USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
استانا:

مەككەگە قاجىلىق جاساعان العاشقى اعىلشىن ايەل

ومىردە اللا تاعالا اقيقاتقا جۇرەگىن اشقان، وزگە ٴدىن وكىلدەرىنىڭ وتباسىندا تاربيەلەنسە دە اقيقاتتى جۇرەگىمەن ىزدەپ تاۋىپ، يسلامعا كەلگەن مۇسىلماندار، اتاقتى ادامدار از ەمەس. الايدا، سوناۋ حح عاسىردىڭ باسىندا ايەلدەر قاۋىمى اراسىندا مۇنداي قادامعا بارىپ، يسلامعا دەگەن ىڭكارلىكپەن ۇلىبريتانيادان مەككەگە ساپار شەگىپ، قاجىلىق پارىزىن وتەگەن، سوسىن وسى تاقىرىپتا كىتاپ جازىپ، ريم پاپاسى الدىندا «مەن – مۇسىلمانمىن» دەپ قاسقايىپ تۇرعان نازىك جاندار سيرەك بولار. بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ەۆەلين كوببولد ٴدال سونداي جان.

ەۆەلين كوببولد 1867 جىلى ەدينبۋرگتە ساكسوندىق اقسۇيەكتەردەن تارايتىن تەكتى، باي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ اكەسى چارلز ادولفۋس ميۋررەي اتاقتى ساياحاتشى بولاتىن. ول الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بولىپ، كەي ساپارىندا جانىنا قىزى ەۆەليندى دە ەرتىپ جۇرگەن. اناسى گەرترۋدا دا ٴبىلىمدى، اقىلدى ايەل ەدى. ال ٴدىني ىزدەنىستەرى جونىندە ەۆەلين: «مەنى يسلامنىڭ ٴدال قاي كەزدەن باۋراپ العانىن بىلمەيمىن. كەيدە ٴوزىمدى تۋعاننان مۇسىلمان سەكىلدى سەزىنەمىن»، - دەپ جازدى. ەۆەليننىڭ اراب الەمىنە قىزىعۋشىلىعى بالا كەزىنەن باستالدى. كايردە ونىڭ اكەسىنىڭ ۆيللاسى بار بولاتىن. ەۆەلين وتباسىمەن قىستى سوندا وتكىزەتىن. «مەن وندا اراب ٴتىلىن ۇيرەندىم. جانە تاربيەشىلەرىمنەن قاشىپ، مىسىرلىق دوستارىممەن مەشىتكە بارعاندى قاتتى جاقسى كورەتىنمىن. جان دۇنيەمدە ٴسوزسىز، مۇسىلمان ەدىم»، - دەپ ەسكە الادى ەۆەليننىڭ ٴوزى.

ول 1891 جىلى دجون كوببولدقا تۇرمىسقا شىعادى. ال 1911 جىلى ليۆيا شولىنە ٴوزىنىڭ العاشقى ساياحاتىن جاساپ، «ليۆيا شولىندەگى جازبالار» اتتى كىتابىن جارىققا شىعارادى. ەۆەلين 1922 جىلى كۇيەۋىمەن اجىراسىپ كەتەدى.

ونىڭ سىرتقى كەلبەتىنە قاراپ، مۇسىلمان نەمەسە مۇسىلمان ەمەستىگىن اجىراتۋ قيىن بولاتىن. ول فرانسۋز ۇلگىسىندە ٴساندى كيىنەتىن، ٴتىپتى ساياحات كەزىنىڭ وزىندە ونىڭ ۇستىندە پاريجدەن ارنايى الدىرعان سوڭعى ۇلگىدەگى ٴساندى كيىمدەر بولاتىن ەدى. سونىمەن قاتار، ەۆەليننىڭ سپورتشى ٴارى بۇعى اۋلاۋشى رەتىندە دە اتى شىققان.

ول ٴوزىنىڭ يسلام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قالاي سەزىنگەنى جونىندە بىلاي ەسكە الادى: «بىردە مەن يتاليان دوستارىممەن ريمدە دەمالىپ جاتتىم. ٴبىز ايالداعان قوناق ٴۇيدىڭ يەسى بىزدەن «ريما پاپاسىن كورگىلەرىڭ كەلە مە؟» – دەپ سۇرادى. «ارينە»، - دەپ قۋانا جاۋاپ بەردىم. قابىلداۋدا قاسيەتتى اكەي ماعان بۇرىلىپ: «كاتوليكسىڭ بە؟» دەپ سۇرادى. ٴبىر ساتكە توسىلىپ قالدىم دا، «جوق، مۇسىلمانمىن»، - دەپ جاۋاپ بەردىم. ٴدال سول ۋاقىتتا نەگە ولاي جاۋاپ بەرگەنىمدى ٴوزىم دە تۇسىنبەيمىن. ويتكەنى، مەن يسلامدى ارنايى قابىلداعان ەمەسپىن، ٴتىپتى ول تۋرالى ۇزاق جىلداردان بەرى ويلانباعان دا بولاتىنمىن. ٴبىراق ٴدال وسى جاعدايدان كەيىن ٴدىنىمدى زەرتتەي باستادىم، قالعان ٴومىرىمدى يسلامعا ارناۋ كەرەكتىگىمدى ۇقتىم».

ەۆەلين مۇسىلماندىقتى رەسمي تۇردە 1930 جىلى قابىلدادى. ونىڭ يسلامدى تەرەڭىرەك تانۋىنا قۇراندى اعىلشىن تىلىنە اۋدارعان مارماديۋك پيكتحولل ەلەۋلى ىقپال ەتكەن دەسەدى.

ەۆەلين 1933 جىلى، 65 جاسىندا ٴوزىنىڭ يسلامدى قابىلداعانىن، قاجىلىققا بارعىسى كەلەتىنىن اينالاسىنا مالىمدەدى. وسى نيەتىن ايتىپ، ساۋد ارابيا كورولىنىڭ كەڭەسشىسى ٴابدۋلازيز حافيزگە حات جازادى. ٴتىپتى جاۋاپ كۇتپەي كەمەمەن جيدداعا كەلىپ، مۇسىلمان بولعاننان كەيىن «ابدۋللاھ» ەسىمىن يەلەنگەن اعىلشىندىق گارري ٴفيلبيدىڭ قابىلداۋىندا بولادى. فيلبي ەكى كۇن جۇگىرىستەن كەيىن وعان گۋبەرناتوردان مەككەگە بارۋعا رۇقسات الىپ بەرەدى. سولاي مەككە-ماديناعا اتتانعان ەۆەلينگە ٴوزىنىڭ كولىگى مەن شوپىرىن دا قوسىپ بەرەدى.

ەۆەلين ٴۇشىن مەككەدەگى كۇندەر ومىرىندە ۇمىتىلماستاي ٴىز قالدىردى. ٴدال وسى جەردە زەينەپ اتتى ەسىمدى يەلەنىپ، وزگە مۇسىلماندارمەن بىرگە قاعباعا ٴتاۋاپ جاسادى. «ونداعى جاعدايدى سۋرەتتەۋگە قاي جازۋشىنىڭ بولسا دا شەبەرلىگى جەتپەس. قۇدايعا بار جان-تانىمەن ۇمتىلعان كەي قاجىلاردىڭ جۇزدەرىن جاس جۋىپ، كەيبىرىنىڭ كوزدەرى كوككە قادالىپ، دۇعا تىلەۋدەن جالىقپادى»، - دەپ جازدى ەۆەليننىڭ ٴوزى.

1934 جىلى لوندوندا لەدي ەۆەلين كوببولدتىڭ «مەككەگە قاجىلىق» اتتى كىتابى جارىق كوردى. ول كىتابىندا ٴوزىنىڭ قاجىلىق ساپارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى جازىپ، مەككە-ماديناداعى ايەلدەردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى تۋرالى سىر شەرتەدى. سول ۋاقىتتارى جابىق سانالاتىن اراب قوعامىن سۋرەتتەگەننەن كەيىن كىتاپ ەكسكليۋزيۆتى سانالىپ، قولدان قولعا تيمەي وقىلدى.

اعىلشىن قوعامى ەۆەليندى وزگە ٴدىندى قابىلداعانى ٴۇشىن ايىپتاپ، سىني پىكىرلەر ايتسا دا، كىتاپتارى سۇرانىسقا يە بولدى، وعان دەگەن قۇرمەت سايابىرسىمادى. ول ٴوزىنىڭ ٴومىرباياندىق كىتابىندا كوببولد: «مەنەن نەلىكتەن مۇسىلماندىققا وتكەنىم جونىندە ٴجيى سۇرايدى. وندايدا مەن يسلامنىڭ شىنايىلىعى باۋراپ العانى جونىندە ايتامىن. مەن ٴومىرباقي مۇسىلمان بولعان سياقتىمىن. باتىس ويشىلدارى «يسلام – اقىلدىڭ ٴدىنى» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. يسلامدى زەرتتەگەن سايىن ونىڭ ادامزاتقا پايدالى ٴدىن ەكەنىنە كوزىم جەتە تۇسۋدە. ول - الەمدىك پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن كورسەتەتىن ٴارى ادامزاتتى باقىتقا جەتەلەيتىن ٴدىن. مەن قۇدايدىڭ ٴبىر ەكەنىنە، ال مۇسا، يسا، مۇحاممەدتەردىڭ (س.ا.ۋ.) ونىڭ پايعامبارلارى ەكەنىنە سەنەمىن. پايعامبارلار ٴبىزدى جاقسىلىققا شاقىرۋ ٴۇشىن جىبەرىلدى. قۇدايدىڭ الدىندا ٴبىزدىڭ كۇنالارىمىزعا مۇحاممەد تە، يسا دا اراشا تۇسە المايدى، بارلىعى ٴۇشىن ٴوزىمىز جاۋاپ بەرەمىز. «يسلام» ٴسوزى «اللاعا بويسۇنۋ» دەگەندى بىلدىرسە، تاعى ٴبىر ماعىناسى «بەيبىتشىلىك» دەگەن ۇعىمدا كەلەدى. مۇسىلمان – قۇدايدىڭ بۇيىرعاندارىن ورىنداپ، مىنا الەمدى بەيبىتشىلىك پەن مەيىرىمگە تولتىرعان جان. يسلام ەكى نەگىزدەن تۇرادى: قۇدايدىڭ ٴبىر ەكەندىگى جانە ادامداردىڭ باۋىرلاستىعى. ال قاجىلىقتا العان اسەرىمدى سوزبەن جەتكىزە المايمىن. قاسيەتتى جەردەگى مۇسىلمانداردىڭ اراسىندا بولۋ – ادامعا بۇيىرا بەرمەيتىن باقىت. يسلامنىڭ باستاۋ العان جەرىنە كەلۋ، اداسقان ادامزاتتى تۋرا جولعا شاقىرعان پايعامباردىڭ مەكەنىن كورۋ، مۇحاممەد پەن العاشقى مۇسىلمانداردىڭ كورگەن قيىنشىلىعىن ەسكە ٴتۇسىرۋ، تەك بۇل عانا ەمەس، قاجىلىق مۇسىلمانداردى بىرىكتىرەتىن ٴراسىم. ول – ٴتۇرلى-تۇرلى مۇسىلمانداردىڭ باسىن ٴبىر نۇكتەدە قوسادى. ولار بىر-بىرىمەن پىكىر الماسادى، تاجىريبەلەرىمەن بولىسەدى. مۇندا ۇلت تا، تەرىڭنىڭ ٴتۇسى دە ماڭىزدى ەمەس»، - دەپ جازادى.

ەۆەلين الەمنىڭ وزگە كوپتەگەن ەلدەرىنە ساياحات جاسادى، ٴتۇرلى كىتاپتار جازدى. ونىڭ كىتاپتارىن بۇگىندە ينتەرنەت-اۋكسيونداردان ساتىپ الۋعا بولادى.

لەدي كوببولد 1963 جىلى، قاجىلىعىنان 30 جىلدان كەيىن 96 جاسىندا ومىردەن ٴوتتى. ولەر الدىندا ٴوز قابىرىنە «اسپان مەن جەردىڭ جاراتۋشىسى – اللا» دەپ جازۋدى وسيەت ەتىپتى. ونىڭ سۇيەگى ٴوز وتىنىشىمەن تۋعان جەرى گلەنكاررونعا قويىلدى. ەۆەليندى جەرلەۋ ٴراسىمى ٴوزى ٴومىر سۇرگەن ەكى الەمنىڭ نەگىزىندە ٴوتتى. ٴقابىرى باسىندا شوتلاندتىق مۋزىكانت ۇلتتىق قارالى مۋزىكانى ويناپ تۇرسا، مۇسىلماندار قۇران وقىپ تۇردى. كورگەندەر ونىڭ قابىرىندە «نۇر» سۇرەسىنىڭ اياتتارى جازۋلى تۇر دەسەدى.

مارفۋعا شاپيان

islam.kz

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي