USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
استانا:

جەمقورلىق – ىندەت، ونىمەن كۇرەس – جالپىعا مىندەت

فوتو: egemen.kz

ٴقازىر، الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى كۇرەسىپ وتىرعان كۇردەلى قوعامدىق ماسەلەلەردىڭ ٴبىرى – جەمقورلىق. بۇل ىندەت ادامزاتقا ەرتەدەن تانىس. تالاي زاماننان ٴبىر ەلى قالىسپاي، قايتا نەبىر تەگەۋرىندى قارسىلىقتارعا توتەپ بەرىپ، مول قاراجات، پايدا بار جەرگە تامىر جايىپ وتىرعان ٴقاۋىپتى كەسەل.

لاۋازىمدى ادامداردىڭ پارا بەرىپ ساتىپ الۋ، ساياسي قايراتكەرلەردىڭ ساتقىندىعى رەتىندە سيپاتتالاتىن سىبايلاس جەمقورلىق مەملەكەتتىڭ بەدەلىنە كەرى اسەر ەتىپ، ەل قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرىپ قانا قويمايدى، قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ قاعيدالارىن بۇزادى. بۇعان قوسا، الەۋەتتىڭ دامۋىنا، ساياسيەكونوميكاسىنا زيان كەلتىرەدى. ەڭ ورەسكەلى، ۇكىمەتتىڭ دامۋ باعدارلامالارىن جوققا شىعارادى. سوندىقتان، بۇگىنگى كۇنى قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سانانى وزگەرتىپ، قازاقستاندىق پاتريوتيزم سەزىمىن نىعايتۋ اسا قاجەتتىلىك بولىپ وتىر. كوررۋپسياعا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ٴتۇرلى باسقوسۋلار، دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن جيىندار وتكىزۋ پاراقورلىقپەن كۇرەستىڭ العىشارتتارىنىڭ ٴبىرى سانالادى.

وسى ماقساتتا «نۇر وتان» پارتياسى استانا قالاسى فيليالىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ بويىنشا ينسپەكتورى سەرىك كولبايەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقكونسەرت» مەملەكەتتىك كونسەرتتىك ۇيىمى قىزمەتكەرلەرىمەن جيىن ٴوتتى.

ٴسوز بارىسىندا، سەرىك كولبايەۆ: «سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ – بارشانىڭ جانە ٴار ازاماتتىڭ مىندەتى. پاراقورلىققا قارسى كۇرەس جاۋاپكەرشىلىگى تەك قانا مەملەكەتكە ەمەس، ٴاربىر جەكە ازاماتقا جۇكتەلەتىنىن ەستە ساقتاۋىمىز قاجەت. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بىرلىگى جانە ٴوزارا سەنىمدىلىگى عانا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەدى.

سونداي-اق، ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر مەن بىرنەشە مىسالداردى العا تارتتى.

سونىمەن، سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى ۇعىم ٴبىرىنشى رەت 1979 جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 34 وتىرىسىندا قاراستىرىلعان ەكەن. ال ٴبىزدىڭ پرەزيدەنت ن.ٴا.نازاربايەۆ 1998 جىلى 11 شىلدەدە رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا جاساعان ۇندەۋىندە: «جەمقورلىق قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا، مەملەكەتتىڭ كونستيتۋسيالىق نەگىزىنە قاتەر توندىرۋدە، سوندىقتان وعان قارسى تۇرۋ – جالپىۇلتتىق ماقسات»، - دەگەن بولاتىن. ويتكەنى، بۇل نارسە باسقا دامۋشى ەلدەر سياقتى، ٴبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى دە اينالىپ وتكەن جوق. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، الەمدە جەمقورلىق جايلاماعان مەملەكەت جوق ەكەن. ەندى الەمدىك كورسەتكىشتەرگە توقتالايىق.

جەمقورلىققا قارسى بۇكىلالەمدىك «ترانسپەرەنسي ينتەرنەشنل» وداعىنىڭ تاراتقان مالىمەتى بويىنشا، بۇگىندە قازاقستان جەمقورلىق دەڭگەيى بويىنشا الەمدە ٴ150-شى ورىندا ەكەن. ال، كورشى مەملەكەتتەردەن رەسەي – 145، وزبەكستان 175 ورىنعا جايعاسقان. بۇل كورسەتكىش پاراقورلىقپەن كۇرەستى ٴالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىنىن كورسەتەدى. حالىقارالىق زاڭگەرلەر بەرگەن باعا بويىنشا، قازاقستان جەمقورلىققا قارسى كۇرەسۋ ٴۇشىن ارنايى زاڭ شىعارعان مەملەكەتتەردىڭ تىزىمىندە. تمد ەلدەرى ىشىندە تۇڭعىش «سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس» تۋرالى زاڭ قابىلداعان ەل. ٴقازىر رەسپۋبليكامىزدا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الىپ، وعان توسقاۋىل قويۋ ٴۇشىن ماماندىرىلعان ۇيىمدار جۇمىس ىستەيدى. اتاپ ايتقاندا، پرەزيدەنت جانىنداعى جەمقورلىققا قارسى كۇرەس كوميسسياسى، مەملەكەتتىك قىزمەت اگەنتتىگى، جەمقورلىق پەن ەكونوميكالىق قىلمىسقا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى، ىشكى ىستەر مينيسترلىگى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى – مىنە، وسىنىڭ ٴبارى جەمقورلىقپەن كۇرەسەتىن مەكەمەلەر. سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرۋىمەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بارلىق اۋماقتىق جانە ايماقتىق فيليالدارىندا جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستەر اشىلعان. ولار ٴار وبلىس، قالا مەن اۋىلدا جەمقورلىق سيپاتقا كەز كەلگەن فاكتىلەر مەن كورىنىستەرگە توزىمسىزدىك جاعدايىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

سونىمەن، ەلىمىزدە جەمقورلىقپەن كۇرەس بارىنشا اۋقىمدا جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. الايدا مۇنىمەن جەمقورلىق نەگە ازايماي وتىر؟!

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا جەمقورلىق جۇيەلى سيپات العان. سول سەبەپتەن ونى تۇبەگەيلى جويۋ ازىرگە قيىنعا سوعۋدا. ەل اراسىندا، ۇلكەن «جەتىستىككە» تەك پارا بەرىپ قول جەتكىزۋگە بولادى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. وعان قوسا، «اقىماق بارا بەرەدى، اقىلدى پارا بەرەدى» دەگەن ٴسوز بار. بۇل ايتىلعاننىڭ داۋرەنى ٴوتتى دەسە دە، ٴالى كۇنگە يەك ارتاتىندار جوق ەمەس. ال جاستاردىڭ باسىم بولىگى وندايلاردى زاڭ بۇزۋشىلار رەتىندە كورۋدەن گورى، كەرىسىنشە، ۇلگى تۇتۋعا بەيىم. سوندىقتان پاراقورلىقپەن كۇرەستى ٴار وتباسى، ٴار ادام سانالى تۇردە وزىنەن باستاعانى ابزال.

سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسى ەلباسىنىڭ جاريالاعان بەس ينستيتۋسيونالدىق رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى ۇلت جوسپارىندا دا ورىن الىپ، 13-قادامدا ناقتىلانعان. وسىلايشا، سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ تەك مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس، بارلىق ازاماتتاردىڭ، قوعامنىڭ ورتاق مىندەتى بولىپ تابىلادى.

جالپى، جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى ٴۇشىن اسا ماڭىزدى. ونىڭ ناتيجەلى بولۋى كوبىنەسە بيلىك پەن قوعامنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋمەن بايلانىستى. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل دەمەكشى، بۇل ٴىس، ەڭ باستىسى، «ٴبىر جاعادان باس، ٴبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» جۇمىلعاندا عانا ناتيجەلى بولماق.

ايناش ەرۋحان

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي