BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 361.66 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 409.51 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.41
استانا:

اقتاۋدا 20 جىل بويى ازiرلەنگەن كاسپيي تەڭiزiنiڭ قۇقىقتىق ستاتۋسى تۋرالى قۇجات قابىلدانباق

فوتو: ашық дереккөзден

2018 جىلعى 12 تامىزدا اقتاۋ قالاسىندا كاسپيي ماڭى ەلدەرىنىڭ بەسىنشى ٴسامميتى وتەدى. اتالعان جيىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلانادى؟ سامميت ەلiمiزگە نە بەرەدi؟ وعان كiمدەر قاتىسادى؟ وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا baq.kz تiلشiسi جاۋاپ iزدەپ كورگەن ەدi.

سامميتكە كiمدەر قاتىسادى؟

ماڭىزدى حالىقارالىق جيىنعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ شاقىرۋىمەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ، يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ حاسان رۋحاني، رەسەي فەدەراسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين جانە تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

جيىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلانادى؟

سامميت بارىسىندا تاراپتار كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسى، كاسپييدە ەكونوميكا، كولىك، ەكولوگيا، قاۋىپسىزدىك سالالارىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلاماق. ال، ٴسامميتتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسى تۋرالى كونۆەنسيا قابىلدانادى. بۇل كونۆەسيانى ازىرلەۋ جۇمىسى 20 جىل بويى جۇرگىزىلدى. قۇجات جوباسىندا تاراپتاردىڭ كاسپيي تەڭىزىندەگى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى، تەڭىز اكۆاتورياسىن، ۇلتتىق سۋ ٴتۇبى سەكتورلارىن ٴبولۋ ماسەلەلەرى، بيولوگيالىق رەسۋرستاردى، سۋ ٴتۇبى مەن جەر قويناۋلارىن يگەرۋمەن بايلانىستى اسكەري ىنتىماقتاستىق جانە شارۋاشىلىق-ەكونوميكالىق قىزمەتتى جۇرگىزۋ، كەمە جۇرگىزۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، تەڭىزگە قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋلەر تاعى سول سياقتى ماسەلەلەر ناقتىلانعان.

سامميت ەلiمiزگە نە بەرەدi؟

كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسىن رەتتەۋ كاسپيي ايماعىنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ، ونىڭ تابيعي بايلىعىن ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ، بىرەگەي گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن پايدالانۋ، جاعالاۋ ماڭىنداعى بەس مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋى تۇرعىسىنان ستراتەگيالىق ماڭىزدى سانالادى.

الدىڭعى ٴتورت كاسپيي ماڭى ٴسامميتى تۋرالى نە بiلەمiز؟

قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن كاسپيي ماڭى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ٴتورت كەزدەسۋى ٴوتتى: 2002 جىلى 23-24 ساۋىردە اشحابادتا; 2007 جىلى 16 قازاندا تەگەراندا; 2010 جىلى 18 قاراشادا باكۋدە; 2014 جىلى 29 قىركۇيەكتە استراحاندا. 2002 جىلعى ٴبىرىنشى كاسپيي ٴسامميتى جوعارى دەڭگەيلەردەگى كەزدەسۋلەردى وتكىزۋگە نەگىز بولدى. 2007 جىلى تەگەراندا وتكەن ەكىنشى كاسپيي ٴسامميتىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ازەربايجان، يران، قازاقستان، رەسەي جانە تۇركىمەنستان دەكلاراسياسىنا قول قويىلدى. وندا مەملەكەتتەردىڭ قولدانىستاعى كەلىسىمشارتتارى ساياسي دەڭگەيدە بەكىتiلدi. 2010 جىلى باكۋدە وتكەن ٴۇشىنشى كاسپيي ٴسامميتى اياسىندا پرەزيدەنتتەردىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى مەن كاسپيي تەڭىزىندەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. 2014 جىلى استراحانداعى ٴتورتىنشى كاسپيي ٴسامميتى بارىسىندا پرەزيدەنتتەر بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويدى. وندا جاعالاۋداعى مەملەكەتتەر تەڭىزدەگى ىس-ارەكەتىن سايكەسىنشە جۇرگىزۋى ٴتيىس كوپتەگەن قاعيداتتار ٴتىزىمى ناقتىلانعان.

كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسىن ايقىنداۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر پروسەسى قانداي؟

كاسپييدىڭ قۇقىقتىق ستاتۋستىن ايقىنداۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر 1994 جىلى كاسپيي ماڭىنداعى بەس مەملەكەتتىڭ تەڭىزدەگى ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىن رەتتەۋ ماقساتىندا باستالعان. 1992 جىلدان 1996 جىل ارالىعىندا كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرiنiڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ورىنباسارلارىنىڭ بەس كەزدەسۋى، ساراپشىلاردىڭ ٴۇش وتىرىسى، سونىمەن قاتار ٴبىرقاتار ەكىجاقتى جانە ٴۇشجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىلدi. ولاردىڭ بارىسىندا تاراپتار كاسپيي تەڭىزىمەن بايلانىستى جەكەلەگەن ماسەلەلەردى تالقىلادى. 1996 جىلى قاراشادا اشحابادتا وتكەن جاعالاۋ ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندە كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسى تۋرالى كونۆەنسيانى ازىرلەۋ جونىندەگى ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. بۇل ينستيتۋتتىڭ وتىرىستارى كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ٴارقايسىسىنىڭ اۋماعىندا كەزەك-كەزەك ٴجيى وتكىزىلەدى. بۇگىنگە دەيىن ارنايى جۇمىس توبىنىڭ 51 وتىرىسى وتكىزىلگەن. سوڭعى كەزدەسۋ 2018 جىلى 21-24 مامىردا استانادا ٴوتتى. تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا ارنايى جۇمىس توبىنىڭ قورىتىندى ٴ52-شى وتىرىسىن بيىلعى 10 تامىزدا اقتاۋ قالاسىندا وتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇدان وزگە، قۇقىقتىق ستاتۋس ماسەلەلەرى كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەستەرىندە تالقىلانادى. «كاسپيي بەستىگىنىڭ» سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆو باسشىلارىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋى بەسىنشى كاسپيي ٴسامميتى قارساڭىندا بيىلعى 11 تامىزعا بەلگىلەنگەن.

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي