USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
استانا:

جازىلعان جايعا جاۋاپ: «قارا جورعا» - كوشپەندىلىك-تاڭىرلىك ەرلىكتىڭ جورعاسى ەكسكليۋزيۆ

جاقىندا baq.kz اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ «ايماقتىق باق» بولىمىندە جازۋشى ٴامينا قۇرمانعاليقىزىنىڭ قازاقتىڭ «قاراجورعا» بيىنە قاتىستى ماقالاسى جارىققا شىققان بولاتىن. سول ماقالانى وقىعان وقىرمانداردىڭ ٴبىرى ٴامينا قۇرمانعاليقىزىنا قارسى ٴۋاج ايتقان ەكەن. بۇگىن سول ماقالانى دا سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز، قابىل الىڭىزدار.

baq.kz اقپاراتتىق پورتالىندا جاريالانعان «قاراجورعانى" قازاقتىكى ەتۋ - قازاقتى جارىلقاۋ ەمەس، قازاقتى كەمسىتۋ» اتتى جازبانى وقىعاننان كەيىن وسى «قاراجورعا» ٴبيىن جەتى اتاسىنان بەرى بيلەپ كەلگەن قازاقتىڭ ۇرپاعى رەتىندە ازاماتتىق كوزقاراسىمدى ٴبىلدىرۋدى ٴجون كورىپ وتىرمىن. باق.كز رەداكسياسى «وسى سۇراق سان رەت كوتەرىلدى، ٴبىراق ٴبىر مامىلەگە كەلە المادىق. سەبەبى، "قازاقتىكى" دەگەندەر دە، "ەمەس" دەگەندەر دە ۇتىمدى ٴۋاج ايتا المادى» دەگەن ەسكەرتپەسى دە تۇسىنىكسىز. ەگەر كوز-قۇلاعى بار ادامدار بولاتىن بولسا «قاراجورعا» جايلى ناقتى تاريحي دەرەكتەر، زەرتتەۋ ماقالالارى ۇتىمدى ٴۋاج عانا ەمەس، بۇلتارتپاس تاريحي فاكتىلەردى تالاي كەلتىرگەن.

«قاراجورعا" اتا-بابامىزدان قالعان بي ەكەن. قازاقستاندىق قازاقتار "ورىستانىپ، ماڭگۇرتتەنىپ" كەتكەندىكتەن، بۇل ٴبيدى ۇمىتقان» دەگەن ٴسوزدى اۆتور قانداي سىلتەمە نەگىزىندە ايتىپ وتىرعانى بەلگىسىز. ەگەر وسى ويدى شەتەلدەن كەلگەن مادەنيەتتانۋشى ايتسا، سىلتەمە بەرىپ وتىرسا ايتقان ويى اناعۇرلىم دالەلدى بولار ەدى. قازاق دەگەن حالىقتىڭ مادەنيەتىن، ونەرىن، ان-كۇيىن، ٴبيىن زەرتتەگەن ادام ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ نەشە مىڭ جىلدىق تاريحىن، ۇلت بولىپ ۇيىسۋ بارىسىن جاقسى بىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. ال قازاق تاريحىنان حابارى جوق، ونىڭ ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىنداعى تاريحي ۇردىستەردەن بەيحابار ادام قازاق ەتنوگرافياسى، مادەنيەتى جايلى اۋىز اشۋدىڭ ٴوزى ارتىق.

قازاق ۇلتىن قۇرعان رۋ-تايپالار ٴارتۇرلى قاعاندىق-حاندىقتاردىڭ قۇرامىندا بولدى. سوناۋ باتىس عۇن، شىعىس عۇن، باتىس تۇرىك، شىعىس تۇرىك، شىڭعىسحان يمپەرياسى... سول كەزدىڭ وزىندە ٴارتۇرلى ۇلىستار قۇرامىندا بولدى. ونداي بولسا اراسىن جىلدىق، ايلىق جول جۇرەتىن ٴارتۇرلى ٴىرى يمپەريالاردىڭ قۇرامىندا بولعان قازاق تايپالارىنىڭ ٴبىر تۇركى دۇنيەسىندە جۇرگەنىمەن ٴارتۇرلى ەرەكشەلىكتەرى، ٴارتۇرلى مەنتاليتتەر، ٴتۇرلى ايىرماشىلىقتار بولۋى زاڭدىلىق ەمەس پە؟ ٴتىپتى، قازاق ورداسى العاش قۇرىلعان 1455 جىلدارى بۇل كۇندەرى قازاق حالقىنىڭ قۇرامىندا بولعان ٴىرى رۋ-تايپالاردىڭ ٴبىرازى ٴسىبىر حاندىعى قۇرامىندا بولعانىن تاريحشىلار جازىپ تا، ايتىپ تا ٴجۇر. ٴبىر قازاق حاندىعىنىڭ قۇرامىندا بولعان رۋ-تايپالاردىڭ وزىندە وڭىرلىك-جاعىراپيالىق ۇقساماستىقتارعا بايلانىستى ٴتىل، ەتنو-مادەنيەت جاقتارىندا ايىرماشىلىق بولۋى تابيعي. ونداي بولسا قازاقتىڭ بۇگىنگى مادەنيەتىن، ەتنوگرافياسىن زەرتتەيتىن زەرتتەۋشىلەر وسى جاعىن ەسكەرەمەي، ٴوز وڭىرىندە جوق بولعان ٴسالت-داستۇر، ونەر-مادەنيەتتى تۇتاس قازاقتا بولعان جوق دەۋ ۇلكەن ساۋاتسىزدىق بولادى دەپ ەسەپتەيمىن.

قازاقتى تۇتاس حالىق رەتىندە ەسەپتەي وتىرىپ، الدىمەن قازاقتىڭ بيىنە ەمەس، كۇيىنە زەر سالاتىن بولساق، بۇل كۇندەرى باتىستىڭ توكپە كۇيلەرى، شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرى جانە ت.ب مەكتەپتەر بار. ٴامينا قۇرمانعاليقىزىنىڭ كوزقاراسى بويىنشا 300 جىل التايدا ٴومىر سۇرگەن مەنىڭ اتا-بابام كەرەي، نايمان، ۋاقتار باتىستىڭ توكپە كۇيلەرىن قازاقتىڭ كۇيى ەمەس دەپ ايتۋىم كەرەك ەكەن. سەبەبى: مەنىڭ اتا-بابام قۇرمانعازىنى ەشقاشان ەستىگەن ەمەس، تىڭداعان ەمەس، تانىعان ەمەس. ال اناۋ اتىراۋدا-ماڭعىستاۋدا جاتقان قالىڭ ٴالىم ۇلى، باي ۇلى، اداي-بەرىشتەر شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرىن، كۇيشىلەرىن تىڭداعان، تانىعان ەمەس.

ولاي بولسا ولار ٴۇشىن دە شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرى قازاقتىڭ كۇيى بولىپ سانالماۋى كەرەك ەكەن.

ٴان-جىرلاردى الايىق، سىردىڭ، باتىستىڭ، ارقانىڭ، شىعىستىڭ وزدەرىنە ٴتان ٴان مەكتەپتەرى بار. بىر-بىرىنە ۇقسامايدى، وزىندىك ەرەكشەلىك، وزىندىك بوگەناي بار. ولاي بولسا قازاقتارى جەتىسۋ ان-مەكتەبىن «قىرعىزدىڭ اۋەنى»، باتىستىڭ ٴان مەكتەپبىن «تۇركىمەندەردىڭ اۋەنى»، سىردىڭ ٴان مەكتەبىن «سارت پەن وزبەكتىڭ اۋەنى»، شىعىستىڭ ٴان مەكتەبىن «قالماق پەن جوڭعاردىڭ اۋەنى» دەپ زەرتتەۋگە كوشەيىك.

ان-كۇيدى ايتۋداعى سەبەبىمىز بار. قازاقتى قۇراپ وتىرعان ٴىرى تايپالاردىڭ ان-كۇيىندە ۇقسامايتىن تۇستارى كوپ. ولاردىڭ بيىندە دە ۇقساماستىق، وزگەشە تاريح بولۋ مۇمكىن. 550 جىل عانا بولعان قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ارعى تاريحىندا مۇلدە «بي بيلەمەگەن، بي بيلەۋ قورلىق!» دەپ قورتىندى شىعارۋ قانداي عىلىمعا جاتادى؟

اۆتور " قازاقتىڭ تاريحى، شەجىرەسى، داستانى، ونىڭ ٴومىرىنىڭ ايناسى - اۋىز ادەبيەتى. ارىعا بارماي-اق 18- 21 عاسىر ارالىعى - 3 عاسىرعا شولۋ جاساپ قارايىقشى. ەرتەگى، اڭىز، داستان، جىر، ماقال-ماتەل، شەشەندىك ٴسوز، ايتىس. بارىندە قازاققا ٴتان سيپاتتار: جەكپە-جەك، كۇرەس، اتىس، جامبى اتۋ، اسىق ويناۋ، قول كۇرەسى، كوكپار، اۋدارىسپاق، جارىس، جاياۋ جارىس، ات بايگەسى، ايتىس، شەشەندىك ونەر سايىسى، وتىرىك ولەڭ، ٴتىپتى قاتىن جارىس بار. ٴبىراق ٴۇش عاسىر قويناۋىنا سۇڭگىسەڭ دە، "بيلەدى" دەگەندى كەزدەستىرمەيسىڭ. وتە كونە ەرتەگىلەردە "جىن-پەرىنىڭ قىزدارى بيلەپ ٴجۇر ەكەن" دەگەن كەزدەسەدى. (كوردىڭىز بە، جىن-شايتاننىڭ دا قىزدارى عانا بيلەپ ٴجۇر. وتباسى، ۇيەلمەنىمەن بيلەپ جۇرگەن جوق.) " سونان سوڭ 3 عاسىردا قازاق جەرىنەن قانشاما جيھانگەز، ساياحاتشى ٴوتتى. قانشا، شەجىرە، جىلناما جازىلدى. قازاقتار (نە تۇركىلەر) "قاراجورعا" بيلەپ ٴجۇر" دەپ نەگە ماركو پولو جازباعان. نەگە ماحمۋد قاشعاري، نەگە ٴال-فارابي جازباعان؟»- دەگەن سۇراقتاردى قويۋدان بۇرىن قازاق تاريحىنا بايلانىستى قىتاي دەرەكتەرىن، قازاق دالاسىنداعى جارتاس سۋرەتتەرىن جانە ول تۋرالى جازىلعان شەتەلدىك جانە قازاق زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن وقىماعانى وتە وكىنشتى.

قىتاي جازبالارىندا مىناداي دەرەكتەر كەزىگەدى.

“قىتايدىڭ تاڭ داۋىرىندەگى “شىنجاڭ بيلەرى” دەگەن كىتاپتىڭ 2-توم، 310-بەتىندە: “تاڭ حاندىعى داۋىرىندە “جىلقى ٴبيى، توست كۇيى” اتتى مۋزىكا بولعان. حان، تاڭ پاتشالىعى كەزىندە ورتا قىتايعا باتىس وڭىرلەردەن كوپتەگەن جىلقى كىرگىزىلەدى. وسىعان بايلانىستى تاڭ داۋىرىندە شىنجاڭدا “جىلقى ٴبيى” كوپ تارالدى، – دەپ جازىلعان”. سول كىتاپتا تاعى دا: “تاڭ پاتشالىعىنىڭ جاڭا تاريحى” دەگەن كىتاپتىڭ شىعىس تارماعىنان ٴۇزىندى كەلتىرە كەلىپ: “ول كەزدەگى مۋزىكا اسپاپتارىنان سىبىزعى، بارابان، كوپ تۇتىكتى سىبىزعى، بيلي، تاباقتى قوڭىراۋ بولسا، بيلەردەن “جىلان”، “ارىستان”، “جىلقى”، “ارقان” بيلەرى بار ەدى. وسىدان بارىپ، قىرعىزدار اراسىندا “جىلقى ٴبيى ” تارالعان. ٴقازىر شىنجاڭنىڭ جەر جەرىندە “جىلقى ٴبيى” كەڭىنەن وينالىپ ٴجۇر. ماسەلەن ىلە، التايدى مەكەندەگەن قازاقتار مەن تاسقورعاندى مەكەندەگەن تاجىك، اتۇشتى مەكەندەگەن قىرعىزدار اراسىندا “جىلقى ٴبيى” تارالعان. قازاق حالقىنا جاپپاي تانىس “قارا جورعا” ٴبيى وسى جىلقى ٴبيىنىڭ دامىعان، باسقا نۇسقا دەگەن مەجەلەر بار. «قارا جورعا» ٴبيى باسقا ۇلتتاردا بار بولعانىمەنە ولاردىڭ بيلەنۋى قازاق بيىنەن وزگەشە ەكەن».

قىتاي تۇركولوگى سۋ بي حاي «قازاقتىڭ ەرتەدەگى تاريحى عۇن، ٴۇيسىن، قاڭلى، سيان بي داۋىرىمەن، كەيىنگى جۇجاندار، تەليلەر، تۇرىكتەر، قىپشاقتار داۋىرىنە ۇلاسادى. سودان بەرى ولار وسى دالادا تۋ تىككەن، ٴومىر سۇرگەن. قازاقتار مۇندا تىرشىلىك ٴۇشىن زاتتىق بايلىق جaرaتۋمەن بىرگە، دaلa ولكەسىنە ٴتان كوشپەلىلەر مادەنيەتىن جاراتتى. سونىڭ ٴبىر ايعاعى – ەرەنقابىرعا، التاي، تارباعاتاي، بارلىق تاۋلارىنىڭ جارتاس بەتتەرىنە بەدەرلەنگەن ادام بەينەلەرى. بۇل – وسى كۇنگى ادام بويىنداعى سۇلۋلىقتى سيپاتتايتىن سۋرەت پەن ٴمۇسىن ونەرىنىڭ العاشقى ۇلگىلەرى. وندa قازاق حالقىنا ٴتان تاريحي ەستەتيكالىق تالعام مەن وراسان زور تالانت جاتىر» دەپ جازادى.

التاي تاۋىنىڭ دارىنباستاۋ دەگەن كۇزەۋلىگىندەگى جارتاستان تابىلعان (قازiر التاي قالالىق مادەنيەت مەكەمەسىنىڭ كورمە زالىندا) مىنا بوياۋلى سۋرەتتە قالىڭ ادام دوڭگەلەنە قورشاۋ جاساپ ٴبىر ەر، ٴبىر ايەل ورتادا بيگە بaسۋدa

سۋ بي حاي: – «جارتاس ەسكەرتكىشى – تاريح، ەتنoگرافيا، ارحەولوگيا، فيلوسوفيا، ٴدىن، بي ونەرى، ٴمۇسىن سالاسىندا وتە باعالى زەرتتەۋ ماتەريالدaرمەن قامداي الادى. سونىڭ ىشىندە ەتنoگرaفيا ٴۇشىن ماڭىزى وتە زoر. ويتكەنى سۋرەتتەگى ەر-ايەلدەردىڭ پiشiن بەينەسى تۇرعىسىنان قاراعاندا ولاردىڭ ٴبارى ات جاقتى، شۇڭعىل كوزدى، كەڭسىرىكتى، ٴبارى دەرلىك قaۋىرسىن (ۇكى قاداعان بيىك بورىك كيگەن)، ايەلدەردىڭ كوبى قىناما بەلدى، قىسقا ەتەكتى كويلەك كيگەن. بۇل تەكتەس دەنە بiتiم مەن باس كيىم اشەكەيلەرى بايىرعى تاريحي جازبالاردا باياندالعان ساقتاردىڭ دەنە تۇرقىمەن، باس كيىم ەرەكشەلىكتەرىنە وتە ۇقسايدى. سوندىقتان سوناۋ ەرتەدە ەرەنقابىرعا بوكتەرىنەن التاي ەتەكتەرىنە دەيىنگى ساقتار مەكەندەگەن جەرلەردەگى جارتاس بەتىندەگى بۇل سۋرەتتەر سولاردان ٴبىر بەلگى رەتىندە بۇگىنگە جەتكەن». «قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحى» (الماتى 2001 جىل 57-69-70-بەت)

قازاقستاندىق تاريح عىلىمدارىنىڭ دoكتoرى، ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسoرى، جازۋشى تۇرسىنحان زاكەن ۇلىنىڭ 2012 جىلى الماتىداعى «الاش جولى» باسپاسىنان جارىق كورگەن كوك تۇرىكتەردىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن «ماڭگى تاس» اتتى روماننىنىڭ 330-بەتىندەگى “قاراجورعا” دەگەن تاراۋشاسىندا تاڭ پاتشالىعىنان تۇرىك ەلىنىڭ قاعانى قاپاعاننىڭ قىزىنا قۇدا ٴتۇسىپ كەلگەن قۇدالاردى كۇتىپ الۋ سالتىن بىلاي دەپ جازادى: –“تاباعاشتار ولكەنىڭ سالقىن-سابات aۋaسىمەن تىنىستاپ، ەت جەپ، قىمىز ٴىشىپ، وزدەرى الا كەلگەن قىمبات شاراپتارىن تۇرىكتەرگە دە بەرىپ، ارقا-جارقا بولىپ قaلدى.

تۇرىكتەر ولاردىڭ قۇرمەتىنە ٴۇش جەردەن وت جاعىپ، دابىل قاعىپ، شىڭ تارتىپ، قارا دومبىرادان كۇي توكتى. نەبىر اپاي ٴتوس جىگىتتەر مەن بۋرا ساندى بيكەشتەر ورتاعا شىعىپ، بۇلشىق ەتتەرى بۇلتىلداپ «قارا جورعا» بيلەدى.

1998-جىلى شانشي ولكەسىنىڭ فۋچىڭ دەگەن جەرىنەن تابىلعان. «ۇڭگىر قابىرعالارىنا يۋان پاتشالىعى (1206-1368) داۋىرىندە تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر» دەگەن كىتاپتان كەزدەسەدى. «سۋرەتتە ادامدار بيلەپ، ەڭ ارتقى ادام قوبىز تارتىپ تۇر دەپ جازىلعaن. بيشىلەر باستارىنا شىت تارتىپ، شوشاق بورىك كيگەن. زەر سالا قاراساق، مۋزىكا اسپابى قوبىزدان كورى دومبىراعا ۇقسايدى، بي ارەكەتتەرى “قارا جورعaنىڭ” وزىنەن اۋمايدى». (زەينoللa سانىك ۇلى «شىنجياڭ گaزەتى 2011جىل 4-نaۋpىز)

«قازاقتىڭ اۋىز ادەبيەتىندە نەگە كەزدەسپەيدى؟» دەپ بارلىق فولكلوردى جاتتاپ العانداي بولعان اۆتور قازاقتىڭ «قارا ولەڭىن» وقىماعان بولىپ شىقتى.

كەرەگەنىڭ باسىندا ويماق تۇرار،

كەدەيشىلىك جىگىتكە قوي باقتىرار.

العان جارى جىگىتتىڭ جاقسى بولسا،

تالشىبىقتاي بۇرالىپ ويناپ تۇرار.

قاراجوعا- ەڭ الدىمەن كۇيگە عانا بيلەنگەن. ال اۆتور كەلتىرىپ وتىرعان ٴماتىن 2000 جىلدارى العاش شىققان. ول ٴماتىن قازاقستانداعى سىياقتى تويدان ٴناپاقا تاۋىپ جۇرگەن ونەرپازداردىڭ «قاراجورعا»-عا قوسقان جاڭا «ۇلەسى». العاش حالىق اراسىندا ەمەس، جورىققا شىققان جاۋىنگەرلەردىڭ ات ۇستىندە بيلەيتىن ۇيقىاشار بيىنەن ۋاقىت وتە كەلە ٴداۋىردىڭ تەزىنەن ٴوتىپ، بۇگىنگى كۇنى ٴتىپتى قيمىل-قوزعالىستارىنا دەيىن وزگەرىپ، دامىپ، جاڭارىپ، ساحارادان توي زالىنا، توي زالىنان ساحىناعا قاراي دامىپ جاتسا، ول ونەردىڭ زاڭدىلىعى دەپ ٴتۇسىنۋ كەرەك. ٴار قانداي ونەردىڭ دە، ٴسالت-داستۇردىڭ دە، ان-كۇيدىڭ دە، ٴبيدىڭ دە وزگەرىپ، قۇبىلىپ، جاڭارىپ، دامىپ، زامانعا ساي ىڭعايلانىپ وتىراتىنى ايتپاسادا تۇسىنكتى دۇنيە. ويتكەنى ونەر دە، مادەنيەت تە ٴتىرى قۇبىلىس. ٴوسىپ، وزگەرىپ، دامىپ، تۇرلەنىپ وتىرعاندا عانا ومىرشەڭ بولادى. ال ەگەر قاتىپ قالعان دوگماعا اينالسا ول قۇنىن جوعالتادى.

اۆتور «اقىلعا ساپ ويلايىقشى:

- اتاسى - كەلىنىنە، اكەسى - قىزىنا، اعاسى قارىنداسىنا ايتاتىن ٴسوزىن تىكە ايتپاي، اراعا شەشەنى، جەڭگەنى سالىپ قانا سويلەسەتىن قازاق;

- ايەل زاتى اتا-ەنە تۇگىلى ەرىنىڭ بەتىنە تىك كەلىپ سويلەمەگەن، ٴسوزىن بولمەگەن قازاق; - ايەل زاتى ەر-ازاماتىنىڭ الدىن كەسپەي، قاشان ٴوتىپ كەتكەنشە تومەن قاراپ كۇتىپ تۇراتىن قازاق;

- ۇيگە قوناق كەلسە، قىز بالاسىن بوتەن ۇيگە جونەلتەتىن قازاق;

- قىز بالاسى ادىمداپ جۇرسە، ادىراڭداپ سويلەسە، قارقىلداپ كۇلسە "كورگەنسىز" دەگەن قازاق;

- ماحابباتتان ورتەنىپ بارا جاتسا دا، اتا-انانىڭ كوزىنشە، ٴوز ايەلىنە "كوز سالىپ" قاراعان جىگىتتى "جەتەسىز" ساناعان قازاق ەندى كەلىپ كەمپىرى، شالى، كەلىنى، قىزى، جىگىتى - ٴبارى ميداي ارالاسىپ، بوكسەلەرىن بۇراڭداتىپ، كەۋدەلەرىن سەلكىلدەتىپ، بىر-بىرىنە يتىنە ٴتونىپ، بيلەيدى ەكەن عوي، تەگى. قازاقتىڭ ٴوستىپ ەسىرتكى ىشكەن دەي ەسىرىپ جۇرگەنىن قاي عاسىردا كىم كورىپتى؟»- دەيدى.

ٴدال وسى تاماشا سوزدەرمەن ٴسالت-داستۇردىڭ قايسى ٴقازىر قازاقتا بار ەكەنىن، ٴتىپتى وسى جولداردى جازىپ وتىرعان اۆتوردىڭ بويىنان قانشاسى تابىلاتىنىن اۆتور ٴوزى اتىن اتاپ، ٴتۇسىن تۇستەپ بەرە الا ما؟ ارينە بەرە المايدى. ولاي بولسا اۆتور مايىن تامىزىپ جازىپ وتىرعان جوعارداعى كەرەمەت سالت-داستۇرلەر تەك قاعاز بەتىندە قالسا، ال «قاراجورعانىڭ» اۋەلگى ورگينال ٴتۇرى ول ورالماستاي بولىپ تاريح قويناۋىنا كەتتى. ويتكەنى ەندى قازاقتار اي-جىلداپ اتقا ٴمىنىپ، باتىسقا، شىعىسقا جورىققا شىقپايدى. ات ۇستىندە قالعىپ-شۇلعىمايدى. «اتا-بابام قاراجوعانىڭ ۇستىندە بيلەگەن ەكەن!» دەپ قىزىل شىراق جانعان كەزدە قارا مەرسەدەستىڭ ىشىندە وتىرىپ بيلەمەيدى. ەندى زامانعا ساي، تورقالى تويدا، قىز-جىگىت، كەمپىر-شال بولىپ، بۋىندارى بىلقىلداپ، بوي جازىپ كوڭىل كوتەرىپ، قان تاراتىپ جىرعاپ قالادى. وندا تۇرعان نە جاماندىق بار؟

قورتىپ ايتقاندا كونە مادەنيەت، ٴسالت-داستۇرىمىزدى، ونەرىمىزدى باعالاپ، زەرتتەگەن كەزدە «ٴبىز بۇلاي بولعامىز، ٴبىز كەرەمەت بولعامىز!» دەپ ٴوزىمىز قيالىمىزدان قيىپ العان يديالدىق ارمانمەن، بولماسا تاريح جونىنەن العاندا كۇنى كەشە عانا قابىلداعان يسلام ٴدىننىڭ جون-جوسىعىمەن كەسىپ-پىشىپ تاستاۋدان اۋلاق بولۋمىز كەرەك.

ٴبىزدىڭ تاريحىمىز تەرەڭ جانە باي. العاش جىلقىنى قولعا ۇيرەتىپ كوشپەندى بولعان 6000 جىلدىق تاريحتىڭ 5000 جىلى ٴتاڭىر دىنىمەن بايلانىستى. ونداي بولسا سوڭعى مىڭ جىلدىق ٴۇشىن الدىنعى بەس مىڭ جىلدىق مادەنيەتتى قۇربانعا شالۋعا ەشكىمنىڭ قۇقى جوق.

قازاقستان ازات، تاۋەلسىز ەل بولدى. الەمنىڭ قاي قيىرىنان بولسا دا تۇركى جۇرتىنا ورتاق مادەنيەت ساقتالىپ جاتسا، ونى التىنداي ارداقتاپ، قازاق مادەنيەتىنىڭ ورتاق قازانىنا سالىپ قايناتۋدان ۇتىلمايمىز.

«قارا جورعا» - قازاقتىڭ كوشپەندىلىك-تاڭىرلىك ەرلىك مادەنيەتنىڭ ٴدۇلدۇلى. عاسىردان عاسىرعا، زاماننان زامانعا شارشاماي جەتكەن كەرمەت جورعا. بارىمىزدە جورعالايمىز.

سەرىك مۇراتحان

كوممەنتاريي4
جۇماحمەت
بيگە ەشقانداي قارسىلىعىم جوق بيلەگىسى كەلگەندەر بيلەي بەرسىن. ٴبىراق ٴامينانىڭ جازعانى كوڭىلگە قونىمدى. ۇلتتىق رۋح بار. ال سەرىك مۇراتحان سەندىرە المادى. "نەبىر اپاي ٴتوس جىگىتتەر مەن بۋرا ساندى بيكەشتەر ورتاعا شىعىپ، بۇلشىق ەتتەرى بۇلتىلداپ" دەگەندە بۋرا ساندى بيكەشتەر دەگەنى قىزدار ما؟ ٴامينا ادەمى ايتقان ۇلتتىق ەرەكشىلىكتەرىمىزدى تەرمەلەپ كەلىپ "ٴدال وسى تاماشا سوزدەرمەن ٴسالت-داستۇردىڭ قايسى ٴقازىر قازاقتا بار ەكەنىن، ٴتىپتى وسى جولداردى جازىپ وتىرعان اۆتوردىڭ بويىنان قانشاسى تابىلاتىنىن اۆتور ٴوزى اتىن اتاپ، ٴتۇسىن تۇستەپ بەرە الا ما؟ ارينە بەرە المايدى" دەيدى. ال ٴوزى قارا جورعا ٴبيى بۇرىندارى سول داستۇرلەردىڭ ٴبارى ساقتالعان زامانداردا بولعانىن دالەلدەگىسى كەلەدى. قىسقاسى "ٴيا سولاي ەكەن عوي" دەگەن ناقتى دەرەكتى كورە المادىم.
وتە ورىندى
ەرسىن
سەرىك مۇراتحان- ايىزىمدى قاندىردىڭ، قولدايمىن. ٴامينانىڭ ٴوزى قازاقتاردى كەمسىتىپ تۇرعانىن بىلە مە ەكەن، بايعۇس.
dala
قاراجورعانى سونشا جات ساناۋدىڭ استارىندا نە تۇر؟ ٴقازىر قازاق نە بيلەمەي جاتىر؟ تىرجالاڭاش جىگىتكە سۇيكەنىپ،كارى كەمپىر شالدار سەكىرىپ،ارتىن اشىپ بيلەيدى. وعان ەشكىم قوي دەپ جاتقان جوق . ال ەشقانداي سولەكەتتىك جوق قاراجورعاعا سونشا قارسى تۇرۋ ماڭگۇرتتىكتىڭ عانا بەلگىسى.

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي