە جاسالادى. بۇل تەكسەرىستىڭ بارلىعى تەگىن جۇرگىزىلەدى. سوندىقتان 30 جاسقا تولعان جاقىنىڭىز بولسا بارىپ تەكسەرىستەن وتۋگە كەڭەس بەرىڭىزدەر. ادامدار بۇدان ٴار ٴتورت جىل سايىن تەگىن ٴوتىپ تۇرۋعا قۇقىلى. وسى جىلدىڭ ٴساۋىر ايىندا سكرينينگتى باعدارلاما رەتىندە بەكىتىلگەننەن بەرى ٴسۇت بەزى وبىرى اۋرۋىنا شالدىققانداردى انىقتاۋ ەكى ەسەگە دەيىن ٴوستى. سوندىقتان بۇل باعدارلامالار ٴوز ناتيجەسىن بەردى دەپ ايتۋعا بولادى. بيىل ۇكىمەت تەگىن سكرينينگتى تەكسەرىستى وتكىزۋگە 6 ملرد تەڭگە ٴبولدى، بۇل جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان كەلەسى جىلى قوسىمشا تاعى 2 ملرد تەڭگە بولەمىز دەپ وتىر.

- شەتەلدىك وزىق تەحنولوگيالار وندىرىسكە ەنگىزىلىپ وتىر ما؟

- ارينە، ٴقازىر ايماقتاردى قاجەتتى قۇرىلعىلارمەن قامتاماسىز ەتۋ العا قويىلعان. ناۋقاستارعا ارى-بەرى جۇرمەي ٴوزى تۇراتىن تۇرعىلىقتى جەرىندە ەم قابىلداعان ىڭعايلى. پەت ديوگنوستيكا دەگەن بار، ياعني پوزيتورلى-ەميسسيوندى كومپيۋتەرلى توموگرافيا. بۇعان دەيىن ول استانادا عانا بولعان. ٴقازىر ٴبىزدىڭ ينستيتۋتتا دا پەت ورتالىعى اشىلدى. ول 2 مم دەيىنگى ىسىكتى انىقتاي الادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىك، ياعني الداعى ۋاقىتتا ساقتاندىرۋ جۇيەسى ادامداردىڭ تەگىن تەكسەرىستەن ٴوتۋى ٴۇشىن قارجى ٴبولۋى مۇمكىن. كەلەسى جىلى ون شاقتى ايماقتى ٴدال وسىنداي قۇرىلعىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

- ٴقازىر ەلىمىز بويىنشا «سيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى ەنگىزىلىپ جاتقانى بەلگىلى. وسى باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرسىزدار ما؟

- قايتكەنىمەن ٴقازىر كومپيۋتەردىڭ زامانى عوي. بىزگە الداعى ۋاقىتتا تەلەپاتولوگيا، ونلاين كەڭەس بەرۋگە دە قارجى بولىنەدى. مۇنىڭ ٴوز پايداسى بار، ماسەلەن ٴبىز ارى-بەرى جۇرمەس ٴۇشىن ەۋروپا، اقش، اۆستراليا، جاپونيا سياقتى دامىعان ەلدەردىڭ كلينيكالارىمەن ونلاين جيىندار وتكىزىپ، كۇردەلى ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەستەر الامىز. ودان كەيىن مۇنداي ونلاين جينالىستار ٴوزىمىزدىڭ بارلىق ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەر اراسىندا دا وتكىزىلەدى. كەيدە اناليز الىنعاندا ناقتى دياگنوز قويۋدا ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتادى. ايماقتاردا دارىگەرلەر از بولعاندىقتان ولارعا اۋىر سوعادى. سول كەزدە بارلىعىمىز ونلاين جەلىگە قوسىلىپ، ٴبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ باستى دارىگەرلەرى كەڭەستەر بەرەدى. بۇل وتە ٴتيىمدى، ناۋقاستى ارى-بەرى سۇيرەلەۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. سوندىقتان ەلىمىزدى سيفرلاندىرۋ ماسەلەسى ٴبىزدى وسىنداي دەڭگەيگە دەيىن جەتكىزىپ وتىر.

- ٴسوز اراسىندا وبىر اۋىرۋىنىڭ ەكى-ۇش ٴتۇرىن ايتىپ ٴوتتىڭىز. وسىلاردىڭ بەلەڭ الۋ دەڭگەيى جايىندا نە ايتار ەدىڭىز؟

- ٴبىزدى سوڭعى كەزدەرى نەلىكتەن قازاق ايەلدەرى اراسىندا ٴسۇت بەزى وبىرى اۋرۋى ٴورشىپ تۇر دەگەن سۇراق مازالاۋدا. بۇل ماسەلەنى شەتەلدىك عالىمدارمەن دە تالقىلاپ كوردىك. سويتسەك جاپونيا مەن كورەيا ەلدەرىندە دە ٴدال وسىنداي ماسەلە تۋىنداپ وتىر ەكەن. ياعني ازيات ٴناسىلدى ايەلدەر اراسىندا ٴسۇت بەزى وبىرى اۋرۋى جاسارىپ، ٴورشىپ تۇرعانى بەلگىلى بولدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر ەۋروپالىقتارعا قاراعاندا قازاق ايەلدەرى بالا تۋادى، ونى ەمىزەدى، كوبىنىڭ كۇيەۋى بار. مۇنداي كورسەتكىشتەر كەرىسىنشە ٴسۇت بەزى اۋرۋىن تومەندەتۋ كەرەك ەدى. ال ەۋروپالىقتار تۇرمىسقا كەش شىعادى، بالا تاپقىسى كەلمەيدى، تاپسا دا ونى ەمىزگىسى كەلمەيتىن ايەلدەر اراسىندا مۇنداي اۋرۋ جوعارى بولۋ كەرەك بولاتىن. مىنە، ٴقازىر وسى ماسەلە بويىنشا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەمىز. سونداي-اق اسقازان وبىرى اۋرۋى دا قازاقتىڭ جاس جىگىتتەرى اراسىندا بەلەڭ الىپ وتىر. مۇنى دا تەكسەرىپ، زەرتتەپ جاتىرمىز.

قازىرگى ۋاقىتتا وسكەمەن قالاسىندا وكپە وبىرى بويىنشا توموگرافيالىق تەكسەرىستەردى جۇرگىزۋدى باستادىق. ول جاقتا وكپە وبىرى اۋرۋى جوعارى دەڭگەيدە. بىلەسىزدەر وندا ەكولوگيالىق احۋال وتە ناشار. بۇگىن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارىندا بولىپ، وسىنداي تەكسەرىستى ٴوز قالامىزدا دا وتكىزۋىمىز كەرەكتىگىن ايتتىم. سوڭعى كەزدە ٴبىزدىڭ شاھاردىڭ اۋاسى دا لاستانىپ كەتتى. بۇل جەرلەردە وكپە قاتەرلى ىسىگى ٴبىرىنشى ورىندا، ونىڭ ۇستىنە وكپە وبىرى دەرتىنە شالدىققاندار كوپ ولەدى، ياعني ٴبىرىنشى ورىندا. وسى جولى وسكەمەندە جاس قىزعا كومپيۋتەرلىك توموگرافيا جاسالىپ، ودان 3 كەزەڭدەگى وكپە وبىرى انىقتالدى. ول وسى ۋاقىتقا دەيىن بىلمەي جۇرە بەرگەن.

- جالپى قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنىڭ العاشقى بەلگىلەرىن قالاي بىلۋگە بولادى؟

- راكتىڭ ٴبىر جامانى ول العاشقى كەزەڭدەردە اۋىرىپ، ادام جانىنا باتپايدى. تەك، 3-4 كەزەڭگە جەتكەندە اۋىرا باستايدى. سوندىقتان ٴبىز ادامداردان جىل سايىن وكپەسىن رەنگەنگە ٴتۇسىرىپ تۇرۋىن سۇرايمىز. شىلىم شەگەتىندەر ٴبىرىنشى كەزەكتە تەكسەرىلگەنى ٴجون. قىزدارعا ۋزي-عا بارىپ، پروفيلاكتيكالىق تەكسەرىستەن ٴوتۋ كەرەك. كەيدە بەتىڭە كىشكەنتاي مەڭ شىعىپ، ونىڭ ارتى وبىرعا اينالىپ كەتەتىن جاعدايلار بولادى. اسقازان ىسىگى دە جوعارى دەڭگەيدە، جىلىنا ٴبىر رەت بولسىن زونت جۇتىپ، تەكسەرىلگەن دۇرىس.

ٴقازىر ٴبىزدىڭ ينستيتۋتتا «چەك اپ» بولىمشەسى اشىلدى. مۇنداي ورتالىقتار الەمنىڭ بارلىق ەلىندە بار. وندا كەلگەن ادامدى تولىقتاي كومپيۋتەرلىك تەكسەرىستەن وتكىزەدى. بۇل اقىلى قىزمەت، ٴار ادام ٴوز دەنساۋلىعىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ٴۇشىن ەرىكتى تۇردە كەلىپ تەكسەرىلە الادى.

بۇرىن 60 جاسقا جاقىنداپ قالعان ادامدارعا كەلىپ تەكسەرىلىڭدەر دەيتىنبىز، ٴقازىر 50-گە جاقىنداپ قالعاندارعا ايتاتىن بولدىق. وكىنىشكە قاراي راك جىل وتكەن سايىن جاسارۋدا. بۇگىن اۋرۋحاناداعى ناۋقاستاردى ارالاپ شىقتىم، جيىرمادان ەندى عانا اسقان بىرنەشە جاس ەمدەلىپ جاتىر.

- ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ جاسارۋىنا قانداي فاكتورلار اسەر ەتۋدە؟

- ەكولوگيا، كۇيزەلىس، گەنەتيكالىق بۇزىلۋ، دۇرىس تاماقتانباۋدىڭ اسەرى. ٴقازىر بارلىق جەردە جاساندى تاعامدار، وعان قوساتىن قوسپالار كوپ. بالالاردىڭ كوبى ٴقازىر تولىپ كەتكەن. جاستاردىڭ كوبى شىلىم، كاليان شەگەدى. بۇل دا ٴوز سالدارىن تيگىزۋدە.

ونىڭ ۇستىنە قاتەرلى ىسىككە شالدىققانداردىڭ قاتارى جىل سايىن وسۋدە. ٴقازىر ەلىمىز بويىنشا 36 مىڭعا جۋىق ادام وسى اۋرۋمەن اۋىرادى. وسىدان بەس جىل بۇرىن 27 مىڭ بولعان، ياعني جىل ساناپ ٴوسىپ كەلەدى. دەگەنىمەن ادام ٴولىمى تومەندەۋدە. دياگنوستيكالىق تەكسەرىستىڭ ارقاسىندا ناۋقاستاردى العاشقى كەزەڭدە انىقتاۋ جوعارىلادى، 3-4 كەزەڭىندەگى كورسەتكىش كەرىسىنشە ازايعان. جالپى جىلىنا بۇل اۋرۋدان 15 مىڭداي ادام كوز جۇمادى. ونىڭ ىشىندە باعانا ايتىپ وتكەنىمدەي وكپە راگىمەن اۋىراتىندار ٴبىرىنشى ورىندا تۇر.

- ورتالىقتا ٴتۇيىنى شەشىلمەي جاتقان قاندايدا ٴبىر ماسەلەلەر بار ما؟

- ارينە، ٴبىرىنشى كەزەكتە مامانداردىڭ جالاقىسىن كوتەرسە ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار. ويتكەنى ونكولوگيالىق ورتالىقتار پوليكلينيكالىق جۇيەگە كىرمەيدى. ولارعا قاندايدا ٴبىر بونۋستار قوسىلىپ وتىرادى. ٴسوزىمنىڭ باسىنادا كەشەندى جوسپار جايلى ايتتىم عوي، سوعان دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىنا قاتىستى تالاپتارىمىزدى ۇسىندىق. ماسەلەن، دارىگەر ٴبىر ايدا 10 وبىر اۋرۋىن انىقتاسا وعان بىردەن 30 مىڭ تەڭگە قوسىمشا قوسۋىن سۇرادىم. قايتكەنىمەن قارجىلاي قولداۋ كەرەك، جالاقىسى تومەن بولعان جەردە ەشكىم دۇرىس جۇمىس ىستەمەيتىنىن كورىپ ٴجۇرمىز. ەڭبەكاقىسى ماردىمسىز بولعاندىقتان ەرىكسىز ناۋقاستاردان اقشا سۇراۋعا دەيىن بارعان جاعدايلار انىقتالعان. ەكى جىل بۇرىن وسى جەرگە جۇمىسقا كەلگەنىمدە سانيتارلاردىڭ جالاقىسى 25 مىڭ تەڭگە بولاتىن. ٴقازىر ولاردىكىن 80 مىڭعا دەيىن كوتەرتتىك. دارىگەرلەر 170-200 مىڭعا دەيىن الادى. ولاردىڭ كوبى ساباق بەرەدى جانە اقىلى بولىمدەردە قوسىمشا جۇمىس ىستەيدى. تىپتەن اراسىندا 1 ملن تەڭگەگە دەيىن الاتىندارى بار. ارينە، ونداي كەزدە ولار ەشكىمنەن اقشا سۇراماي دۇرىس جۇمىس ىستەيدى. جاعدايى بارلار اعىلشىن ٴتىلىن ۇيرەنىپ، وزدەرىن جەتىلدىرۋگە كوڭىل بولۋدە.

- بۇل اۋرۋدان قۇلان تازا ايىعۋعا بولا ما؟

- البەتتە، ەگەر سەنىڭ يممۋندى جۇيەڭ جاقسى جۇمىس ىستەسە، ول وزدىگىنەن ىسىكتى جەڭىپ كەتەدى. ٴقازىر اعىلشىندار مەن كورەيلىكتەر ادام يممۋنيتەتىن كوتەرەتىن ۆاكسينا ويلاپ تاپتى. ادامنىڭ يممۋنيتەتىن تەكسەرەتىن تەستتەر بار، مىنە وسىنى ٴبىزدىڭ «چەك اپ» بولىمگە ەنگىزگەلى وتىرمىز. وندا ادامدار ٴوز يممۋنيتەتىن تەكسەرىپ، ەگەر تومەن بولسا سول ەكپەنى سالا الادى. ٴبىراق بۇلار اقىلى تۇردە جۇرگىزىلەدى جانە باعالارى دا قىمبات. دەگەنىمەن بۇل اۋرۋمەن كۇرەستەگى ۇلكەن جەتىستىكتىڭ ٴبىرى دەپ ايتۋعا بولادى.

ودان كەيىن ٴبىزدىڭ حالىق جامان اۋرۋ دەپ بۇعان قورقا قارايدى. ادامداردىڭ سالى سۋعا كەتىپ، بىردەن مۇڭعا بەرىلىپ كەتەدى. دەگەنىمەن ودان ەمدەلىپ جازىلۋعا بولادى. ارينە، ۋاقىت وزدىرىپ السا ەشكىم دە كومەكتەسە المايدى. سوندىقتان دەنساۋلىقتارىڭىزعا نەمقۇرايلى قاراماي، تەكسەرىلىپ وتىرعان دۇرىس. قالا حالقى بۇل دەرتكە دەگەن پىكىرىن وزگەرتىپ، ٴجيى تەكسەرىستەن وتۋگە كوشۋدە. ال اۋىلدى جەردىڭ تۇرعىندارى ٴالى دە كوپ ٴمان بەرمەيدى، تەك ابدەن اۋرۋ دەندەگەن كەزدە ٴبىراق كەلەدى بىزگە. وتكەندە تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋىلدى جەرلەرىندە بولدىق، ونداعى حالىق باۋ-باقشامدى جيناپ الماي قايداعى تەكسەرىلۋ دەپ جولامايدى.

-ونداي كەزدە تەكسەرۋ اپپاراتتارىمەن جابدىقتالعان ارنايى كولىكپەن اۋىلدى جەردى ارالاۋ كەرەك شىعار؟

- ٴيا، وسى ماسەلەنى ٴقازىر قولعا الىپ جاتىرمىز. بۇعان دەيىن پويىز جولعا شىققان، دەگەنىمەن وعان كوپ حالىق كەلمەدى. ٴازىربايجان، تۇركيادا ٴقازىر كولىكپەن اۋىلدى جەردى ارالاپ، تەكسەرۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ جاتىر ەكەن. مينيسترگە دە وسىلاي جاسايىق دەپ ۇسىنىس جاسادىم. ويتكەنى بىزدە مەنتاليتەت باسقاشا جانە كوپتەگەن ايەل بالامەن ۇيدە وتىرادى. ولارعا بارىپ دۇرىستاپ تۇسىندىرمەسەڭ، وزدىگىنەن كەلە بەرمەيدى.

- مۇنداي دەرتتىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن وقىرماندارىمىزعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟

- شىلىم شەگۋدى مىندەتتى تۇردە تاستاۋ كەرەك. قىزىل ەتپەن از قورەكتەنگەن ٴجون، ول ادام دەنساۋلىعىنا زياندى. سيىر ەتىمەن اپتاسىنا ٴبىر رەت تاماقتانۋعا كوشۋ كەرەك. ارينە، قازاق حالقى ەت تاعامدارىنسىز جۇرە المايدى، سوندا دا اراسىندا تاۋىق ەتىن، بالىق تاعامدارىمەن الماستىرىپ وتىرعان دۇرىس. جالپى دۇرىس تاماقتانۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ كەرەك.

ودان كەيىن، وكپەنى جىل سايىن رەنگەنگە ٴتۇسىرىپ وتىرۋ قاجەت، ويتكەنى تۋبەركۋلەزدىڭ ارتى جامان اۋرۋعا اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.

شايدى ىستىقتاي ىشپەي، سالقىنداتىپ ىشكەن دۇرىس، ىستىق شاي سىلەكەي بەزدەرىن كۇيدىرىپ، ونىڭ ارتى ەرىن جانە وڭەش قاتەرلى ىسىگىنە اكەپ جاتادى. جوعارى گرادۋستى الكوگولدى ىشىمدىكتەردى ىشپەۋ كەرەك. ولار دا اۋىز قۋىسىنداعى بەزدەردى كۇيدىرىپ، جۇمىس ىستەۋىن بۇزادى. بۇيرەك ىسىگىن تۋعىزاتىن گەپاتيتكە قارسى ەكپەنى مىندەتتى تۇردە العان ٴجون.

دۇرىس تاماقتانۋ كەرەك، قانت، تۇزدى از قابىلداعان ٴجون. قارا شايدان گورى كوك شايدى كوبىرەك ىشكەن دۇرىس. الدا قىس كەلە جاتىر، يمۋنيتەتتى كوتەرەتىن ليمون، سارىمساق، بال ونىمدەرىن كوپتەپ تۇتىنعان ٴجون. ارينە، ودان كەيىن كوپ قايعى، مۇڭعا بەرىلمەي ٴاردايىم كۇلىپ ٴجۇرۋ كەرەك. ٴقازىر جاستاردىڭ كوبى ۇلكەن قىسىممەن جۇرەدى جانە ۇلكەندەر اۋىراتىن اۋرۋلار ولاردان دا تابىلىپ جاتىر.

تابيعي تاعامداردى كوپ جەۋ كەرەك. ٴقازىر سۋدان باستاپ بارلىعى جاساندى بولىپ كەتتى. پلاستيك قۇمىراداعى سۋلاردىڭ قۇرامى دا ناشار، ىستىق كەزدە پلاستيكتەن حيميالىق زياندى ەلەمەنتتەر بولىنەدى. بۇلاردىڭ ٴبارى ادام اعزاسىندا ٴتۇرلى اۋرۋدىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ وتىر. بۇرىن سۋ بولسىن، شىرىن بولسىن تەك شىنى قۇمىرالاردا ساقتالاتىن. قۋىرىلعان كارتوپ «فري» دەگەن شىقتى، بۇل دا ادام اعزاسىنا زيان. ويتكەنى ونى قايناپ جاتقان مايدا پىسىرەدى، ماي كوپ قايناي بەرگەن سايىن ۋلى زاتتار بولىنەدى. بىزدەگى فري دايىندايتىندار مايدى ٴار فري سايىن اۋىستىرىپ وتىرادى دەگەنگە سەنبەيمىن، ولار ٴبىر قۇيعان مايمەن ٴبارىن جاساپ شىعادى.

ٴشوپ تاعامدارىن تۇتىنىپ، قىمىزدى كوپ ٴىشۋ كەرەك، تىپتەن ساۋمال ەكەۋىن كۇندە ىشسەڭىز دە بولادى. بۇلار ادام دەنساۋلىعىنا وتە پايدالى، يممۋنيتەتىڭىزدى دە كوتەرەدى. دۇكەن سورەلەرىندەگى جاساندى يوگۋرتتاردان گورى ٴوزىمىزدىڭ قۇرت، ىرىمشىكتى كوپ جەگەن جاقسى.

-اڭگىمەڭىزگە راحمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي