BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 365.49 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 420.35 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.6
استانا:

«دومبىراعا قىزىعاتىن جاستاردىڭ كوبەيگەنى قۋانتادى». دومبىرا جاساۋشى شەبەرمەن سۇحبات

جاقسى دومبىرانى قانداي اعاشتان جاسايدى؟ ٴۇنى ادەمى بولۋى تاعى دا نەگە بايلانىستى؟ قازاقتىڭ دومبىراسى ۇلكەندىگى جاعىنان نەگە بىرتىندەپ وزگەردى؟ جاقسى دومبىرانى قانشاعا جاساتۋعا بولادى؟ ٴقازىر دومبىراعا قىزىعۋشىلىق قانداي؟ وسى جانە باسقا دا كوپتەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە دومبىرا جاساۋشى شەبەر، رەسپۋبليكالىق «اڭىز دومبىرا» بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرى جولتاي بارلىقوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. جولتاي اعا كۇيگە ارنالعان كاسىبي دومبىرا جاساۋعا ماماندانعان. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە شەبەرلەر جاقسى دومبىرا جاساۋعا اعاشتى كەيدە شەتەلدەن الدىرادى. دومبىرا كۇنى بەلگىلەنگەنى ٴبىز ٴۇشىن قۋانىشتى جاڭالىق بولدى دەيدى جولتاي قابىلقاق ۇلى.

العاشقى دومبىرامدى توقتار سەرىكوۆ الدى

– جولتاي اعا، دومبىرا جاساۋدى كىمنەن ۇيرەندىڭىز؟

– دومبىراعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ٴبىزدىڭ تەگىمىزدە بار دەپ ويلايمىن. اكەم كۇيشى بولعان ادام. جاستايىنان دومبىراسىن ٴوزى جاساپ، كۇي شەرتكەن. ول ەلىمىزدىڭ تانىمال كۇيشىلەرىنىڭ ٴبىرى قابىلقاق بارلىقوۆ. اكەم 1962 جىلى قىتايدان كەلگەندىكتەن اسىرەسە التاي، تارباعاتايدىڭ كۇيلەرىن ورىندايتىن. سونىمەن قاتار ارعى جاقتاعى كۇيشىلەردىڭ كۇيلەرىن اكەلدى. باستاپقىدا سەمەيدىڭ ٴۇرجارىندا تۇردىق، ٴبىز سول جەردە دۇنيەگە كەلدىك. 1976 جىلدارى الماتىدا كۇيشىلەردىڭ اراسىندا بايقاۋ ٴوتىپ، اكەم سول جەردە كوزگە تۇسەدى. ٴسويتىپ قۇرمانعازى وركەسترىنە قابىلداندى. اكەمىز ەشقانداي كونسەرۆاتوريانى بىتىرمەگەن. الايدا، جاستايىنان دومبىرانى جانىنا سەرىك ەتكەندىكتەن دايىن كۇيشى رەتىندە قابىلداندى. كۇيشىنىڭ بالاسى بولعاندىقتان دومبىرانىڭ ٴۇنى بالا كەزىمىزدەن بويىمىزعا ٴسىڭدى. اينالامىز كۇيشىلەر مەن ونەر ادامدارىنا تولى بولدى. سوندىقتان وتباسىمىزبەن دومبىراعا، جالپى مۋزىكاعا جاقىن بولدىق. دومبىرا جاساۋ ونەرىنە جايدان-جاي كەلگەنىم جوق، قاندا بار نارسە ٴبارىبىر جىبەرمەيدى ەكەن.

2004 جىلى جولداسىم ابدىكارىم حابارلاسىپ، «جولتاي، شەبەرحانا اشتىم، كەلسەڭشى» دەپ قايتا-قايتا شاقىردى. ٴبىر كۇنى شەبەرحاناسىنا بارسام، 3-4 شەبەر جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. ەكى-ۇش رەت بارعان سوڭ قىزىعۋشىلىق پايدا بولدى. دومبىرا جاساۋعا سەبەپكەر بولعان سول ابدىكارىم ەدى. سودان ٴبىرىنشى دومبىرامدى جاسادىم، ەندى نە ىستەيمىن مۇنى» دەپ قويام ىشتەي. نە كەرەك، ول بىردەن كاسىبي ٴانشىنىڭ قولىنا ٴتۇستى. توقتار سەرىكوۆ باۋىرىمىز الدى. سوعان قاراعاندا ٴساتتى شىققان بولۋ كەرەك. بىزگە بىرنەشە رەت تاپسىرىس بەردى. بايقاعانىم ول ونەرلى، جالىنداپ تۇرعان بالالار كورسە دومبىراسىن سىيلاپ جىبەرەدى ەكەن. ول كەزدە شەبەرحانامىز قازاقكونسەرتتىڭ استىندا ەدى. اراسىندا سەكەن تۇرىسبەك، التىنبەك قورازبايەۆ اعالارىمىز كەلىپ تاپسىرىس بەرىپ تۇراتىن. ٴقازىر الماس، سوۆەتحان دەگەن شەبەرلەرمەن وسى شەبەرحانانى بىرگە جالداپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز.

– دومبىرانى بىرەۋلەر بىتەۋ اعاشتى شاۋىپ، ەندى بىرەۋلەرى قۇراپ جاسايدى. ٴسىز قانداي ٴتاسىلدى ۇستاناسىز؟

– مەن شاۋىپ جاسامايمىن، مەنىكى – قۇراما دومبىرا. ونى جاساۋ پروسەسى ۇزاق. اعاش كەپكەن بولۋى كەرەك. ودان كەيىن اعاشتىڭ جاقسىسىن كورىپ، سەزە ٴبىلۋىڭ كەرەك. ونىڭ ٴبارىن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. ٴبارىن ىشتەي سەزەسىڭ. جاساپ بولعان سوڭ دومبىرا بىردەن سويلەپ كەتپەيدى. ٴۇنىن تەكسەرىپ كورەسىڭ، ٴبىر جەرى ۇناماۋى مۇمكىن. سوسىن تاعى ٴبىر اعاشپەن بەتىن جاباسىڭ. دومبىرانى جاساۋ بارىسىندا، ياعني، ٴوزىڭنىڭ كوڭىلىڭنەن شىعاتىنداي ٴۇندى ىزدەۋدە 2-3 قاقپاق جابىلادى. ودان ٴارى دومبىرانىڭ تەمبرىن شىعارۋ جانە تاعى باسقاسى شەبەردىڭ وزىنە بايلانىستى.

– دومبىرا جاساۋدا قانداي اعاشتى پايدالانعان ٴجون؟

– نەگىزى ۇيەڭكىدەن جاسايدى. ٴوزىمىزدىڭ قايىڭ دا جاقسى. كوبىنە تاپسىرىسپەن رەسەيدەن بۇك اعاشىن الدىرامىز، قازاق ونى ٴشامشات دەيدى. شەتەلدەن كەلەتىن اعاشتار دا جەتكىلىكتى. قىزىلاعاشتىڭ تۇرلەرىن دە پايدالانادى. قارا اعاشتان دا جاساپ جاتادى، ول دومبىراعا رەڭ بەرىپ، ادەمى ەتەدى. ولاردىڭ دىبىسىن شىعارۋ دا وزىڭە بايلانىستى.

بۇرىنعى قازاقتىڭ دومبىراسى شاعىن بولاتىن

– جالپى دومبىرا نەشە تۇرگە بولىنەدى؟

– دومبىرا نەگىزى قالاق جانە قۇراما بولىپ ەكىگە بولىنەدى. قالاق – شاۋىپ جاسايتىن دومبىرا. كوبىنە ونى انشىلەر، شەرتپە كۇيشىلەر الادى. بۇرىنعى قازاقتىڭ دومبىراسى سونداي ەدى. ٴوزى كىشكەنتاي عانا، قورجىنعا سالىپ، اتتىڭ ۇستىندە الىپ جۇرۋگە ىڭعايلى. بىرتىندەپ زامان تالابىنا قاراي دومبىرا دا ۇلكەيىپ جاتىر. 1930 جىلدارى احمەت جۇبانوۆ دومبىرانى وركەسترگە لايىقتاپ جەتىلدىرە باستادى. ياعني، باتىستىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكالارىنا كەلەتىندەي ەتىپ وزگەرتىلدى. پەرنەلەرىنە دەيىن سوعان يكەمدەلدى. قۇدايعا شۇكىر، سول ۇلگىمەن ٴقازىر دومبىرامىز قازاقتى دۇنيە جۇزىنە تانىتىپ جاتىر.

– ٴقازىر دومبىراعا دەگەن سۇرانىس قالاي؟

– بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جاقسى. ٴبىزدىڭ كەزىمىزدە، ياعني 1970 جىلدارى دومبىرا تارتا بىلەتىندەر سيرەك ەدى. مىڭ بالادان بىرەۋ عانا شىعاتىن. ٴبىر مەكتەپتە ٴبىر عانا بالا دومبىرا تارتا بىلەتىن. دومبىرا ۇيىرمەسى بار بولسا دا كوبى قىزىعا بەرمەيتىن. ٴقازىر جاقسى. جاستاردىڭ دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور. ٴوز باسىم ولاردىڭ دومبىراعا دەگەن ىقىلاسىن كورىپ قۋانىپ قالامىن.

– دومبىرا جاساۋعا قانشا ۋاقىت كەتەدى، ٴبىر ايدا قانشاسىن جاساپ شىعاراسىز؟

– ناقتى مۇنشا جاسايمىن دەپ ايتا المايمىن. ٴبارى تاپسىرىسقا بايلانىستى. كاسىبي كۇيشىلەرگە ارناپ جاسايتىن بولعاندىقتان تارسىلداتىپ ساپاسىز دومبىرانى جاساي بەرمەيمىن. كۇيشىلەردەن، انشىلەردەن ايىنا 3-4 تاپسىرىس كەپ جاتادى. ول جاي دومبىرا ەمەس، كاسىبي، تانىمال كۇيشىگە ارنالعاندىقتان دىبىسىنا كوپ ٴمان بەرەمىز. ولار ٴبىراز ۋاقىتتى الادى. جاقسى دومبىرانى شەرتكەن كەزدە ول ادامدى العا قاراي جەتەلەپ وتىرادى. ەگەر ٴۇنى ناشار بولسا كۇيشىلەر ونى تارتقىسى دا كەلمەيدى. قولىنا الىپ ٴبىراز تىڭقىلداتىپ «جاقسى ەكەن» دەپ قويا سالادى. كەيدە مۋزىكا مەكتەپتەرى مەن كوللەدجدەردەن ۇلكەن تاپسىرىس كەپ جاتادى. ونداي كەزدە ەكى كومەكشىمدى كومەككە سولاردى شاقىرامىن.

تاپسىرىس شەتەلدەن دە تۇسەدى

– تانىمال مۋزىكانتتاردان كىمدەرگە دومبىرا جاساپ بەردىڭىز؟

– ەلىمىزدەگى ٴبىراز كۇيشى، انشىلەر دومبىرامىزدى الىپ، جاقسى باعاسىن بەرىپ جاتادى. ولاردىڭ قاتارىندا سەكەن تۇرىسبەك، ٴبىلال ىسقاقوۆ دەگەن اعالارىمىز بار. اسا اتاقتى بولماسا دا مىقتى ورىنداۋشىلار دومبىرامىزعا تاپسىرىس بەرىپ تۇرادى. مىسالى، قىزىلوردادا، استانادا مىقتى دومبىراشىلار بار.

– شاكىرت تاربيەلەپ ٴجۇرسىز بە؟

– وندايعا ٴالى جەتە قويعام جوق. دەگەنمەن، ۇيرەنگىم كەلەدى دەپ، قۇلشىنىس تانىتىپ تۇرعان بالا بولسا نەگە ۇيرەتپەسكە؟ ٴقازىر كىشكەنتاي نەمەرەمدى باۋلىپ ٴجۇرمىن.

– اعا، ٴقازىر دومبىرانى شەتەلدە دە تانىپ، ٴبىلىپ جاتىر. شەتەلدەن دومبىراعا تاپسىرىس تۇسە مە؟

– اندا-ساندا بولىپ تۇرادى. شەتەلدە تۇراتىن ٴوزىمىزدىڭ قازاقتار تاپسىرىس بەرەدى. گەرمانيا، فرانسيادا تۇراتىن اعايىندارعا جاساپ بەرگەنىم بار.

– دومبىراڭىزدى قانشاعا باعالايسىز؟

– كاسىبي جاقسى دومبىرالار 70 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى. ەڭ مىقتىلارى 300 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى. ٴبىراق قاتىپ قالعان باعا جوق. دومبىرانى ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتاسى زور ەكەنىن كورسەم، ٴوتىنىشىن ورىنداۋعا تىرىسام.

– وتباسىمىزبەن مۋزىكاعا جاقىنبىز دەدىڭىز، ۇيدە ونەر جولىن تاڭداعان جاندار بار ما؟

– ٴوزىم ٴۇشىنشى سىنىپتان باستاپ دومبىرادا وينادىم. مەكتەپتە سايىس بولسا ٴبىرىنشى ورىندى بەرمەيتىنمىن. كەيىن وسى جولدى تاڭدادىم. ەسەسىنە ٴىنىم ەرتاي جاقسى كۇيشى، بايقاۋلاردا لاۋرەات اتانىپ ٴجۇر. ەكى قارىنداسىم دا مۋزىكانت. شىنار دەگەن قارىنداسىم استانادا ايمان مۇساحودجايەۆانىڭ اسپاپتار كۆارتەتىندە سكريپكاشى. تاعى ٴبىر قارىنداسىم شولپان ماسكەۋدە. ول ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىن ٴبىتىرىپ، ٴقازىر سوندا ساباق بەرەدى.

جاقىندا ٴبارىمىز جينالىپ اكەمىزدىڭ 80-جىلدىعىنا وراي الماتىداعى جامبىل اتىنداعى فيلورمونيادا ەسكە الۋ كونسەرتىن وتكىزدىك. اكەمىزدىڭ ٴانىن ورىنداعان انشىلەر، كۇيشىلەر كەلدى. قابدەش جۇمادىلوۆتەن باستاپ اكەمىزدى كورگەن ٴبىراز ادامدار كەلىپ، ەستەلىكتەرىمەن ٴبولىستى. ەركىن شۇكىمانوۆ، نۇرجان جانپەيىسوۆ سىندى انشىلەر بولدى. «وتىرار سازى» وركەسترى اكەمىزدىڭ شىعارعان كۇيىن ورىندادى.

دومبىرا كۇنىن بەلگىلەۋ ٴبىز ٴۇشىن قۋانىشتى جاڭالىق بولدى

– اكەڭىزدىڭ قانداي كۇيلەرى بار؟

– ول كىسى بىرنەشە كۇي شىعاردى. سونىڭ ىشىندە وزىمە ۇنايتىنى «اكە ارمانى». ٴبىز انامىزدان ەرتە ايىرىلدىق، ول كەزدە 4-5 جاستاعى بالا ەدىك. اكەمىز ٴتورت بالامەن جالعىز قالعان. بۇل سول كەزدەگى اكەمىزدىڭ بالالارىن جەتىلدىرۋ، ولاردىڭ بولاشاعىنا ٴۇمىت ارتۋ سياقتى ىشكى كۇيزەلىسىنەن شىققان كۇي ەدى.

– دومبىرانى قالاي ساتاسىز؟

– بازارعا شىعارمايمىن. دومبىرام ونىڭ ٴقادىرىن بىلەتىن ادامداردىڭ قولىندا جۇرگەنىن قالايمىن. كۇيشىلەرمەن، ناعىز ونەردى باعالاي بىلەتىن ادامدارمەن جۇمىس ىستەگەندى ۇناتامىن. استانا كۇنى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلاتىن كورمەلەرگە جىلدا قاتىسىپ تۇرامىن.

– بازاردا تۇرعان ارزان دومبىرالار تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟

– ونى بالا العاش دومبىرا ۇيرەنىپ جۇرگەندە پايدالانۋعا بولادى. بالا دومبىرانى تارتىپ كەتە مە دەپ ەكى ويلى بوپ جۇرگەن اتا-انا ارزان بولعان سوڭ سونى الىپ بەرەدى. ەرتەڭىندە بالانىڭ قابىلەتى بار ەكەنى كورىنىپ، ارى قاراي دامىپ جاتسا، شەبەرلەرگە كەلە باستايدى. ٴوز باسىم ونداي ارزان دومبىرا جاساپ كورمەپپىن.

– ٴقازىر قانداي دومبىرا جاساپ جاتىرسىز؟

– 1 شىلدە كۇنى استانادا دومبىرا كۇنىنە ارنالعان ۇلكەن كورمە وتەدى. سوعان ٴبىراز جۇمىسىمدى اپارىپ قويسام دەپ ەڭبەكتەنىپ جاتقان جايىم بار. بيىل ٴبىرىنشى رەت وتەتىندىكتەن دومبىراشىلاردىڭ بارلىعى وعان قۋانىپ ٴجۇر. ودان كەيىن استاناداعى اكادەميانىڭ پروفەسسور، كۇيشىلەرى «جاقسى دومبىراڭ بولسا الىپ كەلسەڭشى» دەپ ەدى. ونىڭ ٴبىرى جانعالي جۇزبايەۆ دەگەن مىقتى كۇيشى. تاپسىرىس بەرىپ جاتقان كۇيشىلەر كوپ. ولاردىڭ كوڭىلىنەن شىقسا جاقسى. «جاقسى» دەسە جاقسى، «ناشار» دەسە ناشار. وعان ەش رەنجىمەۋ كەرەك. كاسىبي كۇيشىلەر دومبىرانىڭ جاقسىسىن بىلەدى عوي، ولارمەن داۋلاسا المايسىڭ. ەندى سولاردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋعا تىرىسىپ جاتىرمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سۇحباتتاسقان ادىلەت مۇساحايەۆ


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي