USD 335.61 EUR 361.32 RUB 5.26
استانا:

وڭتۇستىكتە قاتەرلى ىسىككە شالدىققان جاندار قوڭىزدى تىرىدەي جۇتىپ جاتىر

ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە قاتەرلى ىسىكتەن «زناحار» اتتى قوڭىزدى تىرىدەي جۇتۋ ارقىلى ەمدەلەتىندەر كوبەيگەن. جۇرت اۋزىندا «قىتايدان اكەلىنەدى ەكەن» دەلىنەتىن بۇل قوڭىز قازاقستاننىڭ دا ٴار قالاسىنان تابىلادى. ەل ىشىندە ول جايلى: «سۋعا قوسىپ، تىرىدەي جۇتسا، 70 ٴتۇرلى اۋرۋعا ەم بولادى. ٴتىپتى قاتەرلى ىسىك (راك) كلەتكالارىن دا جويىپ جىبەرەدى»، – دەگەن اڭگىمە بار. بىتە سياقتى بۇل مايدا «جىبىرلاۋىقتاردىڭ» كىشكەنتاي قوراپشاسى 8 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتقانىن دا ەستيمىز. ال وسى قوڭىزدىڭ قاتەرلى ىسىككە ەم بولاتىنى راس پا؟ بۇل جايلى ماماندار نە دەيدى؟ وسى سۇراقتارعا «زامانا» گازەتىنىڭ ٴتىلشىسى جاۋاپ ىزدەي وتىرىپ، ٴبىراز جايعا قانىققان ەكەن.

جاندىك جۇتقاندار نە دەيدى؟

«زناحاردى» الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ساۋدالاۋشىلار: «بۇل قوڭىزدىڭ ٴقادىرىن قىتاي، مىسىر، كولۋمبيا، لاتىن امەريكاسى جاقسى بىلەدى. ارگەنتينالىقتار ونى 1991 جىلدان بەرى قولدانادى. ونىمەن 70-كە جۋىق اۋرۋدى ەمدەۋگە بولادى. مۇنى مەديسينا ماماندارى دا مويىنداپ وتىر. الەمدە ٴالى ەمى تابىلماعان پاركينسون، داۋن، سپيد، قانت ديابەتى، راك، پسورياز اۋرۋلارىنان قۇلان-تازا جازىلىپ كەتكەن ادامدار بار. ستاقانداعى سۋعا سالىپ ىشسە بولدى، 10-15 كۇندە-اق ناتيجەسى بىلىنەدى.

«زناحار» قوڭىزىن سۋعا سالىپ، تىرى­دەي جۇتۋ كەرەك. اسقازانعا تۇسكەن سوڭ ول وزىنەن بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتار بولەدى. ونىڭ قابىعىنداعى حيتوزان قان تۇيىرشىكتەرىن جاڭارتادى. سول ارقىلى يممۋنيتەتتى كوتەرەدى، اعزانى جاسارتادى. بارلىق زياندى قالدىقتاردى جو­يىپ، ٴاربىر كلەتكانى، جاسۋشانى جانداندىرىپ، انادان جاڭا تۋعانداي ەتەدى. ٴوزى ىشەك ارقىلى سىرتقا شىعىپ كەتەدى»، – دەيدى.

ولاردىڭ ايتۋىنشا، ٴبىر ستاقان سۋعا الگى جاندىكتىڭ ٴبىر داناسىن سالىپ، ونى سۋمەن قوسا تىرىدەي جۇتىپ جىبەرۋ كەرەك ەكەن. وسىلاي ٴار كۇنى بىرەۋگە كوبەيتە وتىرىپ، 70 داناعا جەتكىزسە، ادام اۋرۋ اتاۋلىنى ۇمىتاتىن كورىنەدى. ساتۋشىلار وسىلاي ماقتاۋىن كەلىستىر­گەنمەن، تاپ وسى قوڭىزدىڭ ارقاسىندا قۇلان-تازا جازىلىپ كەتتىم دەگەن ادام جوق. ال ون ەكى كۇندە 78 قوڭىز جۇتىپ كورگەن تارازدىق ايداربەك رىمعاليەۆ بىلاي دەيدى:

«وسكەمەندە ميىندا ىسىگى بار اسكەري جىگىت 10 كۇن بويى 70 دانادان جۇتىپ ٴجۇرىپ، جازىلىپ كەتىپتى دەگەندى ەستىگەن سوڭ ارىپتەسىم ٴبىر قورابىن الىپتى. بانان، المانىڭ قابىعى، نان قوقىمىن تاستاپ قويسا ٴوزى جەپ، ٴوزى كوبەيە بەرەدى ەكەن. جارتىسىن ماعان بەردى. سۋعا سالىپ، كۇن سايىن بىرەۋگە كوبەيتىپ، ون ەكى كۇن ٴىشتىم، باسىمنىڭ اۋىرعانى دا، بەلىمنىڭ سىزدايتىنى دا، تىزەمنىڭ قاقسايتىنى دا باسىلعان جوق. قان قىسىمىم ٴجيى كوتە­رىلەتىن، وعان دا اسەر ەتپەدى. نە پايداسىن، نە كەرى اسەرىن سەزىنبەدىم. ارىپتەسىم دە سولاي دەگەن سوڭ تاستاي سالدىق».

دارىگەرلەردەن ماردىمدى جاۋاپ جوق

وسىنداي ويدى ون شاقتى ادامنان ەستىگەن سوڭ دارىگەرلەردىڭ پىكىرىن بىلگىمىز كەلگەن. ادام اعزاسى – پارازيتتەردىڭ تىرشىلىك ەتۋىنە قولايلى ورتا. سوندىقتان قاندا، باۋىردا، وتتە، وكپەدە، ىشەكتە، ٴتىپتى تەرى استىندا ٴتۇرلى قۇرتتار تىرشىلىك ەتە الادى جانە ولار اۋرۋ تۋدىرۋعا قابىلەتتى. كەرەمەت ەم دەپ ساتىلىپ جاتقان «زناحار» دا اعزادا تىرشىلىگىن جالعاستىرىپ، كوبەيۋى مۇمكىن بە؟ بۇل قوڭىزدىڭ دەنساۋلىققا زيانى جوق پا؟ ەم ەكەنى راس پا؟ بۇل سۇراقتاردى ٴبىز گاستروەنتەرولوگ، تەراپەۆت، ەندوكرينولوگ دارى­گەر­لەرگە قويعان ەدىك.

سۇراقتىڭ توركىنىن تۇسىن­گەننەن ولار بۇل جايىندا ەشتەڭە بىلمەيتىنىن، ەستىمە­گەنىن ايتتى. ونكولوگ-دارىگەر بولسا: «ەستىپ ٴجۇرمىن، ٴبىراق ەشقانداي پىكىر ايتا المايمىن. بۇل سۇراققا جا­ۋاپ بەرمەي-اق قويايىنشى، ديپلومىم مەن سەرتيفيكاتىمنان ايىرىلاتىن جا­يىم جوق. قالاسا ٴىشسىن، قالاماعانداردى ەشكىم قينامايدى»، – دەپ باسىن الا قاشتى.

ماماندار ماسەلەگە سىن كوزبەن قارايدى

وسىنداي زەرت­تەۋدى «كومسومولسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ تىلشىلەرى دە جۇرگىزگەن ەكەن. رەسەيلىك عالىمدار مۇنداي قوڭىزدىڭ ەمدىك قاسيەتىنە كۇمان كەلتىرىپتى.

«مەن مۇنى ويدان شىعارىلعان اڭىز ارقىلى بىرەۋدىڭ قايعىسىن اقشاعا اينالدىراتىن الاياقتىق دەپ سانايمىن. زەرتتەۋدەن وتپەگەن، ەمدىك قاسيەتى انىقتالماعان، قانداي دا ٴبىر تەكسەرۋدەن وتپەگەن قوڭىز قاتەرلى دەرتتەردەن قۇلان-تازا قۇتقاردى دەۋگە سەنۋ قيىن»، – دەپتى يممۋنولوگيا پروفەسسورى يۋريي سمولكين.

سەمەن كۋستوۆ دەگەن بيولوگيا عى­لىمدارىنىڭ كانديداتى: «جۇرتتىڭ «زناحار» دەپ اسپەتتەپ جۇرگەنى كادىمگى ٴقاراتۇس قوڭىز (چەرنوتەلكا). ەۋروپادا ونىڭ 150 ٴتۇرى بار. ونىڭ تيتتەي بولسا دا ەمدىك قاسيەتى بار دەگەن قاۋەسەتكە سەنۋ – ناداندىق. ودان بولى­نەتىن فەرمەنتتەر اسقازان سولىمەن ارالاسقاندا تۇگەل جويىلىپ كەتەدى، قايتا اعزاداعى اقۋىزدى ىدىراتادى. قاناتى مەن اياقتارى قات­تى، سوندىقتان وڭەش پەن اسقازاننىڭ نازىك تە جۇقا قا­بىعىن زاقىمداۋى مۇمكىن. جۇرت ونى جاپا-تارماعاي ساتىپ الىپ جاتقانىن كورگەندە كادىمگىدەي كوڭىلىم قۇلازيدى»، – دەگەن.

«ونى تەرىتەسەر دەپ تە اتايدى. ودان بولىنەتىن اقۋىز ادام اعزاسىنا جات، ول اسقازاننىڭ شىرىشتى قاباتىن كۇيدىرەدى. ەندى ٴبىر ساتتە ون نەمەسە ودان دا كوپ قوڭىز جۇتقان ادامنىڭ اسقازانىندا نە بولاتىنىن ەلەستەتىپ كورى­ڭىزشى! ونىڭ زاردابى مۇنىمەن توقتامايدى، باسقا ورگانداردى دا بۇل­دىرەدى. ال اللەرگيا، استماسى بار ادامدار ٴۇشىن ول ٴتىپتى دە ٴقاۋىپتى، ولىمگە دۋشار ەتۋى مۇمكىن. ٴقازىر ول قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ادامدار ٴۇشىن جالعىز قۇتقارۋشى رەتىندە ناسيحاتتالىپ جاتىر. وسى جەردەگى ساۋاتتى قۋلىققا نازار اۋدارىڭىز: ناۋقاستىڭ دياگنوزى ونسىز دا ٴماز ەمەس، مەديسينالىق كىتاپشاسىندا قوڭىز جەگەنى جازىلمايدى. ياعني ٴجان­تاسىلىم ەتسە اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنان، زاردابىنان دەپ كورسەتىلەدى. ال اجال اۋرۋدان ەمەس، تەرىتەسەر سالدارىنان بولعانىن ەشكىم انىقتامايدى دا، دالەلدەي دە المايدى.

شىعىس مەديسيناسىندا تەرىتەسەردى كەيبىر ٴدارى قۇرامىنا قوساتىنى راس. وندا دا 150 ٴتۇرىنىڭ تەك بىرەۋى عانا كەپ­تى­رىلىپ، ۇنتاقتالعان، وتە از مولشەردە عانا. قوڭىزدىڭ قاتەرلى ىسىك­تەن باس­تاپ 70 ٴتۇرلى اۋرۋعا ەم ەكەنى راس بولسا، قۇرت-قۇمىر­س­قانى ٴپىسىرىپ تە، شيكىلەي دە جەپ جۇرگەن قىتايلىقتار نەگە بۇل اۋرۋمەن اۋىرادى؟ بۇل «جاڭالىقتى» كىم شىعارىپ جۇرگەنى بەلگىسىز جانە مۇندايعا سەنۋ كۇلكىلى»، – دەيدى شىعىس مەديسيناسى ورتالىعىنىڭ باس مامانى، رەفلەكسوتەراپەۆت رايسا چەپەلكينا.

...مىنە، بۇگىندە جارناماسى مەن ساۋداسى دۇرىلدەپ تۇرعان «زناحار» قوڭىزى تۋرالى ماماندار پىكىرى وسىنداي. دەگەنمەن ونى قينالعان جانىنا ٴدارۋ ىزدەگەندەر تىڭداي قويار ما ەكەن؟ ال ٴبىز ازىرگە بۇل جاندىكتى دەرتكە داۋا نەمەسە اعزاعا زياندى دەپ تە ايتا المايمىز. ٴبىراق وسى ماقالانى وقىعاندار وزدەرى­نە قاجەتتى وي تۇيەدى دەپ سەنەمىز.

كوممەنتاريي1
زامزاگۋل
ادامدار كۇنەن كۇنگە نادان، ساۋاتسىز بولىپ بارا جاتىر ما... نە سۇمدىق، قوڭىز جەگەن نەسى...

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي