BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 364.95 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 416.99 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.55
استانا:

تولەگەن مۇحامەدجانوۆ: مۋزىكا – يدەولوگيادان دا بيىك

فوتو: Нұржас Жақсыбай

استانا، baq.kz ٴتىلشىسى. كومپوزيتور، قوعام قايراتكەرى تولەگەن مۇحامەدجانوۆ 70 جىلدىق مەرەيتويىندا تىڭدارماندارىنا اسپاپتىق كومپوزيسيالاردان تۇراتىن «ٴومىر وزەنى» البومى مەن «ماحامبەت» سيمفونيالىق پوەماسىنىڭ پارتيتۋراسىن تانىستىردى.

وزىمدەگى ونەردى جاقسى كورەمىن

«مەن مىناداي پرينسيپپەن ٴومىر سۇرەمىن: ٴوزىڭدى ونەردە جاقسى كورۋىڭە بولادى، وزىڭدەگى ونەردى جاقسى كورۋىڭە بولادى. مەن وزىمدەگى ونەردى جاقسى كورۋ ارقىلى قاناعاتتانامىن. (...) بيىل 70-عا اياق باستىم. شىنىمدى ايتسام، مۋزىكاعا كەش كەلدىم. 25 جاستا الماتىداعى كونسەرۆوتوريانىڭ دايىندىق كۋرسىنا ٴتۇستىم. 16-17 جاستاعى ستۋدەنتتەرمەن بىرگە وقىدىم. ٴوزىمدى سولار سەكىلدى سەزىندىم. بۇگىن دە ٴدال سولاي، ٴوزىمدى 70-تەگى ادامداي سەزىنبەيمىن. ٴوزىمدى جاس سەزىنەمىن. مەن جۇرەگىممەن، جانىممەن سەزىنەتىن جاس بولسا، ٴوزىمدى ٴالى جاسپىن دەپ سانايمىن.

اۆتوردىڭ 14 شىعارماسى جيناقتالعان «ٴومىر وزەنى» البومى اقش-تىڭ بەدەلدى «ستەرلينگ ساۋند» دىبىس جازۋ ستۋدياسىندا وڭدەلگەن. «ماحامبەت» پارتيتۋراسى ماسكەۋدەگى ايگىلى «يۋرگەنسون» باسپاسىندا باسىلدى. ايتا كەتسەك، تولەگەن مۇحامەدجانوۆ ٴوز ەڭبەكتەرىن استانا، پاۆلودار جانە قاراعاندى قالاسىنداعى مۋزىكا مەكتەپتەرىنە سىيعا تارتتى. سونداي-اق، كەزدەسۋگە ارنايى كەلگەن بەلگىلى ديريجەر الان بورىبايەۆقا سىيعا تارتتى.

«ماحامبەت» شىعارماسىنا بىرنەشە رەت ديريجەرلىك ەتتىم. بۇل پوەمادا ماحامبەتتىڭ بەينەسى، تۇلعاسى سۋرەتتەلەدى. پوەما ماحامبەتتىڭ سان قىرلى بەينەسىن كەڭىنەن اشا الدى دەپ ويلايمىن. جارق ەتىپ، جوق بولاتىن ٴبىر كۇندىك شىعارمالار بار. ال بۇل شىعارما ٴومىر سۇرە بەرەدى. بۇل ٴسىزدىڭ عانا ەمەس قازاقستاندىق مۋزىكانىڭ قۋانىشى دەپ ويلايمىن. «ماحامبەت» سيمفونيالىق پوەماسى – قازاق مادەنيەتىنىڭ ايناسى سەكىلدى. اتاقتى فيرمانىڭ وتاندىق تالانتتى كومپوزيتور شىعارماسىن باسىپ شىعارۋى تاريحي وقيعا دەپ ويلايمىن. شىن جۇرەكتەن ٴسىز ٴۇشىن قۋانىشتىمىن. تولەگەن اعا سان قىرلى ادام. بىرنەشە جىل بۇرىن ولەڭدەر جيناعىن تابىس ەتتى. پوەزياڭىزدان مۋزىكا ەستىلەتىندەي»، - دەدى ديريجەر.

ولەڭدەر قالاي ومىرگە كەلدى

كەزدەسۋدە مۇحامەدجانوۆ «جان لۋنا» اتتى لاقاپ اتپەن شىققان «ساعان ماحابباتپەن» جاڭا پوەزيالىق جيناعىن ۇسىندى.

«1998 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ شاقىرۋىمەن استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدىم. شىنىمدى ايتسام، سول جەتى جىلدا مۋزىكا جازۋعا ۋاقىتىم بولمادى. ودان كەيىن قر پارامەنتى ٴماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سايلاندىم. سول كەزدە مەنىڭ «ٴۇشىنشى كوزىم» اشىلدى. مۇنداي دا بولادى ەكەن. مەن ەشقاشان ولەڭ جازباعانمىن. وسىلايشا ولەڭ جازىپ باستاپ، ٴبىراق مەن جازباعان سياقتى سەزىندىم. ولەڭدەرىمدى وقىسام «راسىمەن مەن جازدىم با؟» دەپ تاڭقالامىن. 7 جىلدا جازباعان مۋزىكا ولەڭ بولىپ توگىلدى. مەن ونى شىعارعان جوقپىن، جازدىم»، - دەدى اۆتور.

تولەگەن مۇحامەدجانوۆ كەش قوناقتارىنا ماحامبەت وتەمىس ۇلىنا ارناۋىن وقىپ بەردى.

«ماحامبەت مەن ٴۇشىن – يدەال، قازاق ٴپاتريوتيزمىنىڭ يدەالى. ول – قازاقتىڭ باتىرى، اقىنى، پاتريوت ازاماتى. ماحامبەت تۋرالى ەمەس، ٴوزىنىڭ اتىنان جازدىم»، - دەيدى كەش يەسى.

سان قىرلى ونەر يەسى «جان لۋنا» اتتى لاقاپ اتپەن ولەڭ جازادى.

«ول قانداي ماعىنانى بىلدىرەدى، نەلىكتەن وسىنداي اتتى تاڭداپ الدىڭىز دەپ ٴجيى سۇرايدى. «جان» دەگەن مەنىڭ تەگىمنەن الىندى. نەگىزى قازاقتا جان ٴسوزى قازاقتا اسىل ماعىنانى بىلدىرەدى عوي. ال «لۋنا» دەگەنىمىز – «اي». اي تۋعان كەزدە كەز كەلگەن ادام رومانتيكالىق الەمىنە ساپار شەگەدى. «جان لۋنا» لاقاپ اتى ارقىلى ومىرگە دەگەن ليريكالىق كوزقاراسىمدى جەتكىزگىم كەلدى. نەگىزى مەن مۋزىكادا دا، پوەزيادا دا ليريكپىن، رومانتيكپىن. ىشىندە سان الۋان سەزىم مەن وقيعا سىيدىرعان ٴوز تۋىندىلارىممەن ٴبولىسىپ وتىرمىن»، - دەپ ٴتۇسىندىردى كومپوزيتور.

«ٴوزىمدى ەكى رەت شەكسىز باقىتتى سەزىندىم»

«1982 جىلى ماسكەۋدەگى چايكوۆسكيي اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ دوكتورانتى بولدىم. كەڭەس وداعىنداعى جالعىز ستۋديا «مەلوديا» ستۋدياسىنا كەلدىم. 8 ٴانىمدى كورسەتتىم. ول جەردە كوركەمدىك كەڭەستەگى 30 ادام قارايدى. سەگىز ٴانىمدى ويناپ شىقتىم. ٴتورت اننەن كەيىن ماعان يۋريي ساۋلسكيي كەلىپ كىم ەكەنىمدى سۇرادى. 8 ٴانىمدى قابىلداپ، جازاتىن بولدى. سول كەزدە الەۋمەتتىك جەلى بولعاندا بۇل سەنساسياعا اينالار ەدى. وسىنداي وقيعا بولعاندا ٴوزىمدى شەكسىز باقىتتى بولدىم. (...) ماسكەۋدە وقىپ جۇرگەندە يۋريي فورتۋناتوۆقا پارتيتاتۋرامدى كورسەتتىم. ٴبىر جارىم ساعات قاراپ شىقتى دا «سىزگە ەشقانداي دا ەسكەرتپەم جوق» دەدى. وسىلاي كاسىبيلىگىمدى باعالاعاندا ٴوزىمدى ەكىنشى رەت باقىتتى سەزىندىم»، - دەدى مۇحامەدجانوۆ.

كومپوزيتوردىڭ 1983 جىلى ماسكەۋدە العاشقى «زەمليا-زۆەزدا» اتتى پلاستينكاسى ٴالى كۇنگە دەيىن ساتىلىمدا.

«مەلوديا ليۋبۆي» العاشقى پلاستينكامدى وسىندا جازدىم. ەكىنشىسى ماسكەۋدە شىقتى. «مونوليت ستۋدياسى» كومپانياسى مەنەن 3 جىلعا شىعارۋ قۇقىعىن ساتىپ الدى. ديسك ينتەرنەت ارقىلى رەسەي مەن تمد ەلدەرىنە تارادى»، - دەدى ول.

«ٴومىر وزەنى» البومى

كومپوزيتوردىڭ سوڭعى شىققان «ٴومىر وزەنى» البومى 14 شىعارمادان تۇرادى. ماسكەۋدە يگور كرۋتويدىڭ ستۋدياسىندا جازىلىپ، «ستەرلينگ ساۋند» دىبىس جازۋ ستۋدياسىندا وڭدەلدى.

«شىعارماشىلىعىما وسى البوم ارقىلى وزگەشە كوزقاراسپەن قارادىم. البومعا ٴتۇرلى كەزەڭدە جازعان اۋەندەرىم ەندى. سوندىقتان ولاردىڭ مەن ٴۇشىن ورنى ەرەكشە. ٴبارىن بىرىكتىرۋ، ولاردى ىرىكتەۋ وڭاي بولمادى. بىرنەشە رەسەيلىك ارتىستەرمەن جۇمىس ىستەدىم. اۋەندەردىڭ ٴبارى ەرەكشە شىقتى، سول سەبەپتى ونى مەيلىنشە كوپ جان ەستىسە ەكەن دەيمىن»، - دەدى مۇحامەدجانوۆ.

البومعا كومپوزيتوردىڭ «بالالىق شاق اۋەنى»، «ماحاببات اۋەنى» جانە «ماحاببات ستانسياسى» كينوفيلمىنىڭ مۋزىكاسى ەنگەن.

«وزەن بۇل سەزىمدەرىمنىڭ وزەنى. ادامنىڭ تۋعان نان ومىردەن وتكەنگە دەيىنگى كەزەڭى ٴومىر اتتى ٴبىر عانا قىسقا سوزبەن ولشەنەدى. ومىرگە كەلدىك، كەتتىك. ٴومىردى قانداي دا ٴبىر شىعارما ارقىلى باستان كەشتىرۋ مۇمكىن ەمەس. ونى ومىرىڭدە بولعان ماحاببات، باقىت، قايعى سەكىلدى ساتتەرمەن، وقيعالارمەن جەتكىزۋگە بولادى. ٴومىر وزەنى ٴبىزدى قايدا اپارادى دەپ ويلادىم. وسى الەمگە اكەلىپ، ماڭگىلىككە لاقتىرىپ تاستايتىن ومىردە قانداي دا ٴبىر ٴىز قالدىرۋىڭ كەرەك. بۇل سوڭعى البوم دەپ ويلامايمىن. كۇندە مۋزىكا جازامىن. تاعى دا البوم شىعارامىن»، - دەيدى اۆتور.

ول تاماشا دىبىستالعان ديسكىسىن كەزدەسۋگە كەلگەن بارشا تىڭدارمانعا تابىستاپ، الداعى ۋاقىتتاعى جوسپارلارىمەن ٴبولىستى.

«بىرنارسەمەن اينالىسۋعا، جاستاردى قۋىپ جەتۋگە ەشقاشان دا كەش ەمەس. مەن ولاردان كىشكەنە قالىپ قويسام دا، قۋىپ جەتەمىن. (...) ٴوزىمدى مۋزىكاعا قايتارعىم كەلەدى. كۇن سايىن جۇمىس ىستەيمىن، مۋزىكا جازامىن»، - دەدى ول.

مۋزىكا – يدەولوگيادان دا جوعارى، ول – ادامنىڭ جانى

«قانداي دا ٴبىر شىعارمامدى «ەڭ شوقتىعى بيىك» دەپ ايتۋعا بولمايدى. ٴبارى بىردەي جانىما جاقىن. سيمفونيالىق تۋىندىلاردان «ماحامبەت»، اندەردەن «قۇس جولىن» ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. بۇل شىعارمانى ۇزاق جازدىم. مۋزىكانى 25 جاسىمدا باستادىم. ۇيگە دەمالىسقا كەلگەندە انام جالعىز سيىردى ساتىپ، پيانينو الدى. شىعارمانى جازىپ شىققان سوڭ باقىتتان جىلادىم. مەن عاجاپ اۋەندى جازىپ شىقتىم. وسىنداي تاريحى بولعان سوڭ جاقىن تارتاتىن شىعارمىن. «بالالىق شاق» اۋەنى بۇلاق باسىنان قايتىپ بارا جاتقاندا كەلدى. «قۇس جولىن» ەكى ايدا جازسام، ال بۇل شىعارما بىردەن دۇنيەگە كەلدى. سول كەزدە 40-تا ەدىم. قۋانىشتان جۇگىردىم. كەز كەلگەن ادامنىڭ ەڭ باقىتتى كەزى – بالالىق شاعى. بالا كەزدە ٴبىز باقىتتىمىز، دوستارىمىز كوپ، بارلىعى دوس. ال ەسەيگەن كەزدە ولاردى ساۋساقپەن سانايسىڭ، ٴتىپتى دوسىڭ بولماۋى دا مۇمكىن»، - دەدى ونەر يەسى.

ول مۋزىكالىق شىعارمالاردى ىرىكتەيتىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

«بۇگىندە ستۋديالار وتە كوپ. استانانىڭ وزىندە ٴجۇز شاقتى. ٴار ۇيدە ٴبىر ستۋديا. ٴقازىر ٴان مەن مۋزىكا ٴبىرىنشى كەزەكتە ساتىپ، كۇن كورۋگە بولاتىن ونىمگە اينالدى. كورپوراتيۆ، تويدا سۇرانىس كوپ. ول جەردە باسقا مۋزىكا، سۇرانىس – بيلەيتىن اندەرگە. ال ٴان دەگەن – حالىقتىڭ جانى. ادامنىڭ جانىنى انمەن ەمدەۋگە بولادى. كەزىندە «قازاق» راديوسىنداعى كوركەمدىك كەڭەستىڭ مۇشەسى بولدىم. 200-300 مۋزىكانىڭ ىشىنەن تەك 5-10 عانا وتكىزدىك. مۋزىكا – يدەولوگيادان دا جوعارى. كەزىندە قىتايدا دانىشپانى «باسقا ەلدى جاۋلاپ العىڭىز كەلسە ەڭ ٴبىرىنشى مۋزىكالىق جۇيەسىن بۇزىڭىز» - دەگەن ەكەن. مۋزىكا جۇيەسى يدەولوگيادان دا جوعارى، سەبەبى ول – ادامنىڭ جانى»، - دەيدى قوعام قايراتكەرى.

فوتو اۆتورى: نۇرجاس جاقسىباي


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي