BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 360.87 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 410.27 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.4
استانا:

«قازاق» گازەتىنە 105 جىل. ۇلتتىق سانا ۇيىتقىسى

...ٴباسپاسوز قاي ۋاقىتتا دا قوعامدىق ٴومىردىڭ ايناسى، شىعىپ تۇرعان زامانىنىڭ شىنايى شەجىرەسى ەكەندىگى بەلگىلى. وعان وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا جارىق كورگەنىنە 105 جىل تولعان «قازاق» گازەتىنىڭ تاعدىر تالايى ايقىن دالەل. اپتالىقتىڭ عاسىر باسىنداعى قازاق قوعامدىق ٴومىرى تاريحىنان الاتىن ورنى ايرىقشا.

ول ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ گۇلدەنىپ دامۋىنا عانا ەمەس، ۇلتتىق وي-سانانىڭ ٴبۇر جارىپ، ازاتتىق يدەياسىنىڭ لاۋلاپ جانۋىنا، ەل تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى عاسىرلارعا ۇلاسقان ۇلى كۇرەستىڭ قانات جايىپ، اقىرىندا جەڭىسكە جەتۋىنە قوسقان ۇلەسى وراسان زور باسىلىم. بۇل - ەشقانداي دالەلدەۋدى تىلەمەيتىن، تالاسى جوق، تاريحي شىندىق.

كەزىندە «قازاقتىڭ ەڭكەيگەن كارى، ەڭبەكتەگەن جاسىنا تۇگەلىمەن وي ٴتۇسىرىپ، ٴولىم ۇيقىسىنان وياتىپ، جانسىز دەنەسىنە قان جۇگىرتىپ، كۇزگى تاڭنىڭ سالقىن جەلىندەي شيرىقتىرعان، ەتەك-جەڭىن جيعىزعان «قازاق» (اۋەزوۆ م.احاڭنىڭ ەلۋ جىلدىق تويى //اق جول، 1923 جىل 4-اقپان) گازەتىنىڭ، ەڭ الدىمەن، تاريحي قۇنى جوعارى.

بىرىنشىدەن، گازەت ماتەريالدارى xx عاسىردىڭ العاشقى جيىرما جىلىندا قازاق دالاسىندا كورىنىس تاپقان قوعامدىق پروسەستەردىڭ دەرەكتەمەلىك قاينار كوزى رەتىندە اسا قىمبات.

ەكىنشىدەن، عاسىر باسىنداعى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ قالىپتاسىپ، دامۋ ارناسىندا دۇنيەگە كەلگەن باسىلىم ەل بوستاندىعى جولىنداعى كۇرەس يدەولوگياسىنىڭ مىنبەرى بولۋىمەن دە باعالى. ەندەشە، وعان تىڭعىلىقتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى قازان توڭكەرىسى قارساڭىنداعى قازاق دالاسىنىڭ قايشىلىققا تولى تاريحي جاعدايىن جان-جاقتى ايقىنداپ، تەرەڭ تاني تۇسۋگە مۇمكىندىك تۋادى دەگەن ٴسوز. سونداي-اق، باسىلىم ماتەريالدارى ارقىلى سول كەزدەگى ۇلتتىق ازات ويدىڭ باستى ارنالارىن ٴتانىپ-بىلىپ، ولاردىڭ باسى-قاسىندا بولعان قازاق زيالىلارىنىڭ ۇستانعان جول، ماقسات-مۇراتتارىن انىقتاۋعا جول اشىلادى. سونىمەن بىرگە ۇلتتىق سانانىڭ ۇيىتقىسى بولا بىلگەن باسىلىمنىڭ «پىكىر تايقازانىندا» (س.مۇقانوۆ) ابدەن پىسكەن حالقىمىزدىڭ وسىپ-وركەندەۋىنە قاتىستى نەگىزگى يدەيالار ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەتاسى قالانىپ جاتقان بۇگىنگى كۇنى دە قوعامدىق ٴمان-ماڭىزىن جوعالتا قويعان جوق. ونى زەردەمىزگە توقىپ، يگىلىگىمىزگە جاراتۋ دا – ۋاقىت تالابى. سونىمەن بىرگە الاش زيالىلارىنىڭ ومىرلىك باي تاجىريبەلەرى مەن تالىم-تاربيەسىنەن ونەگە الۋ ٴۇشىن دە باسىلىم مۇرالارىمەن تانىسۋ اۋاداي قاجەت.

ۇشىنشىدەن، احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا، «گازەت ادەبيەت توبىنا جاتاتىن نارسە بولعاندىقتان جازىلعان سوزدەر ماعىنا جاعىنان تولىمدى، كوڭىل جاعىنان قونىمدى، ٴتىزۋى ٴتارتىپتى، سىن الدىندا سىمداي بولارعا ٴتيىس» دەسەك، وسى قاعيدا الدارىنا تارتىلعان تۋى بولعان، ودان بىردە-بىر اۋىتقىماعان «قازاق» گازەتىنىڭ بۇگىنگى جۋرناليستەر قاۋىمى ٴۇشىن ۇلگى الارلىق ونەگەلى تۇستارى ۇشان-تەڭىز. ونىڭ ۇستىنە، ۇلى مۇحاڭ، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «شولپان» جۋرنالىنىڭ 1923 جىلعى 4-5 نومىرلەرىندە جاريالانعان «قازاق ادەبيتىنىڭ قازىرگى ٴداۋىرى» دەگەن ماقالاسىندا بەرىلگەن باعا بويىنشا، «جازبا ادەبيەتتە ابايدان سوڭ اتى اتالاتىن – «قازاق» گازەتى» بولۋى اپتالىقتىڭ قۇنىن ەسەلەپ ارتتىرا تۇسەرى داۋسىز.. سونىمەن بىرگە «ٴتىلى جوعالعان جۇرتتىڭ ٴوزى دە جوعالادى» دەپ شىرىلداپ، تىلىمىزگە تونگەن ٴقاۋىپتى سەيىلتىپ، ونىڭ تازا ساقتالىپ قالۋىنا گازەت-جۋرنال ارقىلى جانۇشىرا ارەكەت ەتكەن الاش ازاماتتارىنىڭ ىزگى ىستەرىنەن ونەگە الۋ دا – ۋاقىت سۇرانىسى. ول بۇگىندە مەملەكەتتىك مارتەبە العان ٴتىلىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ ٴۇشىن اۋاداي قاجەت.

تورتىنشىدەن، «قازاق» گازەتى – ٴتول جۋرناليستيكامىزدىڭ دامۋىنا تيگىزگەن ىقپال-اسەرى وراسان زور باسىلىم. ونى تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك جاعىنان بايىتىپ قانا قويماي، جۋرناليستەردى باۋلۋ مەكتەبىنە اينالعانىن ەشكىم تەرىسكە شىعارا المايدى. وسى ورايدا، الاش زيالىلارى شوعىرىنان شىعىپ، الەمگە تانىلعان، سول ارقىلى قازاق حالقىنىڭ اتىن دۇنيەجۇزىنە پاش ەتكەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ مىنا پىكىرى ٴسوزىمىزدى جانداندىرا تۇسەرى حاق: «قازاق» گازەتىنىڭ ٴسۇتىن ەمىپ وسكەن ٴبىر بۋىن وسى كۇندە پىكىر-بىلىم جولىندا بۇعاناسى بەكىپ، ٴىس مايدانىنا شىعىپ وتىرسا، كەيىنگى جاس بۋىن احاڭ سالعان ورنەكتى ٴبىلىپ، احاڭ اشقان مەكتەپتى وقىپ شىققالى تابالدىرىعىنان جاڭا اتتاپ، ىشىنە جاڭا كىرىپ جاتىر» (م.اۋەزوۆ). بىزدىڭشە، سول «تابالدىرىعىنان جاڭا اتتاپ، ىشىنە جاڭا كىرىپ جاتقان» بۋىن – بۇگىندە جۋرناليستيكا ماماندىعىنا باۋلىنۋ ۇستىندەگى جاس شاكىرتتەرىمىز. ەندەشە بۇل باسىلىم الاش ٴباسپاسوزىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ٴتانىپ-بىلۋ ٴۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار وسى كۇنگى ۇلتتىق جۋرناليستيكامىزدىڭ قاناتىن كەڭگە جايا وركەندەۋىنە قوسار ۇلەسى مول بولۋىمەن دە اسا باعالى.

بەسىنشىدەن، گازەت تىگىندىلەرىن پاراقتاۋ ارقىلى بۇگىندە ۇمىتىلا باستاعان حالقىمىزدىڭ ىقىلىم زاماننان كەلە جاتقان اتا سالت، وزىق داستۇرلەرىن جەتە ٴبىلىپ، تەرەڭ يگەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ول، ٴسوز جوق، سوڭعى كەزدەرى رۋحاني جۇتاڭدىققا ۇشىراعان وي-سانانىڭ قايتا كوكتەپ، گۇل جارا وركەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمىمىز مول. وسى قىرىنان كەلگەندە، «قازاق» گازەتى - ٴبىر عانا ۇلتتىق ٴباسپاسوز تاريحىن ٴبىلۋ ٴۇشىن، ياعني جۋرناليستەرگە عانا قاجەت باسىلىم ەمەس، ول - بەرىسى، تاريحشىلارىمىز بەن ادەبيەتشىلەرىمىزگە، كەرەك دەسەڭىز، بارشا جۇرتىمىزعا جەتە ٴبىلۋدى كەرەك ەتەتىن اسىل قازىنا.

ٴا.بوكەيحانوۆ، ا.بايتۇرسىنوۆ جانە م.دۋلاتوۆ سىندى حالقىمىزدىڭ ٴبىرتۋار ۇلدارى باسشىلىق ەتكەن باسىلىمعا سول كەزدەگى قازاق وقىعاندارىنىڭ، كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ زيالى ازاماتتارىنىڭ ٴۇن قاتپاي قالعانى نەكەن ساياق. وسىدان-اق گازەتتىڭ ارقالاعان جۇگىنىڭ قانشالىقتى اۋىر دا جاۋاپتى بولعاندىعى اڭعارىلادى. الدىمەن، پاتشا ۇكىمەتىنىڭ، كەيىن كەلە كەڭەس وكىمەتىنىڭ گازەت سوڭىنان تال تۇستە شىراق الىپ ٴتۇسىپ، ٴىزىن اندۋى، ٴجون-جوسىقسىز ايىپقا تارتۋى، اقىر سوڭىندا ٴۇنى جۇرت قۇلاعىنا جەتپەستەي تار قاپاستا «ق ۇلىپتالىپ» ۇستالىنۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس-تىن. «قازاق» كەزىندە حالقىنىڭ كوزى، قۇلاعى ٴھام ٴتىلى قىزمەتىن اتقاردى. سودان قاتتى سەكەمدەنگەن وتارشىل پيعىلداعى ەلدىڭ «كوسەمدەرى» «قازاقپەن» ۇندەس ۇلتتىق باسىلىمدار مەن ولارعا ٴسوز جازۋشى ازاماتتاردىڭ ٴۇنىن ٴوشىرۋ ارقىلى ويلاعان ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە تىرىسىپ باقتى. بەلگىلى ٴبىر دارەجەدە ول ارماندارى ورىندالدى دا. ەل تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىن ماڭگۇرتتىك دەرتىنىڭ قازاق دالاسىنا دەندەپ ەنۋى، ٴتىلىمىز بەن ٴدىنىمىزدىڭ ناشار ٴحالى، ٴسوز جوق، سونىڭ سالدارى بولاتىن.

اۋرۋدان قۇلان تازا ايىعۋدىڭ امالى – ونىڭ نەدەن بولعانىن ٴبىلىپ، سوعان قاراي ەم قولدانۋدا ەكەنىن «قازاق» قالامگەرلەرى وقىرماندارىنا ٴجيى ەسكەرتەدى. ولاي دەسەك، كەزىندە سوقىر ساياسات سالدارىنان ٴجون-جوسىقسىز جابىلىپ قالعان ۇلتتىق رۋحاني ٴبۇلاقتاردىڭ كوزىن اشىپ، شولىركەگەن جۇرتىنا سۋسىنىن قاندىرا قىزمەت ەتۋىنە مۇمكىنشىلىك تۋعىزساق، ەل رۋحىنىڭ ورە تۇرەگەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەرىنەن ٴۇمىتسىز ەمەسپىز، سەنىمىمىز مول.

مۇراعات ماتەريالدارىنا جۇگىنسەك، الاش ازاماتتارى «قازاق» گازەتىن شىعارۋعا سەگىز جىلداي دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزگەندىگى بايقالادى. وعان سوناۋ 1905 جىلى قوياندى جارمەڭكەسىندە 14500 ادام قول قويعان قارقارالى پەتيسياسى ايقىن دالەل. سول ارىز-تىلەكتە قازاق تىلىندە بەيرەسمي گازەت شىعارۋعا رۇحسات ەتۋ جونىندە پاتشا ۇكىمەتىنەن ارنايى تالاپ ەتىلگەن باپ بار ەكەندىگى بۇرىننان بەلگىلى جاي. بەلگىسىز بولىپ كەلگەنى – حالقىمىزدىڭ ازاتتىق جولىنداعى كۇرەس تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن وسىناۋ نارازىلىق قۇجاتتى ٴا.بوكەيحانوۆ، ا.بايتۇرسىنوۆ جانە ج.اقبايەۆ سىندى ارداقتى الاش ازاماتتارى ۇيىمداستىرعانى. بۇل جونىندە «سەميپالاتينسكيي ليستوك» گازەتىنىڭ 1905 جىلعى 8 جەلتوقسانىندا جارىق كورگەن ٴا.بوكەيحانوۆتىڭ رەسەي مەملەكەتى زەمسكى جانە قالالىق قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ سەزىندە جاساعان بايانداماسىندا ناقتى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. ەندەشە كەيىننەن «قازاق» قالامگەرلەرىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان تاپ وسى توپ سول كەزدەن باستاپ-اق جالپى ۇلتتىق گازەت شىعارۋ يدەياسىنىڭ جەتەگىنەن ۇستاپ، سونى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا كوپ ىزدەنىستە بولعان دەۋىمىزگە تولىق نەگىز بار.

گازەت تىگىندىلەرىنەن الىنعان جاريالانىمدار مەن مۇراعات ماتەريالدارى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، اپتالىقتىڭ ٴۇش ٴتۇرلى جولمەن قارجىلاندىرىلعانى انىقتالادى.

ٴبىرىنشىسى، ول ٴارى نەگىزگىسى – گازەتتى جازدىرىپ الۋشىلاردان تۇسكەن قاراجات.

ەكىنشىسى - باسىلىمدا جاريالانىپ تۇرعان جارنامالاردىڭ تولەم اقىسى.

ٴۇشىنشىسى - اپتالىق جانىنان قۇرىلعان «ازامات» سەرىكتىگى مۇشەلەرىنىڭ جارنالارىنان قۇرالعان سومما. سوڭعىسى، نەگىزىنەن، «قازاق» باسپاحاناسىن ساتىپ الۋعا جۇمسالعان. بۇلاردان بولەك گازەت ەرەكشە قيىنششىققا ۇشىراعان كەزدەرى، دالىرەك ايتساق، ٴبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستالۋىمەن ەل ٴال-اۋقاتىنىڭ كۇرت ناشارلاپ، نارسە-قارانىڭ قىمباتتاۋى سەبەپتى اپتالىقتى جازدىرىپ الۋشىلار قاتارىنىڭ كەمۋىمەن بايلانىستى جەكە كىسىلەر تاراپىنان دا جاردەم پۇل جينالىپ، كادەگە جاراتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ٴبىراق، ونداي جاناشىر ادامداردىڭ ٴتىزىمى گازەتتە مىندەتتى تۇردە جاريالانىپ، قوسقان قارجىلاي كومەكتەرى قايدا پايدالانىپ جاتقانداعى تۋرالى ۇنەمى ەسەپ بەرىلىپ تۇرعانىن دا ەسكەرگەن ٴجون.

ەندەشە «قازاققا» كىمدەر، قانداي كومەك كورسەتتى، قانشا قارجى ٴبولدى دەگەن داۋلى سۇراقتارعا گازەت تىگىندىلەرىنىڭ ماتەريالدارى جاۋاپ بەرەدى دەگەن ٴسوز. ول دەرەكتەر كەيبىر زەرتتەۋشىلەر ايتىپ جۇرگەندەي، اپتالىق جەكە بايلاردىڭ يدەياسى نەگىزىندە، سولاردىڭ قۇرىلتايشىلدىق ەتۋىمەن، ياعني قارجىسىمەن جارىق كورمەگەندىگىن، ول حالىقتىڭ قولداۋىمەن، سوعان ارقا سۇيەگەن الاش ازاماتتارىنىڭ جانكەشتى ەڭبەكتەرى مەن جوقتان بار جاساي بىلگەن شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتەرىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلىپ، ۇزدىكسىز شىعىپ تۇرعانى ناقتى دالەلدەيدى.

گازەتتىڭ شىعارۋشىلارى مەن تۇراقتى اۆتورلارى تۋرالى ٴسوز قوزعاساق، باسى اشىق ماسەلە، اپتالىقتىڭ العاشقى دايىندىعىنان باستاپ، التى جىلعا تاياۋ عۇمىرىندا ىستىق-سۋىعىنا بىردەي قارىلعان، بار جاۋاپكەرشىلىگىن مويىندارىنا الىپ، تۇگەل قيىنشىلىعىن كوتەرگەن، ەڭ الدىمەن، ٴا.بوكەيحانوۆ، ا.بايتۇرسىنوۆ جانە م.دۋلاتوۆ سىندى الاش ارداقتىلارىنىڭ ۇشتىگى ەكەندىگى تالاس تۋعىزبايدى. وسى كۇنگە دەيىن عىلىمي اينالىمدا بولىپ كەلگەن، ٴبىرى – سەمەي تۇرمەسىندە جاتقاندىقتان، ەكىنشىسى – ساماراعا جەر اۋدارىلعاندىقتان م.دۋلاتوۆ پەن ٴا.بوكەيحانوۆ گازەتتىڭ العاشقى دايىندىق جۇمىستارىنا قاتىسا المادى دەگەن پىكىر شىندىققا جاناسپايدى. اسىرەسە، كورنەكتى قالام قايراتكەرى م.دۋلاتوۆتىڭ «قازاق» گازەتىن شىعارۋداعى باسشىلىق جانە شىعارماشىلىق قىزمەتى ا.بايتۇرسىنوۆ پەن ٴا.بوكەيحانوۆتىڭ باسىلىمعا سىڭىرگەن ەڭبەكتەرىمەن تەڭ باعالانۋى قاجەت.

اپتالىقتىڭ سوڭعى ٴۇش نومەرىنە باس رەداكتورى رەتىندە قول قويعان، باسىلىمدا باي شىعارماشىلىق مۇراسىمەن ٴىز قالدىرعان، گازەتتىڭ بۇگىنگە دەيىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ٴبىرى - جانۇزاق جانىبەك ۇلىنىڭ جۋرناليستىك قىزمەتى ارنايى عىلىمي زەرتتەۋ تاقىرىبى بولۋعا سۇرانىپ تۇر. سونىمەن قوسا «قازاقتىڭ» تۇراقتى اۆتورلارى، جەر-جەردەن حات-حابار جازىپ، گازەت جۇمىسىنا اتسالىسقان مەنشىكتى تىلشىلەرىنىڭ قىزمەتتەرى دە زەرتتەۋشىسىن سارعايا كۇتۋدە.

سونداي-اق، قازاق زيالىلارىنىڭ 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى كەزىندەگى ۇستاعان باعىتتارى مەن ماقسات-مۇراتتارىن جانە اتقارعان قىزمەتتەرىن «قازاق» گازەتى ماتەريالدارى نەگىزىندە تەرەڭ زەرتتەپ، تاريحي باعاسىن بەرەتىن ۋاقىت جەتتى.

«توقسان اۋىز ٴسوزدىڭ توبىقتاي ٴتۇيىنىن» ايتساق، «قازاق» گازەتىن xx عاسىردىڭ العاشقى جيىرما جىلىنداعى قازاق قوعامدىق ٴومىرىنىڭ شىنايى شەجىرەسى، ۇلتتىق سانانىڭ ۇيىتقىسى جانە جاڭا ۇلگىدەگى قازاق ٴباسپاسوزىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەنسيكلوپەديالىق باسىلىم دەپ باعالاۋعا ابدەن بولادى. اتالمىش كەزەندە «قازاقتىڭ» جەتى ولشەپ، ٴبىر پىشەر شەشىمىنسىز، باسىلىم باسقارماسىنىڭ جەتەكشىلىگىنسىز ۇلتقا قاتىستى بىردە-بىر ۋاقيعا بولمادى دەسەك، ول – سونىڭ دالەلى. «اتالى جۇرتىمىزدىڭ، اۋداندى ۇلتىمىزدىڭ ٴارۋاقتى اتى» وشپەسىن ٴارى «كيرگيز» بولىپ شاتاسپاسىن دەگەن ماقساتتا «قازاق» دەپ ات قويعان گازەتتەرىندە الاش ازاماتتارى «ٴبىر جاعادان باس، ٴبىر جەڭنەن قول شىعارا» حالقىنىڭ قامى ٴۇشىن ايانباي قىزمەت ەتتى. ولاردىڭ «بىلەكتى ٴبىردى، ٴبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن اتالى ٴسوزدى الدارىنا تۇتىپ، باقشا باققان باعبانداي، تەر توگە ەتكەن ەڭبەكتەرى زايا دا كەتكەن جوق. «قازاققا» دەگەن يگىلىك نارسەنى ەنگىزۋ جولىندا» قىزمەت ەتكەن، «سىرتتان جاماندىق بولسا، كۇزەتشى ورنىنا جۇمسالعان» گازەت ٴوز زامانىندا حالىقتى قاراڭعىلىق قاماۋىنان اداستىرماي جارىققا الىپ شىققان باعدارشام دارەجەسىنە كوتەرىلدى. وعان حالقىمەن قاۋىشۋدى كۇتىپ، ارحيۆتەردە سارعايعان گازەت تىگىندىلەرىنىڭ كەز كەلگەن بەتىن تىلگە تيەك ەتۋ ارقىلى كوز جەتكىزۋ اسا قيىن ەمەس. ولاردىڭ ٴارقايسىسى تاريحىمىزدى «اقتاڭداقتاردان» ارىلتىپ، التىنمەن جازىلار ٴبىر-بىر پاراعى بولۋعا ابدەن لايىق.

ارينە، بۇدان «قازاق» تەك تاريحىمىزدى تاناپ ٴبىلۋ ٴۇشىن عانا كەرەك باسىلىم ەكەن دەگەن ۇعىم تۋماۋى كەرەك. ونىڭ باي مۇراسىنان بۇگىنگى تىرلىگىمىزبەن ۇندەس، ٴالى دە قوعامدىق ٴمان-ماڭىزىن جويماعان كوپتەگەن دۇنيەلەردى كەزدەستىرۋگە بولادى. ولاردىڭ ىشىندە ەل ەگەمەندىگىنىڭ ىرگەتاسى قالانىپ جاتقان بۇگىنگىدەي الماعايىپ زاماندا جولسىزدان اداسپاي، ٴوز داڭعىلىمىزدى تابۋعا باعدار بولاتىن قۇندىلىقتار كوپ. ٴسوزىمىز جانسىز ەمەستىگىن ٴبىلدىرۋ ٴۇشىن ٴبىر عانا مىسال كەلتىرەيىك. گازەتتىڭ 1917 جىلعى 226-سانىندا «ەل ەركى وزىندە» دەگەن باس ماقالا جاريالانعان. اۆتورى كورسەتىلمەسە دە، ٴسوز ساپتاۋ مانەرىنە قاراپ، ماقالانىڭ م.دۋلاتوۆ قالامىنان تۋعاندىعىن ايىرۋعا بولادى. وندا ايتىلار ويدىڭ بۇگىنگى كۇنمەن ۇندەس، ٴالى دە قۇنىن جويماعاندىعىن دالەلدەۋ ٴۇشىن ماقالادان ٴۇزىندى كەلتىرەيىك: «حاكىمدەردىڭ ايداۋىنان، حاكىمدەردىڭ تۇرتكىسىنەن باسقا تۇك كورمەگەن ٴبىزدىڭ قازاق نە بەرسە، حاكىم بەرەدى، نە ىستەسە، حاكىم ىستەيدى دەپ مۇرنىن تەسكەن تايلاقتاي جەتەكشىل بولىپ قالعان. ٴالى دە بولسا اركىمنىڭ جەتەلەۋىنە قاراسا، وندا بوستانشىلىقتىڭ يگىلىگىن دۇرىس كورە المايدى. ٴوز تىرشىلىگىن ٴوزى ىستەپ، ٴوز شارۋاسىن ٴوزى جوندەپ، ٴوز كۇنىن اركىم ٴوزى كورگەن سياقتى بوستانشىلىق بولعان سوڭ ٴار جۇرت وزىنە كەرەك ٴىستىڭ ٴبارىن ٴوزى ىستەۋ كەرەك».

مىنە، الاش ازاماتىنىڭ حالقىنا ارناۋ ٴسوزى، ارتىندا قالدىرعان اماناتى. «ايتىلعان ايتقان جەردە، جازىلعان جازعان جەردە قۇر ٴسوز كۇيىندە قالىپ، ٴىس جۇزىندە كورىنبەسە، ونان تۇك ونبەيدى». وسىنى جادىمىزدا ۇستاپ، «بۇل بوستانشىلىق - كوپ جۇرتتىڭ ەر جەتىپ، ٴىس بىلگەن-بىلمەگەنىنە ەمتيحان» ەكەنىن ۇمىتپاعان ٴجون شىعار. شىن مانىندە «حالىقتىڭ كوزى، قۇلاعى ٴھام ٴتىلى» بولعان «قازاق» گازەتى ۇرپاققا وسىنى ساباق ەتەدى.

قايرات ساق،

ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ

جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى،

الاشتانۋشى-عالىم.

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي