USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
استانا:

تۋىستاردىڭ ۇيىندە ٴبىر ايدان ارتىق قوناق بولۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنباق

وتىز كۇننەن اسقان سوڭ رەسمي تۇردە تىركەلۋىڭىز كەرەك. بۇل ٴتارتىپ باسقا قالادا تۇراتىن تانىس، جاقىنىن ىزدەپ بارعاندار مەن قىزمەت بارىسىمەن تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرعان ازاماتتارعا تىكەلەي قاتىستى. تەرروريزم تۋرالى زاڭعا وسىنداي وزگەرىس ەنگىزىلىپتى. كەشە دەپۋتاتتار وسى قۇجاتتى تاعى تالقىلادى.

سونىمەن، ەلىمىزدە ۇيالى تەلەفونى بارلارعا ورتاق imei كود بازاسى قۇرىلماق. جانە ەندى ٴار ازامات بۇرىنعىداي 12 ەمەس، دۇكەننەن تەك 4 قارۋ ساتىپ الىپ، ۇيىندە ساقتاي الادى.

سەناتتاعى قورعانىس پەن قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ٴتورايىمى رەتىندە داريعا نازاربايەۆا كۇش قۇرىلىمدارىن تەگىس جيناپ، لاڭكەستەرگە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ جايىن تالقىلادى. «تەرروريزم» تۋرالى زاڭعا ٴجيى وزگەرىس ەنگىزە باستاعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى بۇل جولى دا ۇسىنىسپەن كەلىپتى. ارنايى قىزمەت ەندى ەلىمىزدەگى ۇيالى تەلەفون پايدالانۋشىلارعا ورتاق imei كود بازاسىن قۇرماق.

«imei كودتاردىڭ ورتاق بازاسى قۇرىلسا، ٴاربىر تەلەفون يەسى تۋرالى جۇيەلى تۇردە اقپارات الىپ وتىرامىز. بۇل بەلگىلى ٴبىر قىلمىستىڭ، كۇماندى ناسيحاتتىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەيدى ۇقك ٴتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات قالقابايەۆ.

imei كود بازاسى ٴقاۋىپتى كۇدىكتىنى دەر كەزىندە قولعا تۇسىرۋگە دە كومەكتەسەدى ەكەن. سونداي-اق، جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنسە، لاڭكەستەر شابۋىل جاساعان كەزدە، نىساندى قورعاي الماعان كۇزەت قىزمەتى دە جاۋاپقا تارتىلادى. قارۋ-جاراق ساۋداسى دا قاتاڭ قاداعالاۋعا الىنباق.

«ەندى قارۋدى دايىن كۇيدە ساتۋعا بولمايدى. الا سالىپ، اتاتىنداي كۇيدە بولماۋ كەرەك. بۇل ٴبىرىنشى ماسەلە.ەكىنشى ماسەلە، قارۋ-جاراق ساتاتىن دۇكەندەر جەكە تۇرۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن، ادامداردىڭ قولىنداعى قارۋدى ازايتۋ»، - دەپ اتاپ ٴوتتى ٴماجىلىس دەپۋتاتى ماۋلەن اشىمبايەۆ.

ياعني، بۇرىنعىداي ٴبىر ازاماتتىڭ قولىنا بىردەن 12 قارۋ بەرىلمەيدى. ٴار تۇرعىنعا 4 اڭشى مىلتىعىن ساتىپ الىپ، ۇيدە ساقتاۋىنا رۇقسات ەتىلمەك.

«ايتپەسە، اكەسى مەن ەكى ۇلى جۇزدەپ قارۋ ساقتايتىن بولسا، تەرروريستەرگە اسكەري ٴبولىمدى باسىپ الۋدىڭ كەرەگى جوق. ٴبىر ٴۇيدى توناسا جەتىپ جاتىر. قانشاما ادامدى قىرىپ سالۋىنا بولادى»، - دەيدى ٴماجىلىس دەپۋتاتى جانات جاراسوۆ.

بۇدان بولەك، تۇرعىنداردىڭ تۋىستارىنىڭ ۇيىندە ايدان ارتىق قوناق بولۋىنا تىيىم سالىنباق. وتىز كۇننەن اسقان سوڭ تىركەلۋى ٴتيىس. بۇل جالدامالى پاتەردە تۇرىپ جاتقاندارعا دا قاتىستى. ياعني، ەندى جايلى جۇمىس ىزدەگەن جۇرت ۇلكەن قالالاردا تىركەۋسىز ەمىن-ەركىن جۇرە المايدى دەگەن ٴسوز. سەناتورلار وسى تارتىپكە كەلگەندە قارسىلىق ٴبىلدىردى.

«جاستار استانادا تۇرعىسى كەلسە شە؟ ولارعا بارلىق جولدى جاۋىپ وتىرمىز».

ماجىلىسمەندەردىڭ ايتۋىنشا، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا تىركەلۋ ٴۇشىن نەبارى 15 مينۋت كەتەدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل تۇرعىنداردىڭ ٴۇي، مەكتەپ، بالاباقشاعا كەزەككە تۇرۋىنا كومەكتەسەدى ەكەن.

ال، ۇيىندە تىركەۋسىز ادام تۇرعىزعاندار ٴىرى كولەمدە ايىپپۇل تولەيدى. بۇدان بىلاي پاتەرىن لاڭكەستەرگە جالعا بەرگەن قوجايىندار دا جاۋاپقا تارتىلادى. ٴبىراق، پارلامەنت تەرروريزم تۋرالى زاڭدى ٴالى تولىق قابىلداعان جوق. تومەنگى پالاتا قۇجاتتى ەكى ايعا جۋىق تالقىلاپ، تەك ٴبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان. ونى ٴالى سەنات قاراۋى ٴتيىس.

كتك

كوممەنتاريي1
مىرزانتاي جاقىپ
جۋرناليست اعايىندار، "تۋىستارىنىڭ ۇيىندە ٴبىر ايدان ارتىق قوناق بولۋعا" ەشقانداي زاڭمەن تىيىم سالىنايىن دەپ جاتقان جوق! نەگە ماسەلەنى بۇلاي بۇرمالايسىزدار؟؟؟ ٴبىزدىڭ جۋرناليست ارىپتەستەرىمىز جۇرتشىلىقتى جوق جەردەن دۇرلىكتىرۋگە نەگە قۇمار ەكەن وسى؟ تۋىستارىنىڭ ۇيىندە ٴبىر ايدان ارتىق قوناق بولۋعا ەشقانداي دا زاڭمەن تىيىم سالىنايىن دەپ جاتقان جوق! اينالايىن، جۋرناليست باۋىرلار، سول زاڭ جوباسىنىڭ ٴماتىنىن وقىپ شىقساڭىزدارشى. ٴقازىر "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ٴىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى تالقىلانىپ جاتىر. وسى جوبا بويىنشا 2014 جىلعى 5 شىلدەدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ ٴ492-شى جانە ٴ493-شى باپتارى مىناداي رەداكسيادا جازىلسىن دەپ ۇسىنىلىپ وتىر: «492-باپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تiركەۋسiز نە جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجاتتارسىز تۇرۋ 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ كۇنتىزبەلىك ون كۇننەن ٴبىر ايعا دەيىنگى مەرزىمدە جەكە كۋالiكسiز نەمەسە جارامسىز جەكە كۋالىكپەن نە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تiركەۋدەن وتپەي تۇرۋى – ەسكەرتۋ جاساۋعا اكەپ سوعادى. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ ٴبىر ايدان استام مەرزىمدە جەكە كۋالiكسiز نەمەسە جارامسىز جەكە كۋالىكپەن نە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تiركەۋدەن وتپەي تۇرۋى – جەتى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى. 3. وسى باپتىڭ ٴبىرiنشi جانە ەكىنشى بولiكتەرىندە كوزدەلگەن، اكiمشiلiك جازا قولدانىلعاننان كەيiن بiر جىل iشiندە قايتالاپ جاسالعان ىس-ارەكەت – ون ٴۇش ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى. 4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا شەتەلدiكتiڭ نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ كۇنتىزبەلىك ون كۇننەن استام مەرزىمدە تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تىركەۋدەن وتپەي نە تۇرۋعا ىقتيارحاتسىز نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ كۋالiگىنسiز نە جارامسىز تۇرۋ ىقتيارحاتىمەن، ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ جارامسىز كۋالiگىمەن تۇرۋى، سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىن پاسپورتتىڭ، تۇرۋعا ىقتيارحاتتىڭ نە ازاماتتىعى جوق ادام كۋالىگىنىڭ جوعالعانى تۋرالى ۋاقىتىلى حاباردار ەتپەۋ – ون ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى. 5. وسى باپتىڭ ٴتورتىنشى بولiگiندە كوزدەلگەن، اكiمشiلiك جازا قولدانىلعاننان كەيىن ٴبىر جىل iشiندە قايتالاپ جاسالعان ىس-ارەكەتتەر – جيىرما ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى.»; 12) 493-باپتا; تاقىرىپ مىناداي رەداكسيادا جازىلسىن: «493-باپ. تۇرعىنجاي مەنشىك يەسiنiڭ نەمەسە قاراماعىندا تۇرعىنجايلار، عيماراتتار جانە (نەمەسە) ٴۇي-جايلار بار باسقا دا تۇلعالاردىڭ ولاردا ناقتى تۇرمايتىن جەكە تۇلعالاردى تىركەۋگە جول بەرۋى نە جەكە تۇلعالاردىڭ تىركەۋسىز تۇرۋى نە مەنشىك يەسىنە تيەسىلى نەمەسە باسقا دا تۇلعالاردىڭ قاراماعىنداعى تۇرعىنجايلارعا، عيماراتتارعا جانە (نەمەسە) ٴۇي-جايلارعا تىركەلگەن جانە تۇرمايتىن جەكە تۇلعالاردى تىركەۋدەن شىعارۋ جونىندە شارالار قابىلداماۋى»; مىناداي مازمۇنداعى بەسىنشى جانە التىنشى بولىكتەرمەن تولىقتىرىلسىن: «5. تۇرعىنجاي مەنشىك يەسىنىڭ نەمەسە قاراماعىندا تۇرعىنجايلار، عيماراتتار جانە (نەمەسە) ٴۇي-جايلار بار باسقا دا تۇلعالاردىڭ مەنشiك يەسiنە تيەسىلى نەمەسە باسقا دا تۇلعالاردىڭ قاراماعىنداعى تۇرعىنجايلاردا، عيماراتتاردا جانە (نەمەسە) ٴۇي-جايلاردا جەكە تۇلعالاردىڭ تiركەۋسىز تۇرۋعا جول بەرۋi – جەكە تۇلعالارعا – ون، شاعىن كاسiپكەرلiك سۋبەكتiلەرiنە نەمەسە كوممەرسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – ون بەس، ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – جيىرما بەس، ٴىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە ەلۋ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى. 6. وسى باپتىڭ بەسىنشى بولiگiندە كوزدەلگەن، اكiمشiلiك جازا قولدانىلعاننان كەيiن بiر جىل iشiندە قايتالاپ جاسالعان ىس-ارەكەت – جەكە تۇلعالارعا – جيىرما، شاعىن كاسiپكەرلiك سۋبەكتiلەرiنە نەمەسە كوممەرسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – وتىز، ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – ەلۋ، ٴىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە ٴجۇز ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى.»; سونىمەن بىرگە «تۇرعىن ٴۇي قاتىناستارى تۋرالى» 1997 جىلعى 16 ساۋىردەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا مىناداي تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ۇسىنىلعان: 1) 2-باپتىڭ 45) تارماقشاسى مىناداي رەداكسيادا جازىلسىن: «45) ۋاقىتشا تۇرعىندار – جالداۋشى (تۇرعىنجايدىڭ مەنشىك يەسى نەمەسە قاراماعىندا تۇرعىنجايلار، تۇرعىن ەمەس ٴۇي-جايى بار ادام، تۇرعىن ٴۇي كووپەراتيۆىنىڭ مۇشەسى) ولاردان تۇرعىنجايدى، تۇرعىن ەمەس ٴۇي-جايدى پايدالانعانى ٴۇشىن اقى الماي، تۇرعىنجايدا، تۇرعىن ەمەس ٴۇي-جايدا ۋاقىتشا تۇرۋ قۇقىعىن بەرگەن ازاماتتار;»; 2) 4-باپ مىناداي مازمۇنداعى 4-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن: «4. قاراماعىندا تۇرعىنجاي، تۇرعىن ەمەس ٴۇي-جايى بار مەنشىك يەسى نەمەسە باسقا دا ادامدار وندا تۇرىپ جاتقان ادامداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەتۋگە مىندەتتى.»; 3) 18-باپ مىناداي مازمۇنداعى 4-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن: «4. تۇرعىنجايدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا، شەتەلدىكتەرگە، جانە (نەمەسە) ازاماتتىعى جوق ادامدارعا تۇرۋعا پايدالانۋعا بەرگەن مەنشىك يەلەرى مۇنداي ادامداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەتۋگە مىندەتتى.»; 4) 37-باپ مىناداي مازمۇنداعى 4-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن: «4. تۇرعىن ەمەس ٴۇي-جايلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا، شەتەل ازاماتتارىنا جانە (نەمەسە) ازاماتتىعى جوق ادامدارعا تۇرۋعا پايدالانۋعا بەرگەن مەنشىك يەلەرى ولاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەتۋگە مىندەتتى.». جوعارىداعى زاڭ جوباسىندا: "تۋىستاردىڭ ۇيىندە ٴبىر ايدان ارتىق قوناق بولۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنسىن"، - دەگەن سويلەم بار ما؟ جوق قوي! ٴوزىمىز جاقسى بىلمەيتىن جانە تۇسىنبەگەن تەرىس اقپاراتتى جاريالاپ، حالىقتى نەگە دۇرلىكتىرەمىز؟ ٴقازىر قالالاردا پاتەرلەرىن باسقا ادامدارعا جالعا بەرىپ وتىرعان تۇرعىندار كوپ. پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتقان سول ادامداردىڭ كىمدەر ەكەنىن، قانداي ماقساتپەن جۇرگەنىن انىقتاۋ ٴۇشىن ەنگىزىلىپ وتىر بۇل وزگەرىستەر. پاتەر جالداپ ۋاقىتشا تۇرىپ جاتقان، كىم ەكەنىن ەشكىم بىلمەيتىن سونداي ادامداردىڭ اراسىندا قىلمىسكەرلەر دە از ەمەس. ٴتىپتى مەملەكەتتىك مەكەمە، ۇيىمداردان قىزمەتتىك پاتەرلەر دە العان، وعان قوسا جولىن تاۋىپ، مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى دا پاتەر الىپ وتىرعان، ٴبىراق سول پاتەرلەرىن جالعا بەرىپ وتىرعان، ٴبىراق قالادا بىرنەشە باسپانالارى بار بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىن دە بىلەمىز. بۇل جوبا ارقىلى وسىنداي جونسىزدىكتەردى رەتكە كەلتىرۋ جوسپارلانعان. جۋرناليست اعايىندار، ماسەلەنى نەگە بۇرمالايسىزدار؟

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي