USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
استانا:

جەمقورلىقپەن كۇرەستى سوت جۇيەسىنەن باستاۋ كەرەك – پروفەسسور

مەملەكەتىمىز جۇرگىزىپ وتىرعان سىرتقى ساياسات رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا وڭ ىقپال ەتكەنى ٴسوزسىز. الايدا، وڭ وزگەرىستەرىمەن قاتار، حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ىقپالداسا وتىرىپ، ەلىمىز شەشىمىن كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىن كۇردەلى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت جۇزدەستى. وسىنداي ماسەلەلەردىڭ ٴبىرى – تەك ەل ىرگەسىندە عانا ەمەس، الەمدىك ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعدايعا ٴقاۋىپ ٴتوندىرىپ وتىرعان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس. اسىرەسە، قۇقىق قورعاۋ سالاسىن ٴبىرىنشى جالماعان ىندەتپەن كۇرەسۋدى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىلمىستىق-قۇقىقتىق پاندەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ايدارحان سقاقوۆ سوت جۇيەسىنەن باستاۋ كەرەك دەيدى.

نەگىزىنەن، كوررۋپسيا – ۇيىمداسقان قىلمىستىڭ ٴبىر ٴتۇرى. سىبايلاسقان جەمقورلىقتى پاراقورلىق سىندى ۇقساس قىلمىس تۇرىنەن اجىراتا بىلگەن ٴجون. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، سىبايلاس جەمقورلىق – اسا ٴىرى پايدا تابۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەت وكىلدەرى مەن قىلمىستىق ورتانىڭ ٴوزارا ٴسوز بايلاسۋى، «اۋىز جالاسۋى».

ادەتتە، جەمقورلىق ىندەت ٴىرى الەۋمەتتىك اپات، ەكونوميكالىق داعدارىستار كەزىندە ٴورشي تۇسەدى. ونداي كەزدە زاڭنىڭ كۇشى السىرەپ، حالىقتىڭ كۇنى جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ شەشىمىنە، كوڭىل كۇيىنە تاۋەلدى بولادى.

«الەم ەلدەرىن جالماعان جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا جەمقورىلپەن كۇرەس ماسەلەسى اسا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولدى. ارتىق ٴوندىرۋ داعدارىسىنان ٴارتاراپتانۋ پروسەسسى قارقىنداي ٴتۇستى، ياعني حالىق بايلار مەن كەدەيلەر بولىپ ٴبولىنىپ، قوعامدا الەۋمەتتىك شيەلەنىس كۇشەيدى، سالدارىنان مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق احۋالى تۇراقسىزدىققا ۇشىرادى. اىرەسە مۇلىكتىك تەڭسىزدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىن كۇشەيتتى جانە ونىڭ سوڭى نەگە الىپ كەلەرى بەلگىسىز. وسىناۋ جاعداي ەلدەگى جەمقورلىق دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەرى ٴسوزسىز. اتاپ وتەرلىگى، سىبايلاس جەمقورلىق كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ بارىسىندا دا (قىتاي، ٴۇندىستان جانە ت.ب.)، ارتىق ٴوندىرۋ داعدارىسى كەزىندە دە (مىسالى، اقش، ەۋرووداق ەلدەرى جانە ت.ب.) دامي بەرەدى. ياعني، اتالمىش الەۋمەتتىك تەرىس قۇبىلىس كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دارەجەسىنە قاراماي-اق تارالا بەرەدى»، - دەيدى ايدارحان سقاقوۆ.

وسى ورايدا پروفەسسور وزگە مەملەكەتتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستاعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قوعام ٴومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا تارالىپ كەتۋ قاۋپىمەن بەتپە-بەت جۇزدەسىپ وتىر دەيدى. سول سەبەپتى ەلىمىز جەمقورلىقتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى ٴقاۋپى ەكەنىن مويىنداپ، وسى باعىتتاعى ٴىس-قيمىلدارىن كۇشەيتۋگە دەن قويدى.

«مەملەكەتتىك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەمقورلىقتان تازارتۋ جۇمىستارىن ٴساتتى جۇرگىزە وتىرىپ، قازاقستان ۇلكەن تۇيتكىلگە تاپ بولدى. جۇمىس ناتيجەسى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق قۇرىلىمى جەمقورلىققا قانشالىقتى تەرەڭ باتىپ كەتكەنىن كورسەتتى»، - دەيدى پروفەسسور.

سول سەبەپتى قازاقستان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىمەن قاتار، سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ، جەتىلدىرۋ ىسىنە باسا نازار اۋداردى.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناما كۇردەلى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋدى قاجەت ەتەدى. بۇعان دەيىن قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ماڭىزدى ٴرول اتقارعانى شىندىق. دەگەنمەن، قازىردە ولاردىڭ تيىمدىلىگى تومەندەپ، ەلدە جەمقورلىق فاكتىلەرىنىڭ وسۋىنە سەبەپشى بولدى. سونداي-اق، قازاقستاننىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى ٴتيىستى دەڭگەيدە قامتىلماعان دەيدى زاڭگەر. سوندىقتان جوعارىدا اتالعان جاعدايلارمەن قاتار، ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ 30 وزىق مەملەكەتى تىزىمىنە كىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسى ٴبىرقاتار حالىقارالىق قۇجاتتاردى قابىلداپ، ونىڭ ىشىندە 2003 جىلى قابىلدانعان جەمقورلىققا قارسى بۇۇ كونۆەنسياسىن راتيفيكاسيالاۋىنا تۇرتكى بولدى.

وسى ورايدا، زاڭگەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىندە سوتتىڭ مارتەبەسى مەن قۇزىرەتى جوعارى بولعاندىقتان، جەمقورلىپەن كۇرەستى سوت جۇيەسىنەن باستاۋ قاجەت دەپ سانايدى.

«سوت ورگاندارى – ەلىمىزدىڭ دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزى. سول سەبەپتى ولاردىڭ قىزمەتىنە دەگەن تالاپ تا جوعارى بولۋى كەرەك. سوت ادامدى، ونىڭ ٴومىرىن، دەنساۋلىعى مەن جەكەمەنشىگىن، ار-وجدانى مەن باسقا دا قۇندىلىقتارىن زاڭىز ارەكەتتەردەن قورعاۋى كەرەك. الايدا، قازىرگى ۋاقىتتا حالىقتىڭ سوت جۇيەسىنە العىسىنان گورى ارىزى باسىم. ٴادىل سوت جۇيەسىندە جەمقورلىق پەن پاراقورلىتىڭ بەلەڭ الۋى حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك شيەلەنىس پەن قۇقىقتىق قاراما-قايشىلىق تۋدىرۋدا»، - دەيدى ايدارحان بايدەك ۇلى.

دەسە دە، ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك بيلىك يەسى بوپ تابىلاتىن حالىق سوت جۇيەسىندەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس ارەكەتتەرى مەن ونىڭ وڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىر. بۇل دا بولسا، ەل ىشىنەگى الەۋمەتتىك احۋالعا وڭ ىقال ەتۋدە. وعان قوسا قازاقستاننىڭ جەمقورلىقپەن كۇرەستە حالىقارالىق بەدەلى دە ارتىپ كەلەدى.

«ماسەلەن، 2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن جوعارعى سوتتىڭ 6 مۇشەسى قىزمەتىنەن بوساتىلىپ، ونىڭ ەكەۋى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇل حالىققا ازاماتتىق پارىزىن بۇزعان ادامداردى جازالاۋدا ٴارى جەمقورلىققا توزبەۋدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەرىك ۇستانىمىن كورسەتتى»، - دەيدى پروفەسسور.

قايتكەنمەن، سوت تاراپىنان قۇقىقتىق ٴتارتىپتىڭ بۇزىلۋىن دالەلدەيتىن فاكتىلەر ٴادىل سوت جۇيەسىن ٴالى دە جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ وتىر. وسى تۇرعىدا زاڭگەر ٴوز تاراپىنان ٴبىرقاتار ۇسىنىستار جاسادى.

«بىرىنشىدەن، سۋديالار كورپۋسىن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى تىكەلەي سايلاۋ جولىمەن قالىپتاستىرۋ كەرەك. حالىققا ٴادىل قىزمەت ەتۋدى ماتەريالدىق ىنتالادىرۋ ماقساتىندا قاي دەڭگەيلى سوتتا جۇمىس ىستەيتىنىنە قاراماستان سۋديالارعا بىردەي جالاقى تاعايىنداۋ قاجەت. سوت قىزمەتكەرىنىڭ جۇمىسىن جەكەلەي باعالاۋ ٴۇشىن ونىڭ سوت سالاسىنداعى جۇمىس وتىلىنە بايلانىستى قوسىمشا اقى تاعايىنداۋ ماڭىزدى. سوت جۇيەسىن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن ەمەس، قر پارلامەنتىمەن قارجىلاندىرىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن، سوت ٴوندىرىسىنىڭ تەحنيكالىق قامتىلۋىنا دا كوپ كوڭىل ٴبولىنۋى ٴتيىس. بۇل رەتتە، سوتتى تەحنيكالىق قامتۋ دەگەنىمىز سوت پروسەسستەرىن on-line رەجيمدە كورسەتۋ ٴۇشىن سوت زالدارىنا ارنايى ۆيدەوكامەرالار ورناتۋ دەگەندى بىلدىرەدى»، - دەيدى زاڭگەر.

ودان بولەك، سوتتىڭ تەحنيكالىق قامتىلۋى ازاماتتاردىڭ تۇراتىن ورنىنا قاراماستان ەلەكتروندىق پوشتا ارقىلى سوتقا جۇگىنۋ بارىسىن دا ٴبىرشاما جەڭىلدەتەر ەدى دەيدى پروفەسسور.

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي