USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
استانا:

ەلوردادا راقىمجان قوشقاربايەۆقا ارنالعان ەسكەرتكىش اشىلدى

فوتو: Нұрбек ӘЛМАНБЕТ

بۇگىن استانا قالاسىندا راقىمجان قوشقاربايەۆقا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتى ٴوتتى، دەپ حابارلايدى baq.kz ٴتىلشىسى.

بيىكتىگى 11 مەتر تۇراتىن الىپ مونۋمەنت باۋىرجان مومىش ۇلى مەن راقىمجان قوشقاربايەۆ داڭعىلدارىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان.

ەسكەرتكىش اۆتورى – «قازاق ەلى» مونۋمەنتىن جاساۋعا قاتىسقان بەلگىلى ٴمۇسىنشى اسقار نارتوۆ. جوبا بويىنشا، مۇسىندىك كومپوزيسيانىڭ بيىكتىگى 6 مەتر، ال گرانيت تۇعىردىڭ بيىكتىگى 4،5 مەتر.

سالتاناتتى شارا بارىسىندا استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك امانشايەۆ قالا تۇرعىندارىن ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى.

– بۇگىن قازاق جاۋىنگەرى راقىمجان قوشقاربايەۆتىڭ ەرلىگىن ماڭگىلىك ەتۋ ٴۇشىن وسى مونۋمەنتتى اشىپ وتىرمىز. ونىڭ ەسىمى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا ەرلىكتىڭ سيمۆولى رەتىندە ساقتالۋى كەرەك. سول سەبەپتى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ەلوردادا اتى اڭىزعا اينالعان ناعىز جاۋىنگەرگە ارناپ ەسكەرتكىش ورناتىلدى، - دەدى ەرمەك امانشايەۆ.

سالتاناتتى شاراعا راقىمجان قوشقاربايەۆتىڭ قىزى ٴاليا، اتى اڭىزعا اينالعان كەڭەس جاۋىنگەرىنىڭ نەمەرەلەرى، سونداي-اق، لەيتەنات قوشقاربايەۆ تۋرالى كىتاپتىڭ اۆتورى قاسىم اپپاس ۇلى قاتارلى كىسىلەرمەن وزگە دە زيالى قاۋىم وكىلدەرى، تاريحشىلار مەن جۋرناليستەر قاتىستى.

سونىمەن قاتار، ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا كەلگەن قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتار قازاق جاۋىنگەرىنىڭ مۇسىنىنە گۇل شوقتارىن قويدى.

مونۋمەنتتى ورناتۋعا ەلوردا اكىمدىگى باستاماشى بولىپ، ەسكەرتكىشتى دايىنداپ، ورناتۋعا «bi-group» كومپانياسى دەمەۋشىلىك جاساعان.

رەيحستاگتىڭ ۇستىنە جەڭىس تۋىن جەلبىرەتكەن راقىمجان قوشقاربايەۆ 1924 جىلى 19 قازاندا اقمولا وبلىسىنىڭ استاناعا جاقىن ورنالاسقان تايتوبە سەلوسىنىڭ ماڭىنداعى قىستاقتا دۇنيەگە كەلدى. ول اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلدى: 4 جاسىندا اناسى دۇنيەدەن ٴوتتى، ال اكەسى بولسا، جالعان ساياسي جالامەن سوتتالىپ، گۋلاگ لاگەرلەرىندە بولدى. راقىمجان تايتوبە بالالار ۇيىندە تاربيەلەندى. 7 جىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، وسى ارادان بالقاش قالاسىنداعى فابريكا-زاۋىت ۋچيليششەسىنە (فزۋ) جىبەرىلدى. ٴوزىنىڭ ٴومىرى جانە فزۋ تۋرالى قوشقاربايەۆ ٴوزى جازعان "شتۋرم" دەگەن كىتابىندا جان-جاقتى باياندادى. ونىڭ بالالىق شاعى جەتىمدىكپەن ٴوتتى.

ول عالامدىق ەكىنشى سوعىس باستالعان سوڭ-اق، ەلىن جاۋ قولىنان ازات ەتۋگە بەل بۋادى. ول وسى ىزگى ماقساتپەن 1942 جىلى فرۋنزە (قازىرگى بىشكەك) قالاسىنداعى جاياۋ اسكەر ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. وسى جەردە راقىمجان الىستاعى ارمانى بولعان كۇتپەگەن جاعدايعا تاپ بولادى: جىگەرلى جاس جىگىتتى باياعىدا نكۆد قۇرساۋىنا تۇسكەن اكەسى ىزدەپ تاۋىپ، اكە مەن بالا فرۋنزەدە ساعىنىسىپ جولىعىسادى. ارداقتى اكە وسىلايشا سۇيىكتى ۇلىنىڭ ساپار جولىنا اق باتاسىن بەرەدى.

العاشىندا-اق، اتقىشتار ديۆيزياسىنا تۇسكەن ر.قوشقاربايەۆ 1944 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ 1-بەلارۋس مايدانىندا ۆزۆود باسقارادى، پولشا، گەرمانيا جەرلەرىندەگى ۇرىستارعا قاتىسىپ، جاۋمەن ايانباي شايقاسادى. ەرجۇرەك جاس جاۋىنگەر سۇيىكتى ەلىن جاۋ قولىنان بوساتۋعا جان اياماي سوعىسادى.

1945 جىلدىڭ 30 ساۋiرiندە، راحىمجان قوشقاربايەۆ شايقاسقان 150-شi اتقىشتار ديۆيزياسى رەيحستاگقا شابۋىل جاسايدى. جاڭبىرداي جاۋعان وقتان جاسقانباعان لەيتەنانت راحىمجان قوشقاربايەۆ پەن قاتارداعى جاۋىنگەر گريگوريي بۋلاتوۆ، فاشيستەر تiرەگiنiڭ كەڭسەسiنە بارiنەن بۇرىن جەتiپ، جەڭiس تۋىن رەيحستاگتىڭ بiرiنشi قاباتىنا تiگەدi.

بۇل ەرلىكتى جاساعان كەزدە ول نە بارى 21 جاستا عانا بولعان.

وسى ەرلiگi ٴۇشiن 150-شi ديۆيزيا باسشىلىعى قازاق جاۋىنگەرiنە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جولدايدى. الايدا، سول كەزدەگi كسرو باسشىلارى ادiلەتسiز شەشiم قابىلداپ، قوشقاربايەۆقا ەڭ جوعارعى ناگرادانىڭ ورنىنا «قىزىل تۋ» وردەنiن بەرەدى. ارادا جارتى عاسىر وتكەن سوڭ، رەسمي ماسكەۋ تاريحي قاتەلiكتi تۇزەتiپ، قازاق باتىرىنىڭ ەرلiگiن مويىنداۋعا ٴماجبۇر بولادى. تاريحي دەرەكتەرگە سايكەس، سول كۇنi رەيحستاگتىڭ توبەسiندە 40 جالاۋ جەلبiرەگەن ەكەن. الايدا ولاردىڭ تەك توعىزى عانا جەڭiس تۋى، قالعاندارى شابۋىلعا قاتىسقان اسكەري بولiمشەلەردiڭ بايراقتارى كورiنەدi.

قازاق باتىرىنىڭ ناعىز جەڭiس تۋىن بارiنەن بۇرىن تiككەنi بۇگىندە ابدەن دالەلدەندى.

بەرليندەگى رەيحستاگقا تۋ تىگىپ، قازاقتىڭ ناعىز باتىر ۇلت ەكەندىگىن دالەلدەگەن قايسار ازامات راقىمجان قوشقاربايەۆقا 1999 جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلدى.

ر.قوشقاربايەۆ 1988 جىلى 10 تامىزدا الماتىدا قايتىس بولدى.

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي