USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
استانا:

ەلىمىزدە يپپوتەراپيانىڭ ماماندارى جوق – جانار السايەۆا ەكسكليۋزيۆ

فوتو: Ержан Жаубай

جىلقى تۋرالى ايتقاندا ەڭ اۋەلى ونىڭ قازى-قارتاسى مەن قىمىزى ەسكە تۇسەدى. قارىنى توق، قايعىسى جوق قازاق ٴۇشىن جىلقىنىڭ قىزىعى وسى ەكەۋى عانا سەكىلدى بولىپ ەلەستەيتىنى دە وتىرىك ەمەس. ايتپەسە قانى دا، جانى دا جىلقىدان اجىراماس قازاق ٴۇشىن وسى ٴبىر قىلقۇيرىقتىنىڭ پايداسى شاش-ەتەكتەن ەكەنىن ەشكىم دە جوققا شىعارماسى انىق. «تەبىنگىسى تەرگە ٴشىرىپ، تەرلىگى مايداي ەرىپ» وتكەن كەشەگى بابالارىمىزدىڭ تۇسىندا جىلقىنىڭ ەمدىك قاسيەتىن سارالاي تالداپ، ساراپتاي ايتىپ كەتكەنى بەلگىلى. بەزگەك بولعان ادامدى جاڭا سويىلعان جىلقى تەرىسىنە وراۋ، اينالشىق تيگەن قويدىڭ تاڭدايىنا جىلقىنىڭ تۋ قۇيرىعىنىڭ ٴبىر تال قىلىن جۇگىرتۋ، بوسانا الماي جاتقان ايەلدىڭ ۇستىنەن ات سەكىرتۋ، ت.ب. قاتارلى تولىپ جاتان سىرتقى ەمدىك قاسيەتىن بىلاي قويعاندا جىلقىنىڭ مايىنىڭ ٴوزى تالاي اۋرۋعا ەم، تالاي دەرتكە شيپا ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

ال ەندى بۇگىنگى ٴبىزدىڭ ٴسوز ەتكەلى وتىرعان جىلقىنىڭ دەنە قىزۋى ارقىلى، ٴجۇرىسى ارقىلى، ەنەرگياسى ارقىلى ەمدەۋ جايىنا كەلەر بولساق، بۇنىڭ ٴوزى تۇنىپ جاتقان ٴبىر عىلىم. مۇنى مەديسينادا «يپپوتەراپيا» دەپ اتايدى. قازىرگى ۋاقىتتا يپپوتەراپيانى قابىلداۋشىلار سانى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. وكىنىشتىسى سول، ەلىمىزدە وسى ٴبىر قولدا بار مۇمكىندىكتى ٴتيىمدى پايدالانا الماي كەلەمىز. ولاي دەيتىنىمىز ەلىمىز كولەمىندە ساۋساقپەن سانارلىق قانا يپپوتەراپيا ورتالىقتارى بار ەكەن. الماتىدا، وسكەمەن مەن قوستانايدا جانە شىمكەنت قالاسىندا. ٴبىز بۇگىن وسى شىمكەنتتەگى يپپوتەراپيا ورتالىعىنىڭ مامانىمەن اڭگىمەلەسىپ كورگەن ەدىك، سونى نازارلارىڭىزعا ۇسىنايىق.

ۇلتتىق سپورت مەكتەبىندە ادىسكەر بولىپ قىزمەت اتقاراتىن جانار السايەۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا يپپوتەراپياسىمەن ەمدەلگىسى كەلەتىندەر كوپ، الايدا مامان جەتىسپەيدى.

«ۇلتتىق سپورت مەكتەبىندە قىزمەت اتقاراتىندىقتان، اۋەلى بىزگە اتا-انالاردان ۇسىنىس ٴتۇستى. ودان كەيىن وسى شىمكەنت قالاسىنداعى مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان وقىتۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنان ۇسىنىس كەلدى. سونىڭ نەگىزىندە مەكتەپ ديرەكتورى عاني احمەتبايەۆ مەكتەپ جۇمىسىنان تىس ۋاقىتتا بالالاردى اتقا مىنگىزۋگە، سەرۋەندەتۋگە مۇمكىندىك جاسادى. الايدا بىزدە ارنايى مامان جوق» - دەيدى جانار سۇيىندىكقىزى.

يپپولوگ دارىگەرلەردى، بالا اتپەن جۇرگەن كەزدە قاسىندا بولىپ، سۇيەمەلدەيتىن كومەكشىلەردى ٴبىزدىڭ ەلدە دايىندايتىن وقۋ ورنى جوق. ال شىمكەنتتەگى ورتالىقتا ۇلتتىق سپورت مەكتەبىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇمىستان تىس ۋاقىتتا، تۇسكى ٴۇزىلىس كەزىندە اينالىسۋعا ٴماجبۇر.

«اتقا ٴمىنىپ ٴجۇرۋ، سەرۋەندەۋ ٴبىر باسقا دا، ونى ەمدەۋ، ارنايى دارىلىك سەانس رەتىندە قابىلداۋ مۇلدە بولەك. ٴبىزدىڭ مەكتەپتە جاتتىقتىرۋشىلار، ات باپتايتىن ماماندار بار. ٴبىراق ولار يپپوتەراپيا مامانى ەمەس قوي. ٴارى اتتار دا يپپولوگياعا ارنالماعان، سپورتتىق اتتار. كۇنى بويى سپورتتىق جاتتىعۋعا قاتىسقان اتتاردى سىرقات بالالارعا مىنگىزۋ دە وبال. ولار دا شارشايدى. ٴارى بىزدەگى اتتاردىڭ بارلىعى اسىل تۇقىمدى جىلقىلار. ال يپپوتەراپيا ٴۇشىن قاراپايىم جىلقىلار دا جاراي بەرەدى» - دەگەن جانار السايەۆانىڭ ايتۋىنشا مۇندا ماماندارمەن قاتار جۋاس اتتار دا جەتىسپەيدى.

«كەيدە قالا تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ اتتارىن بىرنەشە كۇنگە، ۋاقىتشا ٴبىزدىڭ قاراماعىمىزعا بەرەدى. سولاردى پايدالانامىز. جانە ٴوزىمىزدىڭ جارىستارعا، سپورتتىق ويىندارعا جارامسىز بولىپ قالعان اتتاردى پايدالانامىز. وندا دا مەكتەبىمىزدەگى تومەنگى توپتارعا ارنالعان (اتتى جۇگەندەۋ، ەرتتەۋ، بايلاۋ، جەتەلەۋ) اتتاردى دا وسى يپپوتەراپيا ٴۇشىن پايدالانامىز» - دەيدى « ۇلى دالا قىراندارى» قق-نىڭ وقو بويىنشا ٴتورايىمى جانار السايەۆا.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا مەكتەپ جانىنان جۇمىس ىستەپ تۇرعان بۇل ورتالىققا كەلىپ، يپپوتەراپيامەن ەمدەلىپ جۇرگەن بالالاردىڭ سانى 150-دەن اسادى.

«يپپوتەراپيامەن ەمدەۋ ٴبىزدىڭ جۇمىس قۇرامىمىزعا كىرمەيدى. سول سەبەپتى ٴبىراز ۋاقىت توقتاپ تا قالعان كەزدەرى بولدى. جاڭا جوعارىدا ايتقان عاني احمەتبايەۆتىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ٴقازىر جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ول كىسى بۇل ورتالىقتى وبلىسقا دا ۇسىنىپ كوردى. ازىرگە ناتيجە بولماي تۇر. ال ٴبىزدىڭ قاراماعىمىزدا ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ بارلىق ٴتۇرى بار. ٴتورت جىلدا ٴبىر رەت وتەتىن رەسپۋبليكالىق تۋرنيرگە دايىندىق بارىسى كەزىندە 5-6 اي يپپوتەراپيانى توقتاتا تۇرۋعا تۋرا كەلدى. سەبەبى ۇلگەرە الماي قالدىق» - دەگەن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى مەكتەبىنىڭ ادىسكەرى ٴالى دە قول ۇشىن سوزامىن دەگەن ازاماتتاردىڭ كومەگىنە ٴزارۋمىز دەيدى.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ورتالىققا اتتار، ماماندار، دارىگەرلەر، ات ابزەلدەرى كەرەك ەكەن.

«ٴبىزدىڭ دارىگەرىمىز سپورتشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى. ولاردىڭ جارىس الدىنداعى جاي-كۇيىنە، جاعدايىنا جاۋاپ بەرەدى. دەگەنمەن ٴوز بەتىنشە ىزدەنىپ، وسى يپپوتەراپيا سالاسىندا ٴبىراز تاجىريبە جيناقتادى. مەكتەپتەگى ٴبىر عانا شتاتتا وتىرعان دارىگەرىمىز تۇسكى ٴۇزىلىس ۋاقىتىندا جىلقىمەن ەمدەلۋگە كەلگەن بالالارعا قارايدى، سولارعا كومەكتەسەدى» - دەيدى جانار سۇيىندىكقىزى.

ال وسى ورتالىقتىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىسىپ، كومەك قولىن سوزعىسى كەلەتىن ازاماتتار جوق دەۋگە بولادى. ٴبىرلى-جارىم اتا-انالار بالاسىنىڭ دەنساۋلىعى ٴۇشىن قولىنان كەلگەنىن ىستەپ بەرۋمەن عانا شەكتەلەدى.

«بۇعان دەيىن «سەندەرگە قانداي كومەك كەرەك، نە مۇقتاجدىقتارىڭ بار؟» دەپ وبلىس كولەمىندە بىزگە ات ٴىزىن سالعان ادامدى ٴالى كورگەن ەمەسپىن. بارىمىزبەن بازار بولىپ، جوقتان بار جاساپ وتىرمىز. ال حالىقتان سۇرانىس كوپ. بىزگە ەمدەلۋگە كەلەتىن بالاردىڭ كوبى سال اۋرۋمەن سىرقاتتانعان (دسپ) بالالار. تىرەك-قيمىل جۇيەسىندە، اقىل-ەسىندە شامالى اۋىتقۋشىلىعى بار بالالار كوپتەپ كەلەدى» - دەيدى مامان.

بالالاردى ەمدەۋ ورتالىعىن مەكتەپ جانىندا، اتا-انالاردىڭ، ساۋىقتىرۋ ورتالىتارىنىڭ سۇرانىسىمەن عانا جۇرگىزىپ وتىرعان مەكتەپ اكىمشىلىگى بۇل جۇمىسپەن تۇبەگەيلى اينالىسا المايدى. سەبەبى...

«مەديسينانى موينىمىزعا الا المايمىز. مەكتەپتىڭ جارعىسىنا دا ساي كەلمەيدى. جەكە فۋنكيونالدىق قىزمەتىمىزگە دە يپپوتەراپيامەن تۇبەگەيلى اينالىسۋعا مۇمكىندىك جوق. بۇل جەردە ٴبىزدىڭ يپپوتەراپيا ورتالىعىن اشۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى بىزدە اتتار بار. سەرۋەندەۋ ورىندارى، مانەجدار بار، ۇلكەن يپپودرومىمىز بار. سونى پايدالانۋ ٴۇشىن عانا اشىلعان ورتالىق قوي. ال وسىنداي دايىن بازانى پايدالانىپ، بىزگە شتات بەرىپ، ات باپتاۋشىلارعا جالاقى تولەپ، دارىگەر-ماماندارمەن تولىقتىرىپ بەرسە، كەرەمەت قىمبات باعاداعى اتتار ەمەس، جۋاس، ارزان باعاداعى يپپوتەراپياعا ارنالعان اتتار الىپ بەرسە، ٴبىز جۇمىسىمىزدى ارى قاراي دا جالعاستىرا بەرەر ەدىك» - دەيدى جانار السايەۆا.

2010 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەجاتقان ۇلتتىق سپورت مەكتەبىنىڭ جانىنداعى يپپوتەراپيا ورتالىعىنىڭ جاعدايى وسىنداي.

ٴبىر قىزىعى اتا-بابامىز ات ۇستىنەن تۇسپەي وتكەن ۇلتىمىزدىڭ وقۋ جۇيەسىندە دە، اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىندا دا يپپوتەراپيا تۋرالى ٴىلىم جوق ەكەن. ات ۇستىندە كۇن كورگەن الاش بالاسى بۇگىنگىدەي وتىرىقشى ٴداۋىر كەلىپ، ۇرپاقتارى اتپەن ەمدەلۋدى تاڭسىق كورەرىن ويلامادى ما ەكەن. الدە وزدەرى تاستاقىم بولىپ، سال اۋرۋ، تىرەك-قيمىل جۇيەسىنىڭ ٴتۋابىتتى كەمشىلىكتى بولارىن ەلەستەتە المادى ما ەكەن، كىم ٴبىلسىن. دەگەنمەن، بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنان، ۇرپاق ساۋلىعىنان تۋعان وسى ٴبىر ەرەكشە عىلىمنىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىندا دا ٴالى كۇنگە قولعا الىنباي كەلە جاتقاندىعى قىنجىلتادى.

ٴسوزىمىز دايەكتى بولۋى ٴۇشىن پروفەسسور، كارديولوگ دارىگەر مۇحامبەديا احمەتوۆتەن قازاقستانداعى يپپوتەراپيا سالاسى تۋرالى سۇراعان ەدىك.

«قازاقستاندا قولعا الىنعان ەمەس. ٴبىلىم سالاسىندا بولسىن، دەنساۋلىق سالاسىندا بولسىن، يپپوتەراپيانى وقىتۋ، دامىتۋ دەگەن بولماعان. رەسەيدە، ماسكەۋدە بار. ٴبىراق يپپوتەراپيانى مامان ەكەن دەپ، ول حالىققا كەرەك ەكەن دەپ وقىتىپ جاتقان ەشكىمدى كورگەن ەمەسپىن. ٴتىپتى مەديسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە يپپوتەراپيا تۋرالى ٴپان جوق. ٴقازىر بۇل ەمدەۋ جۇيەسىن تۇتىناتىندار سانى كوبەيىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ جاتسا، قانەكي!» - دەيدى «استانا مەديسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» پروفەسسورى مۇحامبەديا احمەتوۆ.

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي