BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 369.01 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 416.39 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.53
استانا:

شوقان ٴۋاليحانوۆ قاشقارياعا سەمەيدەن اتتاندى

استانا، baq.kz. بۇل تۋرالى «شوق جۇلدىز ىزىمەن» اتتى تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديسياسىنىڭ وكىلدەرى ٴمالىم ەتتى، دەپ جازادى altaynews.kz.

xix عاسىرداعى قازاق عىلىمىنىڭ سۇمبىلە جۇلدىزى شوقان ٴۋاليحانوۆ ايگىلى قاشقارعا جاساعان ساپارىن سەمەيدەن باستاعان ەكەن. ٴدال وسى شاھاردا ەكسپەديسياعا 34 ادام جاساقتالىپ، جاس ەنتۋزياستىڭ سوڭىنان ٴقاۋىپتى ساياحاتقا شىققان دەسەدى. بۇل تۋرالى «شوق جۇلدىز ىزىمەن» اتتى تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديسياسىنىڭ وكىلدەرى ٴمالىم ەتتى.

«شوق جۇلدىز ىزىمەن». اتى ايتىپ تۇرعانداي، تاريحي-تانىمدىق توپتىڭ كوزدەگەنى 30 جىلدىق عۇمىرىندا وشپەستەي ٴىز قالدىرعان شوقان ٴۋاليحانوۆتىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ. ۇلت قايراتكەرىنىڭ ٴجۇرىپ وتكەن جولىن جاڭعىرتىپ، عالىمعا قاتىستى تىڭ مالىمەتتەردى ناسيحاتتاۋ. بۇل ٴىس الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قولعا الىنىپتى. 12 ادامنان تۇراتىن توپتىڭ سەمەيگە كەلۋى بەكەر ەمەس. ويتكەنى 1858 جىلدىڭ 25 ماۋسىمىندا شوقان باستاعان عىلىمي ەكسپەديسيا، كارت ەرتىستىڭ جاعالاۋىنان قاشقارياعا اتتانعان.

«ورتا ەسەپپەن العانداي بۇل ساپار 10 اي، 14 كۇنگە جالعاسىپتى. مۇنداعى ماقسات – قاشقارداعى 6 شاھاردىڭ گەوگرافياسىن، ەتنوستىق قۇرىلىمىن، تاريحىن، سول سەكىلدى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بولمىسىن تانىپ ٴبىلۋ. نەگە دەسەڭىز، ول جاقتا ٴبىرىنشى ماركو پولو بولعان. ودان كەيىن ادولف شلاگينتۆەيت دەگەن نەمىستىڭ زەرتتەۋشىسى بارعان. الايدا ونىڭ تاعدىرى بەلگىسىز جاعدايعا ۇشىرايدى. مىنە وسى جۇمباقتى شەشۋشى ٴۇشىن شوقان سول ايماققا بارۋدى كوزدەدى. وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى لايىقتى اتقارعان سوڭ، ەلگە امان ورالادى. ونىڭ بۇل ساپارى تەك قازاق جۇرتىنا قاجەت ەمەس ەدى. وسى ارقىلى قاشقاردى بۇكىل رەسەي تانىپ، ارمەن قاراي ەۋروپا بۇل تۋرالى حاباردار بولدى. ٴبىزدىڭ ۇرپاق شوقان ٴۋاليحانوۆتىڭ كىم ەكەنىن بىلەدى، الايدا ونىڭ قاشقارعا ساپارى قانداي قاۋىپتەن تۇرعانىنان بەيحابار. ٴبىزدىڭ مىندەتىمىز – ايتۋلى ساپاردىڭ بەيمالىم سىرلارىن اشىپ، عىلىمي نەگىزگە اينالدىرۋ»، – دەيدى ٴىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مۇراتبەك يمانعازينوۆ.

شىعىستانۋشى، تاريحشى، فولكلورشى، ەتنوگراف، گەوگراف جانە اعارتۋشىلىق قابىلەتتى ٴبىر بويىنا سىيدىرعان دارىندى تۇلعاعا قاتىستى ٴالى دە اشىلماعان سىرلار جەتەرلىك. ماسەلەن، ونىڭ قاشقاردا شاۋكەن ەسىمدى بويجەتكەنمەن شاڭىراق قۇرعانى جايلى دەرەكتەر كەزدەسىپتى. قاشقارلىق ارۋمەن شامامەن جارتى جىلداي عۇمىر كەشكەن كورىنەدى. عالىمدار، سول نەكەدەن ۇرپاق قالۋى بەك مۇمكىن دەگەن جورامالدى جوققا شىعارمايدى. مىنە، وسىنداي قىزىقتى بولجامدار از ەمەس ەكەن. بۇنى جۇيەلى تۇردە زەردەلەۋ قاجەت دەيدى ەكسپەديسيا وكىلدەرى.

«شوقاننىڭ ٴومىرى سەمەيمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. مۇندا ول ورىستىڭ كورنەكتى ويشىلى ٴارى ٴوزىنىڭ جاقىن دوسى فەدور دوستوەۆسكيمەن ٴجيى كەزدەسكەن. سوندىقتان دا وسى قالادان ساپارىمىزدى باستاۋ زاڭدىلىق. بۇل قالادان كەيىن جوسپاردا اياگوز قالاسى تۇر. ويتكەنى عالىمنىڭ سوندا بىرنەشە كۇن بولىپ، زەرتتەۋ جۇرگىزگەندىگى بەلگىلى. سول جاقتا مامىرسۋ، تاڭسىق اۋىلدارىنا ايالدايتىن بولامىز. بۇدان سوڭ ەكسپەديسيا لەپسىدە جانە قاپالى اۋدانىندا جالعاسپاق. مۇندا شوقاننىڭ كەزىندە جاتقان لازارەت بار ەكەن. ال ساپارىمىز الماتى وبلىسىنىڭ كەربۇلاق اۋدانىندا تۇيىندەلەتىن بولادى»، – دەپ اتاپ ٴوتتى الماتى وبلىسى وڭىرلىك كوممۋنيكاسيالار قىزمەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رۋستەم قاناپيانوۆ.

مارتەبەلى مەيماندار، ابايدىڭ «جيدەباي-بورىلى» مەملەكەتتىك قورىق-مۋزەيىندە بولىپ ۇلى اقىننىڭ مادەني مۇراسىنا قانىقتى. سول سياقتى «الاش ارىستارى-مۇحتار اۋەزوۆ» مۇراجايىنادا سوعىپ، ۇلت زيالىلارىنا قاتىستى تىڭ مالىمەتتەرمەن تانىستى. «شوق جۇلدىز ىزىمەن» ەكسپەديسياسىنىڭ سەمەيدەگى ساپارى ف. دوستوەۆسكيدىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيىندە قورىتىندىلاندى. عىلىمي توپتىڭ جۇمىسى ٴبىر اپتا كولەمىندە تۇيىندەلەدى دەپ كوزدەلىپ وتىر.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي