BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 370.49 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 421.06 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.54
استانا:

كومپوزيتور: «رەنجىمەشى» ٴانى – تۋىندىلارىمنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىگى ەكسكليۋزيۆ

فوتو: Автор

اقىلبەك جەمەنەي ايتاتىن «جان دوسىم»، تامارا اسار ورىنداپ جۇرگەن «رەنجىمەشى» اندەرىن كوپشىلىك ٴسۇيىپ تىڭدايدى. ال قۇلاقتا جاتتالىپ قالعان بۇل اندەردىڭ اۆتورى سىر وڭىرىندە تۇراتىن قاراپايىم تەحنيكالىق جۇمىسشى ەكەنىن بىلەسىز بە؟ ەسىمى – سەرىك تولەۋوۆ. ونىڭ كاسىبي مۋزىكالىق ٴبىلىمى جوق، ٴبىراق تۋما تالانت. جۇرەگىنەن جارىپ شىققان سىرلى سازعا ەلىمىزدىڭ جۇلدىزدارى ٴتانتى بولۋدا. وسى ورايدا اۋەسقوي كومپوزيتورمەن كەزدەسىپ، اڭگىمە وربىتكەن ەدىك. سونى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

– ساكە، ٴقازىر نە جۇمىس ىستەيسىز؟

– ايتەكە بي كەنتىندەگى قورقىت اتا اتىنداعى قازالى اۋداندىق بالالار مۋزىكا مەكتەبىنىڭ شارۋاشىلىق ٴىسى جونىندەگى مەڭگەرۋشىمىن. بۇعان دەيىن تەحنيكالىق جۇمىسشى بولعانمىن. ونىڭ الدىندا لوكوموتيۆ ۆاگون جوندەۋ دەپوسىندا ەلەكتريك بولعانمىن.

– بويىڭىزداعى ٴان شىعارۋ قابىلەتىڭىزدى قاي كەزدە بايقادىڭىز؟

– ٴبىزدىڭ ٴتۇبىت مۇرت بوزبالا بولعان شاعىمىز، ٴوزىڭىز بىلەسىز، الەمدىك ەسترادا جانرىنىڭ دامۋى مەن ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە وزىنشە سيپات الۋ كەزەڭىنە تۇسپا-تۇس كەلدى. گيتاراعا اۋەسقويلىعىم جاندانىپ، بىرتە-بىرتە ٴوز جانىمنان شىعارمالار شىعارۋعا ۇمتىلدىردى. جالپى، وتباسىم، تۋعان-تۋىستارىمنىڭ بۇرىن-سوڭدى ٴان جازۋمەن اۋەستەنگەنى بولماپتى. قازاقتىڭ «ٴاۋ» دەمەيتىنى جوق قوي. اكەم تولەۋ ايتجانوۆ دومبىرا شەرتسە، حالىق اندەرىن، حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن انام جانزيرا ايتجانوۆا قوڭىر داۋسىنا سالىپ، توگىلدىرەتىن. مۇنى كورىپ وسكەن ٴبىزدىڭ مۋزىكاعا جاقىن بولۋىمىز كەزدەيسوقتىق دەپ ايتا المايمىن.

– العاشقى ٴانىڭىز قالاي اتالاتىن ەدى؟

– ول 1982 جىلى 10-سىنىپ وقىپ جۇرگەندە جازعان، ٴقازىر كوپشىلىككە تانىس «جان دوسىم» ٴانى ەدى. ٴماتىنى دە، ٴانى دە – وزىمدىكى. باستاپقىدا اۆتورى كىم ەكەنىن ايتپاي، كەشكىلىكتەردە، كوشەدە باس قوسىلعاندا ايتىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. دوستارىم بىر-بىرىنەن قالماي، تەز-اق جاتتاپ، تارالىپ ۇلگەردى. بۇل ٴاندى كوپشىلىك كوشە ٴانى دەپ ويلادى. كوپ ۇزاماي «مۇڭايمايىق»، «رەنجىمەشى» اندەرى تۋىندادى.

– «كوپشىلىك كوشە ٴانى دەپ ويلادى» دەدىڭىز. ٴسىزدىڭ كوپ اندەرىڭىز ەلىمىزگە وسىلاي تانىلدى. تانىمال ەسترادا ٴانشىسى تامارا اسار ورىنداپ جۇرگەن «رەنجىمەشى» ٴانىنىڭ اۆتورى العاش اۆتورسىز ٴان، سوڭىنان وزگە ٴبىر ازاماتتىڭ اتىمەن اتالىپ ٴجۇردى. بۇل «داۋ» قالاي شەشىمىن تاپتى؟

– «رەنجىمەشى» دەگەن ٴانىمدى تامارا اساردىڭ اۆتورى «بەيەسىم» دەگەن اتپەن ورىنداعانىن ەستىدىم. 2005 جىلى ٴبىرىنشى كليپى ٴتۇسىرىلىپ، ٴانى مەن ٴسوزى باسقا ادامنىڭ اتىمەن شىقتى. سول كەزدە رەسپۋبليكالىق «جاس الاش» گازەتىنىڭ «ىرعاق» دەگەن قوسىمشاسىنا «تامارا اسارعا ىزدەۋ سالامىن» دەگەن ماقالا جاريالادىم. وندا ٴان ٴماتىنى وزگەرگەندىگى، ونىڭ ٴتۇپنۇسقاسىن ٴوزىم عانا بىلەتىنىم ايتىلدى. كوپ ۇزاماي ٴانشى تەلەفونىمدى تاۋىپ، حابارلاستى. ول «رەنجىمەشىنى» العاش رەت ٴبىر جىگىتتىڭ ورىنداۋىندا ەستىپ، ۇناتقانىن ايتتى. ٴوز رەپەرتۋارىنا قوسىپ، تۇڭعىش كليپىن دە وسى انگە تۇسىرەتىن كەزدە اۆتورىن ىزدەپ تابا الماپتى. شىعارماشىلىق توپتاعى التاي ورالحان دەگەن ازامات كليپ شىققانشا اۆتورىن تاۋىپ بەرەمىز دەپ ٴسوز بەرىپتى. كوپ ۇزاماي ول ٴۋاليحان جاڭابايەۆ دەگەن ازامات ەكەنىن ايتىپ، كليپتە اۆتورى سول كىسى دەپ كورسەتىلگەن. ٴۇش ايدان كەيىن كليپتەگى تيتر وزگەرتىلىپ، ٴسوزى مەن ٴانى سەرىك تولەۋوۆ دەپ جاريالاندى.

– اقىن قاتيرا جالەنوۆا: «جىلايدى جاپىراق» ٴانى مەنى ومىرگە قايتا ورالدىردى» دەگەن بولاتىن. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنشا، «رەنجىمەشى» ٴانى ٴسىزدىڭ ومىرىڭىزگە كوپ وزگەرىس اكەلگەن ەكەن. سول تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.

– راس ايتاسىز، شاكارىمنىڭ «بۇل ٴان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەگەنى سياقتى، ٴاربىر ٴانىم وزىمە ىستىق بولسا دا، «رەنجىمەشى» – شىعارمالارىمنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىگى. قايتا ونەرگە اكەلگەن اقجولتاي، مەنى ودان ٴارى دامۋعا، جەتىلۋگە جەتەلەگەن، ومىرىمە وزىنشە وڭىمەن ۇمتىلدىرعان تۋىندىم. 1987 جىلدان كەيىن ٴان جازباي كەتتىم. ودان كەيىن مەنىڭ شىعارماشىلىق ورلەۋ كەزەڭىم باستالدى. «بولات كەنجاليەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «قوڭىر كۇز»، ٴسوزى مەن ٴانىن ٴوزىم شىعارعان «ارماندا، جۇرەك، ارماندا»، «باقىتىم – باعىم» سەكىلدى جاڭا اندەرىم جازىلىپ، جارىق كوردى.

– ٴسىزدىڭ وزگە كومپوزيتورلاردان تاعى ٴبىر ەرەكشەلىگىڭىز – ٴبىر انىڭىزگە بىرنەشە كليپتىڭ ٴتۇسىرىلۋى دەر ەدىم. مۇنىڭ سىرى اندەرىڭىزدىڭ جالپىحالىقتىق سيپات الۋىندا جاتىر ما؟

– ول مەنىڭ باعىم دەپ ويلايمىن. تامارا اسار «رەنجىمەشىگە» 2005 جىلى ٴبىرىنشى، 2016 جىلى ەكىنشى رەت كليپ ٴتۇسىردى. ٴۇشىنشى كليپتى «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» فيلمىندەگى باستى ٴرولدى سومداعان ايان وتەپبەرگەنوۆ شىعاردى. سوڭعى كەزدەرى كوۆەر نۇسقاسىن اباي ادىربايەۆ دەگەن جىگىت ورىنداپ ٴجۇر. «جان دوسىم» انىنە «بولاشاق» توبىنىڭ كليپى بار.

– ٴسىزدىڭ اندەرىڭىزدى قازاق ەستراداسىنىڭ تانىمال وكىلدەرىنىڭ ورىنداۋىندا نە سەبەپ بار؟ قانداي ورىنداۋشىلارمەن تىعىز بايلانىستاسىز؟

– تامارادان وزگە «جان دوسىمدى» اقىلبەك جەمەنەي، سىرىم يسابايەۆ، «بولاشاق» توبى»، ينديرا راسىلحان، جانبولات ۇزاقباي دەگەن انشىلەر ايتىپ ٴجۇر. كەيىنگى شىققان شىعارمالارىمدى جەرلەسىمىز، تالانتتى جاس قالدىبەك تالقانبايەۆ ەلىمىزگە ناسيحاتتاۋدا. اۋدانداعى ونەرپازداردىڭ كوبى اندەرىمدى شىرقايدى. كونكۋرستارعا قاتىسىپ ٴجۇر.

– كونكۋرس تۋرالى ايتىپ قالدىڭىز... كونكۋرسقا ارنالعان شىعارمالاردى تاپسىرىسپەن جازاسىز با؟ ورىنداۋشىلارعا قوياتىن تالابىڭىز قانداي؟

– بۇل سۇراعىڭىزدا بىرنەشە ماسەلەگە بەت بۇرىپ وتىرسىز. كونكۋرسقا ارناپ جازعان ولەڭدەرىم جوق. ٴبىراق ەل بىلەتىن ليريكالىق اندەردەن وزگە پاتريوتتىق اندەرىم دە بار. سولاردىڭ ٴبىرى «تاۋەلسىز ەلىم» ٴانىن اينۇر وپابەكوۆا دەگەن ارىپتەسىمىز ورىنداپ، ۇستاز-سازگەرلەر اراسىنداعى وبلىستىق كونكۋرستا باس جۇلدەنى يەمدەنسە، «ەلىم-اي» اتتى وبلىستىق كونكۋرستا ٴۇشىنشى ورىنعا يە بولدى.

ٴان – حالىق قازىناسى. دەسەك تە ونى كىم ٴارقالاي قالاعانىنشا وزگەرتۋگە قاقىلى دەگەن ٴسوز ەمەس. جوعارىدا ايتقان انشىلەردىڭ ٴبارى دەرلىك ولەڭنىڭ ٴتۇپنۇسقاسىن ٴبىرشاما وزگەرتكەن. كەيبىرىنە سۇيسىنەسىڭ، كەيبىر تۇسىنا «اتتەگەن-اي» دەيتىنىم بار. مىسالى «جان دوسىم» انىندەگى:

«اشىق اسپان، ايدىڭ ٴجۇزى جىمىڭدايدى،

سامال جەلمەن اق قايىڭدار قيمىلدايدى.

سەنى كۇتىپ تۇرمىن مەن، سەن ٴالى جوقسىڭ،

سەن دە ٴبىر كۇن كەلەرسىڭ مەنىڭ جان دوسىم» دەپ ايتىلىپ جۇرگەن شۋماقتاعى «ٴبىر كۇن» العاشقى نۇسقاسىندا «مۇمكىن» دەلىنگەن بولاتىن.

ال وسى ولەڭنىڭ قايىرماسىنداعى «اناسىنان اداسقان» دەگەن جولدار «اناسىنان ايىرىلعان» دەلىنسە، «سەنى كۇتىپ تۇرمىن مەن ەلەڭدەۋمەن» دەگەن جول «سەنى كۇتىپ تۇرمىن مەن، سەن ٴالى جوقسىڭ» دەپ وزگەرىسكە ەنگەن. بۇل قازىرگىدەي گادجەت، الەۋمەتتىك جەلى دامىماعان تۇس – ٴبىز جىگىت بولعان شاقتاعى كورىنىستەن تۋعان شىنايى سەزىم عوي.

– سوڭعى كەزدە شىعارماشىلىعىڭىزدا قانداي جاڭالىقتار بار؟

– جەرلەس اقىندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. ماسەلەن، اقىن الماگۇل قارجاۋبايەۆا ٴسوزىن جازعان «تۇنگى سىر»، «ٴتۇن جانە مەن»، باتىرحان نۇرىمبەتوۆ ٴسوز جازعان «سەزىمنەن سول ٴبىر»، ۇلان قاليەۆتىڭ «عاجايىپ ٴتۇس»، ٴوزىڭىزدىڭ «قىزىما» ولەڭدەرىڭىزگە ٴان جازدىم. جاقىندا «قوشتاسۋ» اتتى ليريكالىق، سىرلى سەزىمگە تولى تاعى ٴبىر ٴان جازىلدى. ٴسوزى – جۇمابەك تابىنبايەۆتىكى. جالپى، مەن تاپسىرىسپەن ٴان جازاتىندار قاتارىنا جاتپايمىن. ماعان دايىن ٴماتىن ۇسىناتىندار كوپ. ولاردىڭ ىشىندەگى جانىما ۇناعان جىرلار عانا جۇرەكتى ٴان بولىپ قوزايدى. ٴوزىمدى سانعا ەمەس، ساپاعا جۇمىس ىستەيتىندەر قاتارىنا جاتقىزامىن.

– جەكە ٴان جيناق نەمەسە شىعارماشىلىق كەش وتكىزۋ ويىڭىزدا بار ما؟

– ول تۋرالى ٴالى ويلانباپپىن. ۋاقىتى كەلسە، وتە جاتار. ازىرگە مەنىڭ مىندەتىم – قازاق ٴان ونەرىنە تامشىداي بولسا دا ۇلەسىمدى قوسۋ.

– سۇحباتىڭىز ٴۇشىن راحمەت!

«نازدى ٴارى سازدى اندەردى شىعارادى»

تامارا اسار، ٴانشى:

– مەن «رەنجىمەشى» ٴانىن ورىنداپ جۇرگەنىمە جيىرما جىل بولدى. ستۋدەنتتىك شاقتا جاتاقحانادا ايتاتىنبىز. مۇنى «كوشە ٴانى» دەپ ويلادىق. كەيىن اتۆورىن ىزدەدىك، تابا المادىق. ٴبىر كۇنى سەرىك تولەۋوۆ ەسىمدى ازاماتتىڭ «جاس الاش» گازەتىنە جازعان ماقالاسىن وقىدىق. ٴوزىم حابارلاستىم. سويتسەم، قاراپايىم اۋىلدىڭ ازاماتى ەكەن. بۇل كەزدە «رەنجىمەشىنىڭ» ٴسوزىن از-ماز وزگەرتكەن بولاتىنبىز. «ٴاننىڭ اۆتورىمىن» دەگەن سوڭ دالەل سۇراعان جوقپىن، اۆتورلىق قوعامعا بارىپ بەكىتتىك. ودان كەيىن «بۇل ٴاندى مەن شىعارعان ەدىم» دەپ سۋىرىلىپ شىققان ەشكىم بولمادى. بىر-ەكى وتىرىستا ساكەڭنىڭ ٴانى ەكەنىنە كۇماندانعانداردى كەزىكتىردىم، ٴبىراق وعان ٴمان بەرمەدىم. سەرىك اعامەن تەلەفون ارقىلى دا سويلەستىك. قىزىلورداعا ساپارمەن بارعاندا دا كوردىم. وتە قاراپايىم ادام. وتە نازدى، سازدى اندەردى شىعاراتىن اۋەسقوي كومپوزيتور. بولاشاقتا جاقسى اندەر شىعارىپ جاتسا، تاعى ورىنداعىم كەلەدى. اسەم اۋەن بىزگە دە، حالىققا دا رۋحاني قورەك بولارى ٴسوزسىز.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي