BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 367.06 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 416.17 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.56
استانا:

قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسى زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جاڭعىرتىلۋدا

فوتو: ашық дереккөзден

جوعارعى سوت ٴتوراعاسى جاقىپ اسانوۆ سوت جۇيەسىندەگى العاشقى قادامىن جۇرتشىلىقتى اشىق ديالوگقا شاقىرۋدان باستادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسىنداي ۇندەۋ حاتتاردىڭ تورتەۋى جاريالاندى. جاڭا ٴتوراعا ارىپتەس­تەرىنە ارناعان «اتقارىلعانى از ەمەس، بىرگە جالعاس­تىرايىق!» اتتى ۇندەۋىندە سۋديالار مەن سوت قىزمەتكەرلەرىن سوت تورەلىگىنىڭ جۇيەلى ٴارى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا اشىق ديالوگ ورناتۋعا شاقىردى، دەپ حابارلايدى baq.kz اقپارات اگەنتتىگى zanmedia.kz سايتىنا سىلتەمە جاساپ.

ادۆوكاتتار مەن پروكۋرورلارعا باعىتتالعان ەكىنشى ۇندەۋىندە سوت جۇ­يەسىن بىرلەسىپ جاقسارتۋ، سوت تورەلىگىن نەعۇرلىم تۇسىنىكتى، قولجەتىمدى ٴارى ادىلەتتى ەتۋ يدەياسى ۇسىنىلدى. جاقىپ اسانوۆتىڭ «نە اتقارىپ جاتىرمىز، نە ٴۇشىن؟» دەگەن ٴۇشىنشى ۇندەۋى دە ارىپتەس­تەرىنە ارنالدى. وندا جوعارى سوت ورگانىنىڭ باسشىسى سوت جۇيەسىن ودان ٴارى جەتىلدىرۋ بويىنشا باستالعان اۋقىمدى جۇمىستىڭ اعىمداعى جاعدايىنا تالداۋ جاساپ، قانداي مىندەتتەردى ٴبىرىنشى كەزەكتە اتقارۋ قاجەتتىگىنە توقتالعان. جالپى العاندا، ۇندەۋلەر بويىنشا وي قوسۋعا مۇددەلى ٴاربىر ادام ٴوز ۇسىنىسى مەن تالاپ-تىلەكتەرىن جوعارعى سوت ٴتوراعاسىنىڭ جەكە پوشتاسىنا وزىنە ىڭعايلى تۇردە جولداي الادى.

كوممۋنيكاسيانىڭ مۇنداي ٴتۇرى كوپ ۇزاماي ٴوز ناتيجەسىن بەردى. سۋديالاردان، ادۆوكاتتاردان، سوت قىزمەتكەرلەرىنەن، زاڭگەرلىك قاۋىمداستىقتان مىڭنان استام ۇسىنىس كەلىپ ٴتۇستى. ولاردى قورىتۋ ناتيجەسىندە سوت جۇيەسىن ودان ٴارى دامىتۋ بويىنشا جەتى باسىم مىندەت («ٴىرى تۇيىندەر») انىقتالدى. جاقىپ قاجىمان ۇلى ولاردى 2018 جىلعى 26 قاڭتاردا سوت تورەلىگىنىڭ قورىتىندىلارى تالقىلانعان كەڭەيتىلگەن كەڭەستە جاريالاعان بولاتىن.

بۇدان ٴارى سۋديالار مەن سوت قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرىلعان جەتى توپ قۇرىلدى. جۇمىسقا ادۆوكاتتار بەلسەندى تۇردە قاتىسا باستادى. ولار سوت تورەلىگىنىڭ جۇيەلى ماسەلەلەرى بويىنشا شەشىمدەردى ازىرلەۋگە كىرىستى. وسى ۇسىنىستار «ٴمىنسىز سۋديا»، «ۇلگىلى سوت»، «ٴادىل پروسەسس»، «ە-سوت»، «وڭتايلى ورتا»، «ساپالى ناتيجە»، «سوتسىز تاتۋلاسۋ ورتالىعى» سەكىلدى جەتى توپقا بىرىكتىرىلدى. سوتتاردىڭ جاڭا كوممۋنيكاسيالىق ستراتەگياسىن ازىرلەۋ جۇمىسى جەكە باعىت بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. تۇتاستاي العاندا، اتالعان جوبالار نەگىزگى ورتاق مىندەت – قوعامنىڭ سوتتارعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا باعدارلانعان.

جۇمىس جوبالىق مەنەدجمەنت بو­يىنشا جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى تاڭدا باس­تاما كوتەرۋ جانە جوسپارلاۋ كەزەڭى اياقتالدى. وسى باعىتتاعى بارلىق قۇجاتتار جوعارعى سوتتىڭ سايتىنا ورنالاستىرىلعان. بۇعان جوبالاردىڭ جارعىلارى، لوگيكالىق شەشىمدەرى، يەرارحيالىق قۇرىلىمدارى، ولاردى 2018 جىلى ىسكە اسىرۋدىڭ كۇنتىزبەلىك كەستەلەرى جاتادى. كەز كەلگەن ادام وسى جوبالار بويىنشا ٴوز ۇسىنىستارىن ەنگىزە الادى. ٴساۋىردىڭ سوڭىندا كەلىسۋ كەزەڭى اياقتالعان سوڭ جوبالاردى ىسكە اسىرۋ باستالادى. ٴىس-شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا باس سۋديانىڭ ٴوزى قاتىسىپ، جۇمىستىڭ اياق الىسىن تىكەلەي باقىلاۋىنا الادى. جەتى جوبا 2020 جىلعا دەيىنگى سوت جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزىن قۇراماق.

جۇرگىزىلگەن جۇمىس جوعارعى سوت ٴتوراعاسىنىڭ ٴتورتىنشى ۇندەۋىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. بۇل جولعى ۇندەۋ سوت پروسەستەرىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان. اشىق حاتتا قوعامداعى تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىنىڭ ٴرولىن باعامداۋ، داۋلاردى شەشۋ بارىسىندا ولاردىڭ ماڭىزدىلىعى مەن فۋنكسيونالدىلىعىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى ايتىلعان. شيەلەنىستەردى ەڭسەرۋ داعدىلارى مەن كوپتەگەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ – تاتۋلاسۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ كەپىلى.

دامىعان ەلدەردە داۋلاردىڭ 70-90 پايىزى سوتتا تاتۋلاسۋمەن اياقتالادى. قازاقتىڭ بيلەر سوتىنىڭ كوزدەگەنى دە تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋ بولاتىن. مىنە، وسىدان كەلىپ «داۋ مۇراتى – ٴبىتۋ» دەگەن قاناتتى ٴسوز قالعان. بىزدە بىتىمگە كەلۋ ٴراسىمى قانشالىقتى دامىعان؟ بىتىمگەرشىلىك راسىمدەردى ەنگىزۋدەگى نەگىزگى ماسەلە نەدە؟ بىتىمگەرشىلىك تاسىلدەرىنىڭ ٴرولى مەن قولدانۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ٴۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ٴتوراعانىڭ ٴتورتىنشى ۇندەۋى، مىنە، ٴدال وسى ماسەلەلەرگە ارنالعان.

قىزمەت سانمەن ەمەس، ساپامەن باعالانادى

سۋديالاردىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاقىپ اسانوۆ سوت سالاسىندا كورسەتكىش قۋۋ سەكىلدى تەرىس اعىم بەلەڭ العانىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. قولعا الىنعان جۇمىس وسى رەيتينگتى جويۋعا باعىتتالىپ وتىر. بيىلعى جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا جوعارعى سوتتا بەينەبايلانىس ارقىلى كەڭەس ٴوتىپ، وندا سوت قىزمەتى رەيتينگىسىنىڭ قاجەتتىلىگى ماسەلەسى قارالدى. نەگى­زى­نەن جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ جۇمىس ساپاسىن باقىلاۋعا ارنالعان بۇل ٴۇردىس 2011 جىلى باستالىپ، وعان 2016 جىلى وزگەرىس ەنگىزىلگەن بولاتىن. سوتتار جۇمىسى بارلىعى 9 كورسەتكىش بو­يىن­شا با­­عا­­لانىپ كەلدى. ونىڭ ىشىندە وبلىستىق سوت ٴتوراعالارىنىڭ جۇكتەمەسى، بىتىمگەرشىلىك راسىمدەردى، اۋديو-بەينەتىركەۋدى قولدانۋ تالاپتارى بار.

تۇتاستاي العاندا، رەيتينگتى شىعارۋ شەڭبەرىندە سوتتاردىڭ جۇمىس ناتيجەلەرى ايقىندالىپ، وڭىرلىك سوتتاردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرىلىپ كەلەدى. اتالمىش كەڭەستە وسى ماسەلە جان-جاقتى تالقىلاندى. اقىلتاي قاسىموۆ، دەنيس شييپ، روزا جاكۋدينا سىندى تاجىريبەلى سۋديالاردان قۇرالعان توپ سوت رەيتينگىسىن ساقتاۋدىڭ وڭ-تەرىستىگىنە قاتىستى جاساعان زەرتتەۋ قورىتىندىلارىن ورتاعا سالىپ، ارى قاراي ودان باس تارتۋ تۋرالى ۇسىنىس ٴبىلدىردى. ماسەلەنى تالقىلاۋعا بارلىق سۋديالار بەلسەنە ۇلەس قوستى. رەيتينگتىك جۇيەنىڭ ولقىلىعى رەتىندە كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ٴۇشىن ولاردى ادەيىلەپ كوتەرمەلەۋ فاكتىلەرىنىڭ ورىن العانى ايتىلدى.

سۋديالاردىڭ مەدياسيا كورسەتكىشتەرىن ارتتىرۋ ٴۇشىن تالاپ ارىزدار سانىن كوتەرگەنى بەلگىلى بولدى. رەيتينگتى ساقتاۋدىڭ قاجەتتىگىنە قاتىس­تى ەشقانداي دالەلدەر ايتىلمادى. كەڭەس بارىسىندا رەيتينگ كوپتەگەن كورسەتكىشتەر بويىنشا بار بولعانى ستاتيستيكا دەگەن تۇجىرىم جاسالدى. وسىعان بايلانىستى ستاتيستيكامەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جانە تالداۋ شارالارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىگى ايتىلىپ، سوتتار رەيتينگىسىن الىپ تاس­تاپ، ستاتيستيكانى جاقسارتۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. سونىمەن قاتار، كەڭەس اياسىندا ٴار سۋديانىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلدى. ونىڭ جۇمىسى ٴادىل سوت تورەلىگىن قالاي جۇزەگە اسىراتىنى، قانداي قاتەلىكتەر جىبەرەتىنىنە قاراي باعالانىپ، مانساپتىق ساتىداعى ٴوسۋ جولى ايقىندالاتىن بولادى. بۇگىنگى تاڭدا دەربەس باعالاۋدىڭ ناقتى جۇيەسى دايىندالىپ جاتىر. وندا سۋديانىڭ سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسى، جۇكتەمەسى، نورماتيۆتىك قاۋلىلاردى دايىنداۋعا قاتىسۋ دەڭگەيى قامتىلماق.

شەشىم تۇسىنىكتى بولۋى ٴتيىس

جوعارعى سوت قولعا العان تاعى ٴبىر ماڭىزدى قادام – سوت شەشىمدەرىن ٴتۇسىندىرۋ. وسى ماسەلەگە قاتىستى نورماتيۆتىك قاۋلىعا ەنگىزىلگەن وزگەرىس­­تەر­دى تالقىلاۋ العاش رەت تىكەلەي ەفيردە ٴجۇرىپ، ونى عالامتور ارقىلى سول ساتتە ون مىڭنان اسا ادام تاماشالادى. وسى قادامىمەن جوعارعى سوت ٴوز جۇمىسىنىڭ بارىنشا اشىقتىعىن، ادامداردىڭ سوت جۇيەسىندە قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن كورىپ، ٴتۇسىنۋى قاجەتتىگىن كورسەتكەنىن اتاپ ايتۋ ورىندى.

جوعارعى سوتتىڭ كەڭەيتىلگەن كە­ڭە­سىندە جاقىپ اسانوۆ: «سوت اكتىسى – تورەلىكتىڭ تۇپكى ناتيجەسى، وراسان كۇش-جىگەردىڭ، ەموسيا مەن جۇمسالعان قارجىنىڭ وتەمى. سوندىقتان، سوت اكتىسى ادامعا تۇسىنىكتى بولۋى قاجەت. سولار ٴۇشىن جاسايمىز عوي. سوت اكتىسى – سۋديا بىلىكتىلىگىنىڭ دە كورسەتكىشى جانە بۇكىل سوت بيلىگىنىڭ بەت-بەينەسى»، – دەگەن بولاتىن. وسى جيىندا باس سۋديا سوت اكتىسىن العاش وقىعاندا سوتقا قاتىسۋشىلار عانا ەمەس، سۋديالاردىڭ وزدەرى تۇسىنبەيتىندەرىن سىنعا العان ەدى. وسى ولقىلىقتى جويۋ ٴۇشىن «ٴمىنسىز ناتيجە» جوباسى اياسىندا قۇرىلعان كوماندا 300 سوت اكتىسىن زەردەلەپ، ونداعى نەگىزگى ماسەلەلەردى ايقىندادى. اتاپ ايت­قاندا، شەشىمدەردىڭ كوبىنىڭ قۇرىلىمى دۇرىس ەمەس، ولاردى قابىلداعان سۋديانىڭ نەنى باسشىلىققا العانى دا تۇسىنىكسىز بولىپ شىقتى. جيىندا قابىلدانعان قاۋلىدا ەكى قاعيداتتى ماسەلە قامتىلدى. بىرىنشىدەن، سوت شەشىمىن جاريالاعاننان كەيىن سۋديا قاراپايىم تىلمەن تاراپتارعا ٴوز شەشى­مىن نەگە سۇ­يەنىپ شى­عار­عانىن، قي­سى­نى قانداي ەكە­نىن تۇسىندىرەتىن بولادى. ەكىنشىدەن، نورماتيۆتىك قاۋلى­دا سوت شەشىمىن قالاي دايىنداۋ تۋرالى تۇسىنىك بەرىلدى. العاش رەت نورماتيۆتىك قاۋلىنى دايىنداعان كەزدە قوسىمشا قۇجات دەگەن ۇعىم قولدانىلدى. بۇل قوسىمشا سوت اكتىسىنىڭ تۇسىنىكتى بولىپ، سوت پروسەسىندەگى بارلىق جاعدايدى تولىق قامتىپ، قۇرۋدىڭ ەرەجەسى بولادى. وسىعان وراي اتالمىش قۇجاتتا سوت اكتىسىنىڭ قارپىنە قاتىستى دا ناقتى تالاپتار ەنگىزىلدى. بارلىق سۋديالار بۇل قۇجاتتى ٴبىراۋىزدان قولدادى. ٴوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا وراي قاۋلى اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ قولدانىسقا ەنەدى. تاياۋ ۋاقىتتا جوعارعى سوتتىڭ جالپى وتىرىسى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قابىلداناتىن سوت اكتىلەرىنە قاتىستى نورماتيۆتىك قاۋلىنى قارايدى.

«داۋ مۇراتى – ٴبىتۋ»

جوعارى سوت ازاماتتىق پروسەستىك كودەكس قابىلدانعان كەزدەن باستاپ، بىتىمگەرلىك تاسىلدەردى جەتىلدىرۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. تۇتاستاي العاندا، بۇل ينستيتۋتتىڭ ٴتيىستى زاڭنامالىق بازاسى جاسالعان. دەي تۇرعانمەن، بىتىمگەرلىك ينستيتۋتى ٴالى كۇنگە دەيىن تولىققاندى قالىپتاسىپ، سوت ۇردىسىندە كەڭىنەن قولدانىلماي وتىر. ماسەلەن، ازاماتتىق سوت ىستەرى بويىنشا تاراپتاردىڭ بىتىمگە كەلۋى بارلىق ٴىستىڭ 3-4 پايىزىن عانا قامتيدى. ٴتىپتى، وسى كورسەتكىشتىڭ ٴوزى كۇماندى. ويتكەنى، ولار جوعارىدا ايتىلعانداي، رەيتينگتى كوتەرۋ ماقساتىندا ۇلعايتىلىپ كورسەتىلگەن بولۋى مۇمكىن.

بۇگىندە جوعارعى سوت ٴارالۋان فاكتورلاردى زەردەلەي كەلە، مەدياسيا مەن بىتىمگەرلىك شارالارىن ىنتالاندىرۋعا كىرىستى. قازىرگى تاڭدا ٴبىرقاتار ىستەردىڭ ساناتتارىن سوتقا جەتكىزبەي شەشۋ ماقساتىندا ناقتى شارالار قابىلداندى. ماسەلەن، كاسىپوداقتار فەدەراسياسىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپ، بۇل قۇجاتتىڭ اياسىندا بىتىمگەرلىك تاسىلدەردى دامىتۋعا اسا ٴمان بەرىلىپ وتىر. كاسىپوداقتار قىزمەتى، نەگىزىنەن، ەڭبەك داۋلارىنا بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ەسكەرسەك، مۇنداعى بىرلەسكەن ٴىس-قيمىل اۋقىمىنىڭ كەڭ بولاتىنىن پايىمداۋ قيىن ەمەس. سوندىقتان، مەموراندۋمنىڭ ٴبىر تارماعى كاسىپوداقتار اياسىندا سوتتان تىس مامىلەلەسۋ ورتالىعىن اشۋدى كوزدەيدى. بۇل ورتالىقتى اشۋ – جوعارعى سوتتىڭ باستاماسى. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات وسى ورتالىققا پسيحولوگتار مەن نوتاريۋستاردى، سوت ورىنداۋشىلارىن، مەدياتورلاردى، بارلىق الەۋمەتتىك قىزمەتتىڭ وكىلدەرىن جيناۋ. ٴبىر سوزبەن ايتقاندا، تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن بارىنشا دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ. قازىرگى تاڭدا قىزىلوردا وبىلىسىنىڭ شيەلى اۋدانىندا وسىنداي ورتالىقتار اشىلىپ جاتىر. استانا قالاسىنداعى جۇكتەمەسى كوپ سارىارقا اۋداندىق سوتىندا تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى بويىنشا ارنايى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. وندا سينگاپۋر تاجىريبەسىنە سايكەس ارنايى سۋديالار تەك قانا تاراپتاردى بىتىمگە شاقىرۋمەن اينالىسادى. ولار باسقا ىستەردەن بوساتىلىپ، تەك تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋمەن اينالىسادى. بىتىمگەر سۋديالاردىڭ جۇمىسى وسى كورسەتكىش بويىنشا باعالانادى. سارىارقا اۋداندىق سوتىندا تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن ٴتيىستى جاعداي جاسالعان. ماسەلەن، وندا تاراپتاردى ديالوگقا شاقىراتىن ارنايى بولمە قاراستىرىلعان. جۇمىس ىستەي باستاعانىنا ٴبىر-اق اي بولسا دا بۇگىندە بۇل سوتتا قارالعان 211 ٴىستىڭ ٴ38-ى بويىنشا بىتىمگەرلىك كەلىسىم جاسالىپ ۇلگەردى. وسىلايشا اتالمىش جوبا بۇل ينستيتۋتتىڭ الەۋەتى زور ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر.

جالپى العاندا، سوت جۇيەسىندە اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – سوتتار جۇمىسىن ٴتيىمدى ۇيىمداستىرۋ. قاي جەردە كەزەك كوپ، قاي جەردە سوت پروسەستەرى ۋاقىتىندا باستالمايدى، اقپاراتتار از، سول جەردە جۇمىستى شيراتۋعا باسا نازار اۋدارىلۋدا. سارىارقا اۋداندىق سوتىندا جەتى جوبا بويىنشا ەنگىزىلەتىن بارلىق جاڭالىقتار سىناقتان وتكىزىلمەكشى. وندا تۇرعىنداردى اقپاراتتاندىرۋ جۇيەسى قۇرىلعان. قىزمەت ەلەكتروندى كەزەك بويىنشا كورسەتىلەدى.

جاڭا تەحنولوگيا – قولجەتىمدىلىك كەپىلى

سوڭعى بەس جىل ىشىندە جوعارى سوتتا ەلەكتروندى سوت ٴىسىن جۇرگىزۋ سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس اتقارىلۋدا. ونىڭ ٴمانى تۇرعىنداردىڭ سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىگىن بارىنشا جەڭىلدەتۋ. وسىعان وراي بىرنەشە قىز­مەت تۇرلەرى ىسكە قوسىلدى. اكىمشىلىك ٴىس بويىنشا سوت ٴىسىن جۇرگىزۋ تولىقتاي ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلدى. بۇگىندە ازاماتتىق ىستەر بويىنشا تالاپ ارىزداردىڭ 92 پايىزى «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ارقىلى تۇسۋدە. سوت پروسەسىنە قاتىسۋشىلارعا حابارلاما sms جانە ەلەكترونندى پوشتا ارقىلى بەرىلەدى. سوت اكتىلەرىنىڭ بانكىندە 6،5 ملن سوت اكتىسى ورنالاستىرىلعان. بازادان ادامنىڭ ٴاتى-جونى، زاڭنىڭ باپتارى جانە باسقا دا كورسەتكىشتەر بويىنشا سوت اكتىلەرىن وڭاي تابۋعا بولادى. ونىڭ ٴبارى تۇرعىندار ٴۇشىن اشىق ٴارى قولجەتىمدى. قازىرگى تاڭدا دىبىس-بەينەتىركەۋ جۇ­يەسىن قولدانىپ، قاعاز اينالىمىن بارىنشا ازايتۋ ماقسات ەتىلىپ وتىر. قىلمىستىق ٴىس بويىنشا دا ەلەكتروندى سوت ٴىسىن جۇرگىزۋ كەڭىنەن قولدانىلۋدا. تاراپتاردىڭ سوتقا كەلمەي-اق پروسەس­كە قاتىسۋ مۇمكىندىگى ارتۋدا. ادامدار ۇيىندە، جۇمىسىندا نەمەسە شەتەلدە ٴجۇرىپ-اق سوت پروسەسىنە گادجەت ارقىلى قاتىسۋى ٴۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى بارلىق سوتتار 100 پايىز دەڭگەيدە عالامتورعا قوسىلعان. سۋديالار ەلەكتروندى ۇلگىدە قىلمىستىق سوت تورەلىگى بويىنشا دا جۇمىس ىستەۋگە دايىن.

قاتىسۋشىلارعا گادجەتتى قولدانۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى

ەلەكتروندى سوت ٴىسىن جۇرگىزۋ جولعا قويىلسا دا، سوت وتىرىستارىندا ادۆوكاتتار مەن سوتتىڭ باسقا قاتىسۋشىلارىنىڭ زاماناۋي گادجەت قولدانۋىنا تىيىم سالىنۋى ۇلكەن ماسەلە تۋدىرىپ كەلگەن ەدى. بۇگىندە بۇل شەكتەۋ الىنىپ تاستالدى. ەندى قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى جانە جۋرناليستەر سوتقا ٴوز گادجەتتەرىمەن كەلە الادى. ويتكەنى، سوت زالىندا راسىمەن دە گادجەتتى قولدانۋدىڭ پايداسى ايقىن كورىنىپ تۇر. ماسەلەن، توم-توم ىستەردى ارقالاپ كەلمەي-اق، ولاردى نوۋتبۋككە سالىپ اكەلۋگە بولادى. سەبەبى، ونىڭ كومەگىمەن بارلىق قۇجاتتاردى، ٴتىپتى، قاجەتتى زاڭنامالاردى عالامتور ارقىلى تاۋىپ الۋعا بولادى. تەك پروسەستىك زاڭنامالار بويىنشا سۋديا گادجەتتەردى قولدانۋ، دىبىس-بەينەتىركەۋ مۇمكىندىكتەرىن ناقتى كەلىسىپ الادى. ەگەر تاراپتاردىڭ ٴبىرى بەينەتۇسىرىلىمگە قارسى بولسا، ول وسى ۇستانىم نەگىزىندە شەشىم قابىلداۋعا مىندەتتى. بۇگىندە ەرەجەلەر جوباسى دايىندالىپ، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن كەلىسىلدى. ەندى ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلگەننەن كەيىن مامىر ايىنان باستاپ جاڭا ەرەجە كۇشىنە ەنەدى.

سۋديالاردى ىرىكتەۋ شارالارى وزگەرمەك

كادر ساياساتى بويىنشا دا ناقتى شەشىمدەر قابىلدانىپ وتىر. جالپى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قابىلدانعان وزگەرىستەر بويىنشا سۋديالاردى ىرىكتەۋ جۇيەسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى سوت كەڭەسى جاۋاپ بەرەدى. جوعارعى سوت ٴوز تۇرعىسىنان العاشقى تاڭداۋدى جۇزەگە اسىرىپ، دايىن قۇجاتتاردى زەردەلەپ، شەشىم قابىلداۋ ٴۇشىن وسى جوعارى سوت كەڭەسىنە تاپسىرادى.

قاڭتارداعى كەڭەيتىلگەن جيىندا جوعارعى سوت ٴتوراعاسى ورىن الىپ وتىرعان كەمشىلىكتەرگە دە نازار اۋدارعان ەدى. ول سۋديانىڭ بوس تۇرعان ورنىنا دايىندىقسىز ادام كەلگەنشە، وعان ەشكىمدى قابىلداماۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. وسىعان وراي قۇزىرلى ورگان جوعارى سوت كەڭەسىنە جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ٴوز ۇسىنىس­تارىن جىبەردى. ونىڭ ىشىندە سۋديا لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى بار. سولاردىڭ ٴبىرى – بولاشاق سۋديالارعا ەسسە جازدىرتۋ. بۇل شارا سۋديا ٴۇشىن ايرىقشا قاجەت لوگيكالىق ويلاۋ مۇمكىندىگىن، تالداۋ جاساۋ، پايىمدى وي قورىتۋ قابىلەتىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا جەرگىلىكتى سوتتار جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ٴوز كەزەگىندە سۋديالىق تاجىريبەدەن ٴوتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار، سوت تورەلىگى اكادەمياسىنا دا جاڭا تالاپتار قويىلىپ، بۇل وقۋ ورنى دا ٴوز تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ جاتىر.

جۋرناليستەرمەن بايلانىس جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلمەك

جەتى جوبانىڭ شەڭبەرىندە ازىرلەنگەن كوممۋنيكاسيالىق ستراتەگيا سوت جۇيەسىنىڭ ٴباسپاسوز قىزمەتىن جانداندىرىپ، قوعاممەن بايلانىستىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. سۋديا مەن قوعام اراسىندا اشىق ديالوگ بولۋ قاجەتتىگى ٴبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا دا جاڭا سيپات بەرۋدە. بۇرىن ٴبىز سۋديانىڭ مۇددەسىن كوزدەپ، ونى ناسيحاتتاۋعا بەيىم بولساق، ەندى قوعام سۇرانىسىن زەرتتەيتىن بولامىز. ناقتىراق ايتقاندا، قوعاممەن بارىنشا ٴتيىمدى ديالوگ قۇرىپ، سوتتاردىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن زەردەلەپ، تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن تىڭداپ، ولاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسامىز. كوممۋنيكاسيالىق ستراتەگيا اياسىندا 13 ناقتى ٴىس-شارا بەلگىلەندى. ولاردىڭ ناتيجەسى قالاي؟ وسى ماسەلەلەردى زەردەلەۋ، جوعارعى سوت جانىندا عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەستىڭ قۇرىلۋى، ٴىس-شارالاردىڭ ونلاين ٴتۇسىرىلىمىن كورسەتۋ، وسىنىڭ بارلىعى سوت قىزمەتكەرلەرىمەن قاتار، سوت-قۇقىق سالاسىنا قاتىستى ماتەريالدار جازاتىن جۋرناليستەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان، بۇل باعىتتاعى جۇمىستى بارىنشا شيراتىپ، تىڭ شارالار قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.

p.s. جالپى ال­عان­دا، سوت جۇيەسىندە اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – سوتتار جۇمىسىن ٴتيىمدى ۇيىمداستىرۋ. قاي جەردە كەزەك كوپ، قاي جەردە سوت پروسەستەرى ۋاقىتىندا باستالمايدى، اقپاراتتار از، سول جەردە جۇمىستى شيراتۋعا باسا نازار اۋدارىلۋدا.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي