BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 365.49 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 420.35 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.6
استانا:

دومبىرا – قازاقتىڭ ەڭ ارداقتى ۇلتتىق قازىناسىنىڭ ٴبىرى

بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۇلتتىق دومبىرا كۇنى تۋرالى جارلىققا قول قويدى. جارلىققا سايكەس شىلدەنىڭ ٴبىرىنشى جەكسەنبىسى ەلىمىزدە ۇلتتىق دومبىرا كۇنى دەپ بەلگىلەنىپ وتىر. وسىعان وراي استانا قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسى قازاقتىڭ قاسيەتتى دومبىراسى تۋرالى دايىنداعان ماقالاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

قازاق حالقىنىڭ مۋزىكالىق مادەنيەتىنىڭ باستى سيمۆولى ٴارى ۇلى اسپابى دومبىرا ەكەندىگى ٴسوزسىز. ونسىز بىردە–بىر شارا وتپەيدى. كوشپەندىلەر زامانىندا دا، قازىرگى زاماندا دا سولاي. شەرتپەلى، ەكى ىشەكتى اسپاپ ٴتۇرلى ماماندىق يەلەرىنىڭ، ٴدىنى مەن ۇلتى باسقا جانداردىڭ باسىن قوسادى. دومبىرانىڭ كۇمبىرلەگەن دىبىسى تەرەڭ وي-تولعاۋلاردى سوزدەن ارتىق جەتكىزە الادى.

دومبىرا قازاقتىڭ 7 ۇلتتىق قازىناسىنىڭ ٴبىرى دەسەك تە بولادى. 2007 جىلى وتاندىق عالىمدار مەملەكەت پەن حالىقتىڭ رۋحاني دامۋىنا، سونىڭ ىشىندە قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن 7 ەرەكشە مادەني قۇبىلىستى انىقتاعان. بۇل تىزىمگە دومبىرا، تامعالى شاتقالىندا تاسقا سالىنعان سۋرەتتەر، قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسى، ماڭعىستاۋداعى جەراستى مەشىتتەر، قازاقتىڭ كيىز ٴۇيى، «بايتەرەك» مونۋمەنتى، ەسىكتە تابىلعان «التىن ادام» كىردى. 2010 جىلى دومبىرا گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى.

كەيبىر مالىمەتتەرگە سايكەس، دومبىرانىڭ 4 مىڭ جىلدىق تاريحى بار. ٴ80-شى جىلداردىڭ سوڭىندا عالىمدار الماتى وبلىسىنداعى مايتوبە شوقىسىندا تاستاردان تاپقان سۋرەتتەردە بي بيلەپ جۇرگەن ادامدار مەن دومبىراعا قاتتى ۇقسايتىن مۋزىكالىق اسپاپ بەينەلەنگەن. نەوليت داۋىرىنە جاتقىزىلعان بۇل بىرەگەي ولجا الماتىدا ىقىلاس اتىنداعى حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر.

حالىق اراسىندا دومبىرا تۋرالى تاراعان اڭىز-اڭگىمەلەر كوپ.

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا جازىلعانداي، ۇلتتىق جاڭعىرۋ – بۇل ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ. «ۇلتتىق بولمىستىڭ وزەگىن ساقتاي وتىرىپ، ونىڭ ٴبىرقاتار سيپاتتارىن وزگەرتۋ. ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز، ٴتىلىمىز بەن مۋزىكامىز، ادەبيەتىمىز، جورالعىلارىمىز، ٴبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ٴتيىس»، – دەلىنگەن ماقالادا.

قازاق حالقى دومبىرانى كونە زاماننان بەرى قۋانىشتا دا، قايعىدا دا بىردەي قولدانىپ كەلەدى. ولار دومبىرانىڭ سىڭعىرلاعان ۇنىمەن حالقىمىزدىڭ تاريحىن، ٴسالت-داستۇرىن، مىزعىماس قۇندىلىقتارىن جەتكىزگەن. ال دومبىرادا ويناۋ ونەرى مەن كۇيلەر ۇرپاقتان-ۇرپاققا امانات بولىپ جالعاسىپ وتىرعان.

بۇل رەتتە كۇيلەردىڭ ەكىگە بولىنەتىنىن ايتا كەتكەنىمىز ٴجون. تاكتيكاسى مەن ورىنداۋ تەحنيكاسىنا قاراي شەرتپە جانە توكپە كۇيلەر بولادى. باتىس قازاقستاندا قالىپتاسقان توكپە درامالىق وقيعالاردى، جاۋىنگەرلىك، كۇشتى بەينەلەردى جەتكىزەدى. شىعىس، وڭتۇستىك جانە ورتالىق قازاقستانعا ٴتان شەرتپە كۇيلەر الدەقايدا ەركىن بولادى، ولار وزىندىك يمپروۆيزاسيامەن ەرەكشەلەنەدى، ادامنىڭ تەرەڭ سەزىمدەرىن جەتكىزىپ، ايەلدىڭ نازىك بەينەسىن سيپاتتايدى.

قازاق حالقىنىڭ مۋزىكالىق مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ىقپالىن تيگىزگەن ۇلى دومبىراشىلاردىڭ ٴبىرى قۇرمانعازى. ونىڭ «سارىارقا» مەن «اداي» سەكىلدى ماڭگى ولمەس تۋىندىلارىن قازىرگى كەزدە دە بارشاعا بەلگىلى. كەرەمەت مۋزىكانت ٴارى كومپوزيتور جازعان 60-قا جۋىق كۇي وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان.

تالانتى مەن دومبىرادا ويناۋ شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ونىڭ تانىمال شاكىرتى دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ دا ەسىمى قازاق مۋزىكاسىنىڭ جىلناماسىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلعان. دينا دومبىرادا ويناۋدى اكەسىنەن ۇيرەنگەن، 9 جاسىندا كىشكەنتاي دومبىراشى بۇكىل ەلگە تانىمال بولادى. جاس شەبەردىڭ ونەرىنە قۇرمانعازى دا ٴوز باعاسىن بەرگەن ەكەن. كەيىن ۇستازىنا اينالعان ول دينانىڭ كۇيشى رەتىندە قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ىقپالىن تيگىزگەن. دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ بەلگىلى شىعارمالارى «بۇلبۇل»، «اسەم قوڭىر»، «1916 جىل» جانە ت.ب.. سوڭعى كونسەرتىن دينا 91 جاسىندا قويعان.

مۋزىكالىق مادەنيەتتە وشپەس ٴىزىن قالدىرعان تاعى دا ٴبىر دومبىراشى قازانعاپ. ول دا جاستايىنان مۋزىكاعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان. كەيبىر مالىمەتتەرگە سايكەس ول 120-دان اسا كۇيدىڭ اۆتورى بولىپ سانالادى. كۇيشى ٴوز شىعارمالارىندا قوعامدا ورىن الاتىن وزگەرىستەر، ادامي قاسيەتتەر، جانۋارلار الەمى تاقىرىپتارىن قوزعاعان، 1917 جىلعى رەۆوليۋسيا وقيعالارىن سيپاتتاعان («وكوپتار»، «قىزىل كيىز ٴۇي»، «مەنىڭ ٴداۋىرىم» جانە ت.ب. كۇيلەر).

قازاق مۋزىكاسىنىڭ تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭ ۇلى كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ شىعارماشىلىعى بولدى. احمەت جۇبانوۆ بالانىڭ دارىندىلىعىن بايقاپ، ونى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە اپارادى. ونىڭ ٴبىرىنشى ۇستازى اتانىپ، ونەر جولىنا تۇسىرەدى. نۇرعيسا تىلەنديەۆ 500-گە جۋىق ەڭبەك جازعان، ونىڭ ىشىندە وپەرا، بالەت، ان-كۇيلەر، رومانستار، ۋۆەرتيۋرالار جانە ت.ب. بار. ال ەڭ تانىمالدارى «اققۋ»، «ارمان»، «ماحامبەت» كۇيلەرى، كۋددۋس كۋجامياروۆپەن بىرگە جازعان «التىن تاۋلار» وپەراسى. مۇنىمەن قوسا، ۇلى كومپوزيتور قازاق بالەتى مەن وپەراسىنىڭ ۇالىپتاسۋىنا دا كوپ سەپتىگىن تيگىزگەن.

قازاق حالقىنىڭ ەرەكشە مۋزىكاسىن ساقتاۋعا جانە دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان جانداردىڭ ٴبىرى كومپوزيتور، ديريجەر، كۇيشى، دومبىراشى قارشىعا احمەدياروۆ. امبەباپ مۋزىكانت رەتىندە بەلگىلى بولعان ول قازاق مادەنيەتىنىڭ بايلىعىن بارشا الەمگە پاش ەتكەن. جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان كوپتەگەن كىتاپتار مەن وقۋ قۇرالدارىنىڭ اۆتورى «نارىن»، «قۋانىش»، «ساعىنىش» كۇيلەرىن جازعان.

دومبىرا مۋزىكاسى بۇگىن دە بەلسەندى دامىپ كەلەدى. قازىرگى زاماندا تانىمال كۇيشىلەردىڭ ٴبىرى سەكەن تۇرىسبەك. ول جازعان 21 ٴان مەن 14 كۇيدى بىلمەيتىن مۋزىكانت جوق شىعار. اۆتوردىڭ شىعارمالارى قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، سونداي-اق تاياۋ جانە قيىر شەتەلدەردىڭ ۇلكەن كونسەرتتىك الاڭدارىندا ورىندالىپ ٴجۇر. ەڭ تانىمال كۇيلەرى «كوڭىل تولقىنى»، «اق جاۋىن»، «وكىنىش»، «ارۋ انا».

قازىرگى زاماننىڭ دومبىراشىلارى تۋرالى ايتا كەلە، كومپوزيتور-كۇيشى ٴابدىمومىن جەلدىبايەۆتى دە ۇمىتپاعانىمىز ٴجون. ول 70-تەن اسا ٴان مەن كۇيدىڭ اۆتورى، اتاپ ايتقاندا، «ەركە سىلقىم»، «ارمان قۇس»، «اباي ارمانى».

شىعارماشىلىقتارى حالىق مۋزىكاسىنىڭ دامۋىنا بۇگىنگى زاماندا دا باعا جەتپەس ۇلەس قوسىپ جاتقان ۇلى مۋزىكانتتاردىڭ ٴتىزىمى تولەگەن مومبەكوۆسىز تولىق بولمايدى. تولەگەن مومبەكوۆ كۇيشى، قازكسر ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى. كومپوزيتوردىڭ ٴبىرىنشى ۇستازى – اتاسى، اتاقتى كۇيشى بوپىش قوجامجاروۆ. ول تاتتىمبەت پەن سۇگىردىڭ كۇيلەرىن جاڭاشا ورىندادى.

دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ٴارى مۋزىكالىق اسپاپتىڭ تانىمالدىلىعى ەشقاشان دا توقتاعان ەمەس. بۇگىندە دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن جاستار كوپ. بۇل قۋانتارلىق جايت. بۇل ٴداستۇردى ساقتاپ، ونى كەلەسى ۇرپاققا امانات ەتىپ تاپسىرۋ ٴبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي