BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 371.31 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 419.32 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.59
استانا:

مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قانت ديابەتىنىڭ الدىن الۋ جولدارىن اتادى

استانا، baq.kz. بۇگىن - حالىقارالىق ديابەت كۇنى. مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى اتالعان پروبلەماعا جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارۋ ماقساتىندا ارنايى ماتەريال ازىرلەپ، سۋسامىر قالاي پايدا بولادى، ديابەتپەن قالاي ٴومىر سۇرۋگە بولادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

ابايلاڭىز، قانت ديابەتى

سوڭعى جىلدارى الەمدە قانت ديابەتىنەن كوز جۇمعان ادام سانى ارتىپ كەلەدى. ۇلتتىق قانت ديابەتى رەگيسترىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستاندا سۋسامىرمەن اۋىراتىندار سانى 309 مىڭعا جۋىقتايدى. تەگىن ەمدەلەتىنىنە قاراماستان ديابەت ازايار ەمەس. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ناۋقاستاردىڭ كوبى اۋرۋىن اسقىندىرىپ الىپ، سوڭى مۇگەدەكتىككە اكەپ سوقتىراتىن جاعدايلار ٴجيى كەزدەسەدى.

ول قانداي اۋرۋ؟

ديابەت – زات الماسۋ پروسەسىنىڭ بۇزىلۋىنان بولاتىن ەندوكريندىك اۋرۋلار توبىنا جاتادى. بۇل دەرتكە شالدىققان ادامداردىڭ اعزاسىندا گليۋكوزانىڭ ٴسىڭۋ پروسەسى بۇزىلادى. ينسۋلين – كومىرسۋ الماسۋ پروسەسىنە تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن گورمون. ونسىز قانت ورگانيزمدەگى جاسۋشالارعا سىڭبەي، قان قۇرامىندا قالىپ قويادى. سالدارىنان جۇيكە تىندەرى مەن ورگاندار جۇمىسى بۇزىلادى.

جالپى، ينسۋلين ابدەن زەرتتەلگەن گورمون. سوعان قاراماستان ديابەتتىڭ پايدا بولۋ سەبەبى ٴالى كۇنگە دەيىن بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر. ادەتتە، دارىگەرلەر مۇنى تۇقىم قۋالاۋشىلىقپەن بايلانىستىرادى. سونداي-اق، ديابەت ۇيقى بەزى اۋرۋلارى، گەپاتيت نەمەسە وزگە دە اۋتويمۋندىق سىرقاتتار، دۇرىس تاماقتانباۋ مەن زياندى ادەت سالدارىنان پايدا بولۋى مۇمكىن.

ديابەتتىڭ نەگىزگى دەگەن ٴتورت ٴتۇرى بار: ٴبىرىنشى جانە ەكىنشى تيپتەگى سوزىلمالى ديابەت، گەستاسيوندىق ديابەت جانە سۋسامىردىڭ وزگە فورمالارى. گەستاسيوندىق ديابەتكە كەيبىر جۇكتى ايەلدەر شالدىعۋى مۇمكىن. ول جۇكتىلىك نەمەسە بوسانۋ كەزىندە قيىندىقتار تۋدىرىپ، ەكىنشى تيپتەگى ديابەتكە ۇلاسىپ كەتەدى. ال، ٴبىرىنشى تيپتەگى ديابەتتە ورگانيزمدى ۇيقى بەزىندەگى زاقىمدانباعان جاسۋشالار شابۋىلداي باستايدى. سالدارىنان ينسۋلين تيىسىنشە بولىنبەي، ناۋقاس قانداعى قانت مولشەرىن ۇنەمى تەكسەرىپ، ينسۋلين ەگىپ جۇرۋگە ٴماجبۇر بولادى. قانت كەرىسىنشە، از بولسا (گيپوگليكەميا)، ونى شىرىنمەن نەمەسە مۇزكامپيتپەن كوتەرۋ قاجەت. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، ادەتتە ديابەتتىڭ بۇل ٴتۇرى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا كەزدەسەدى.

ينسۋلينگە تاۋەلدى تىندەردىڭ گورمونعا سەزىمتالدىعى جويىلعان كەزدە ەكىنشى تيپتەگى ديابەت باستالادى. ينسۋلين دۇرىس بولىنگەنىنە قاراماستان، گليۋكوزانىڭ ٴسىڭۋ قىزمەتى بۇزىلىپ، قان قۇرامىندا قالىپ قوياتىن بولادى. اتالعان دەرتكە شالدىققانداردىڭ 85-90 پايىزى ديابەتتىڭ ٴدال وسى تۇرىمەن اۋىرادى. ولاردىڭ باسىم بولىگى – ەرەسەكتەر.

ديابەتتىڭ بەلگىلەرى قانداي؟

ديابەتتىڭ نەگىزگى سيمپتومدارىنىڭ ٴبىرى – گيپەرگليكەميا نەمەسە قانداعى قانت دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى. وعان شالدىققان ادام ۇنەمى شولدەپ جۇرەدى، كىشى دارەتكە شەكتەن تىس كوپ بارادى، شارشاعىش كەلەدى، سەبەپسىزدەن سەبەپسىز ازا باستايدى. اياق-قولدىڭ جانسىزدانۋى، اۋىرۋى دا – سۋسامىر بەلگىلەرىنىڭ ٴبىرى. قان قۇرامىندا قانت كوبەيىپ كەتكەننەن كەيىن جۇيكە جۇيەسى زاقىمدانىپ، ديابەتتىك نەيروپاتياعا ۇلاسادى. دەر كەزىندە دۇرىس دياگنوز قويىلسا، مۇنى توقتاتۋعا، ٴتىپتى، ەمدەپ جازۋعا دا بولادى. ۋاقتىلى ەمدەلمەسە، اياق-قولدىڭ اۋرۋى كۇشەيىپ، جازىلىپ بولمايتىن جارالار پايدا بولادى. ەكىنشى تيپتەگى ديابەت باستالعاندا ناۋقاستىڭ كورۋ قابىلەتى ناشارلاپ، كوز الدى تۇماندانادى. تيىسىنشە ەمدەلمەسە پاسيەنت كوز جانارىنان مۇلدەم ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن.

ديابەت نەسىمەن ٴقاۋىپتى؟

قانداعى قانت دەڭگەيىن رەتتەمەسە ناۋقاس كەتواسيدوز، ديابەتيك تابانى، جۇرەك، اياق اۋرۋىنا ۇشىراپ، اياق-قولىنان، جانارىنان ايىرىلادى.

كەتواسيدوز – ينسۋلين تاپشىلىعىنان پايدا بولاتىن اۋرۋ. اتالعان گورمون جەتىسپەگەن جاعدايدا قانداعى قانت دەڭگەيى كوتەرىلەدى. ٴبىراق ول ەنەرگياعا اينالا المايدى. سالدارىنان ورگانيزم قوسىمشا ەنەرگيا كوزىن ىزدەپ، مايلاردى ىرىتە باستايدى. سودان كەيىن كەتوندى (اسەتوندى) دەنەلەر قوسىلىپ، ادام اعزاسىنداعى قىشقىل مولشەرىن ارتتىرادى. كەتواسيدوزدى اۋىزدان شىعاتىن اسەتون يسىنەن، قۇسىقتان، شولىركەۋ، ٴىشتىڭ اۋرۋىنان دا بايقاۋعا بولادى. مۇنداي ناۋقاس كەيدە ەسىنەن تانىپ قالادى.

ديابەتيك تابانى سيندرومى جۇيكە جۇيەسىندەگى اقاۋلار كەزىندە كۇشەيەدى. ناتيجەسىندە تاباننىڭ جۇمساق بولىگى جاراقاتقا، ينفەكسيالارعا سەزىمتال بولىپ، ٴشىري باستايدى. ۋاقتىلى ەم قابىلداماسا گانگرەنا، يازۆا سىندى ٴىرىڭدى جارالار كوبەيىپ، اياقتى كەسىپ الىپ تاستاۋعا تۋرا كەلۋى مۇمكىن.

ۇلتتىق قانت ديابەتى رەگيسترىنىڭ مالىمەتىنشە، جىل باسىندا ەلىمىز بويىنشا قانت ديابەتى دەگەن دياگنوزبەن ەسەپتە تۇرعاندار سانى 309 مىڭعا جەتىپ جىعىلعان. ونىڭ 18 مىڭى ٴبىرىنشى تيپتەگى ديابەتپەن، 291 مىڭى ەكىنشى تيپپەن اۋىرادى. ەكىنشى تيپتەگى ديابەتكە شالدىققانداردىڭ 65 پايىزى – ايەلدەر. سۋسامىرعا شالدىققان وتانداستارىمىزدىڭ 6 مىڭعا جۋىعى كاتاراكتادان زارداپ شەكسە، 3 مىڭى ينفاركت العان. ٴبىر مىڭ ادامنىڭ اياعى نەمەسە قولى كەسىلگەن.

ددسۇ اۋرۋدىڭ جىل ساناپ ٴورشىپ بارا جاتقانىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. اتاپ ايتقاندا، 1980 جىلى بۇل دەرتپەن اۋىراتىندار سانى 108 ميلليون بولسا، سوڭعى جىلدارى ولاردىڭ سانى 4 ەسە ارتقان. دوكتور كريس فەدتنەردىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى ادامداردىڭ ەپيدەمياعا ەنەرگيانى از جۇمساپ، كالوريانى شەكتەن تىس كوپ قولداناتىن ٴومىر سالتى كىنالى. قارىشتاپ دامىعان تەحنولوگيالار قولمەن اتقارىلاتىن جۇمىستى ازايتىپ، ادام ەڭبەگىن ستانوكتارعا الماستىردى. وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى، ارتىق تاماق جەيدى، جاياۋ جۇرمەيدى.

ديابەتتىڭ الدىن الۋ جولدارى قانداي؟

ديابەتتىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن: سالاۋاتتى ٴومىر سالتىن ۇستانۋ، دۇرىس تاماقتانۋ، شەكتەن تىس ٴتاتتى نەمەسە مايلى تاماقتاردان باس تارتۋ، سپورتپەن اينالىسۋ، تەمەكىدەن باس تارتۋ، دارىگەرگە ۋاقتىلى قارالىپ، قانداعى قانت مولشەرىن انىقتاپ وتىرۋ قاجەت.

الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرىندە ديابەتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ٴبىرقاتار تاعام تۇرلەرىن ساتۋعا تىيىم سالىنعان. نەمەسە زياندى تاعامدارعا كوپ سالىق سالىنادى. ماسەلەن، ۆەنگريا بيلىگى قۇرامىندا بايىتىلماعان مايلار، ترانس-مايلار، قانت پەن تۇزى كوپ تاعامدارعا سالىناتىن سالىقتى كوتەردى. ازىق-تۇلىككە سالىق ەنگىزىلگەن ٴتورت جىلدا قازىناعا 200 ميلليون ەۆرو تۇسكەن. ونىڭ 95 مىڭى دارىگەرلەر جالاقىسىنا 25 پايىز ۇستەمە رەتىندە قوسىلدى. تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى سالىق سالىناتىن ونىمدەردى ازايتىپ، پايدالى تاماققا بەت بۇرعان.

ال، فرانسيا، پورتۋگاليا، مەكسيكا، چيلي، ۆەتنام سىندى ٴبىرقاتار ەلدە قانت سالىعى قولدانىلادى. شري-لانكا «سەن ويلاعانداي ٴتاتتى ەمەس» دەگەن سلوگانمەن الەۋمەتتىك جارناما جاسادى. اۆتورلار اياعى كەسىلگەن پراندىك-ادام، كوزىنىڭ قاراشىعى جوق فيگۋرالار ارقىلى ديابەتتىڭ امپۋتاسيا، ينسۋلت، سوقىرلىق سىندى سالدارى جايلى بايانداۋعا تىرىسقان. بيىل ٴساۋىر ايىندا بريتانيا بيلىگى دە قانت سالىعىن سالدى. بريتاندىقتار تۇسكەن قارجىنى سالاۋاتتى ٴومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ، مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردى دۇرىس تاماقتاندىرۋ باعدارلامالارىن ىنتالاندىرۋعا جۇمساماق. سالىق سالىناتىن تاعامدار تىزىمىندە الكوگولسىز سۋسىندار، اتاپ ايتقاندا، قۇرامىنداعى قانت مولشەرى 100 ميلليليترگە 5 گرامنان تۋرا كەلەتىن سۋسىندار بار. كوپ ۇزاماي fanta سۋسىندارداعى قانت مولشەرىن 6،9 گرامنان 4،6 گرامعا دەيىن تومەندەتتى. وكىنىشكە قاراي، زاڭدى اينالىپ وتەتىن، قانت ورنىنا قانت الماستىرعىش پايدالاناتىن كومپانيالار دا جەتىپ ارتىلادى.

بيىلدان باستاپ قازاقستاندىق مەكتەپتەردە گازدالعان ٴتاتتى سۋسىندار مەن شوكولاد ساتۋعا تىيىم سالىندى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ٴمينيسترى ەلجان ٴبىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەنگىزىلگەن جاڭا ستاندارتتار بالالاردىڭ زياندى تاعامداردى پايدالانۋىن شەكتەمەك. مينيستر جۇرتشىلىقتى ورىن العان كەمشىلىكتەر جايىندا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنە حابارلاۋعا شاقىردى.

ديابەتپەن قالاي ٴومىر سۇرۋگە بولادى؟

ديابەت بەلگىلەرىن بايقاعان جاعدايدا ەندوكرينولوگ-دارىگەرگە قارالۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن قانداعى قانت مولشەرىن انىقتاۋ ٴۇشىن اناليز تاپسىراسىز. سونىمەن قاتار، دارىگەر سىزگە گليۋكوزاعا توزىمدىلىك سىناماسىنا، نەسەپتەگى گليۋكوزا قۇرامىن، قانداعى ينسۋلين، س-پەپتيد جانە گليكيرلەنگەن گەموگلوبين مولشەرىن انىقتاۋعا جولداما بەرەدى.

دياگنوز راستالسا پاسيەنتتى ەڭ الدىمەن «ديابەت مەكتەبىنە» جىبەرەدى. ٴاربىر ەمحانا جانىندا جۇمىس ىستەيتىن بۇل كابينەتتەر گليۋكومەتردىڭ كومەگىمەن قانداعى قانت دەڭگەيىن ولشەۋ، دۇرىس تاماقتانۋ مەن ينسۋلين ەكپەسىن سالۋ جولدارىن ۇيرەتەدى. بۇل ەكپەلەر قارىنعا نەمەسە سانعا سالىنادى.

ديابەتپەن ٴومىر سۇرۋگە بولادى. ٴبىراق ول ٴتارتىپ پەن ٴوزىن-وزى باقىلاۋدى تالاپ ەتەدى. تەحنولوگيا كۇن سايىن جاڭارىپ جاتقان بۇگىنگى زاماندا ديابەتكە شالدىققاندارعا دا قولايلى جاعداي جاسالىپ جاتقانى شىندىق. ماسەلەن، قانداعى قانت دەڭگەيى جوعارىلاي باستاعاندا سمارتفونعا حابارلاما جىبەرەتىن مونيتورينگ قۇرالدارى بار. ٴشپريستى از پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينەكسيالىق پورتتار جاساپ شىعارىلدى (iport advance تۇتىكشەسىن ٴۇش كۇنگە تەرىنىڭ استىنا قويادى، ول قانعا ينسۋلين جىبەرىپ تۇرادى). عىلىم جەتىستىكتەرىنىڭ ٴبىرى – گليۋكوزاعا سەزىمتال كەلەتىن «اقىلدى گەل». جاپوندىق عالىمدار ازىرلەگەن پوليمەرلى گەل تەرىنىڭ استىنا ەگىلەدى. قانت دەڭگەيى كوتەرىلە باستاعاندا ول ٴينسۋليننىڭ قاجەتتى مولشەرىن قانعا جىبەرىپ وتىرادى. تىشقاندارعا جۇرگىزىلگەن سىناق ناتيجەسىنە سۇيەنسەك، اتالعان قۇرال گليۋكوزا دەڭگەيىن 15 مينۋتتا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن.

ال، اقش دارىگەرى سارا حوللبەرگتىڭ ەكىنشى تيپتەگى ديابەتكە قارسى كۇرەستە قولداناتىن ارنايى ديەتاسى بار. ول ٴوز پاسيەنتتەرىنە ديابەتكە سەپ بولىپ جاتاتىن كومىرسۋلاردان (سونىڭ ىشىندە، جارما، كارتوپ، قانت) باس تارتىپ، ولاردىڭ ورنىنا مايلاردى تۇتىنۋدى ۇسىنادى. سەبەبى، بۇل ماكروەلەمەنت قانت مەن ينسۋلين مولشەرىن تومەن دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەدى. حوللبەرگتىڭ ەكىنشى تيپتەگى ديابەتيكتەر اراسىندا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى كومىرسۋدى از پايدالانعاندا اعزانىڭ ينسۋلينگە تاۋەلدىلىگى تومەندەگەنىن كورسەتىپ بەردى. الايدا، اقش عالىمدارى بۇل ديەتانىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمانمەن قارايدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ پايداسىنان گورى جاعىمسىز سالدارى باسىم.

قازاقستاندا قانت ديابەتى تەگىن ەمدەلەدى. كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديسينالىق كومەك پاكەتى شەڭبەرىندە ديابەتكە شالدىققان پاسيەنتتەرگە 48 ٴتۇرلى ٴدارى مەن مەديسينا بۇيىمدارى بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە شپريس، تەست-جولاقشا، گليۋكومەتر، ينسۋلين پومپالارى مەن 22 ٴتۇرلى ينسۋلين دە بار.

ديابەتتى ديەتانىڭ، جاتتىعۋلار مەن دارى-دارمەكتىڭ كومەگىمەن ەمدەۋگە، سول ارقىلى ونىڭ اسقىنۋىنا جول بەرمەۋگە بولادى. ەڭ الدىمەن ٴار پاسيەنت ٴوز دەنساۋلىعى ٴۇشىن ٴوزى جاۋاپتى: ول ارنايى كۇندەلىك اشىپ، كۇن سايىن قان مەن نەسەپتەگى قانت دەڭگەيىن، نەسەپتەگى اسەتون مولشەرىن، سالماعى مەن قان قىسىمىن جازىپ ٴجۇرۋى ٴتيىس. بۇل ناۋقاستىڭ احۋالىن انىقتاپ، ەمدەۋ سحەماسىن اۋىستىرۋعا، تەراپيانى، ديەتا مەن فيزيكالىق جاتتىعۋلار باعىتىن رەتتەپ وتىرۋعا كومەكتەسەدى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي