BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 370.55 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 421.76 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.57
استانا:

دەكرەتتىك دەمالىس نەمەسە بالا كۇتىمىندە وتىرعان ەرلەر تۋرالى ەل نە دەيدى؟ («اتىراۋ» گازەتى)

فوتو: ашық дереккөзден

ەلىمىزدە ايەلدەرگە قاراعاندا بالا باعاتىن ەرلەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن بىلەسىز بە؟ «بالا كۇتىمىندە ٴجۇرمىن» دەپ اكەلەر جار سالماسا دا، وتباسىلى ازاماتتاردىڭ 72 مىڭناناستامى دەكرەتتىك دەمالىس العان. سەبەبى، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىسقا ايەلدەر عاناەمەس، ەرلەر دە شىعۋعا قۇقىلى. بۇل تۋرالى ەڭبەك كودەكسىنىڭ 100-بابىنىڭ، 1-تارماعىنداتايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. مۇنى ازاماتتاردىڭ ٴبىر بولىگى «مەنتاليتەتىمىزگە جات» دەپمويىنداعىسى كەلمەسە، ەندى ٴبىرى «حالىققا جاسالعان قولايلى جاعداي» دەپ قابىلداۋدا، دەپ جازادى «اتىراۋ» گازەتى.

سونىمەن، ەركەك نە ٴۇشىن دەكرەتتىك دەمالىسقا شىعادى دەيسىز عوي؟ بۇل سۇراق ٴبىزدى دە مازالاعان بولاتىن. ماماندار مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبىن ايتادى. ونىڭ ٴبىرى – ايەلدىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى. ياعني، وتباسىنداعى تابىس كوزى ازايادى دەپ ەسەپتەيدى دە، ەر ادام دەمالىس العاندى ٴجون سانايدى. ەكىنشىدەن، ەر ادامنىڭ جۇمىسىندا قانداي دا ٴبىر كەلىسپەۋشىلىك بولسا، ۋاقىتشا دەمالۋ ٴۇشىن وسىنداي شەشىمگە كەلەدى ەكەن. ۇشىنشىدەن، بالا اسىراپ الۋ دا اسەر ەتەدى. ال، تاعى ٴبىر توبى ايەلدەرىنە جانى اشىپ، بالا كۇتىمىمەن اينالىسقاندى دۇرىس دەپ تاپسا، كەيبىر جاعدايدا انا ٴولىمى دە سەبەپ بولادى ەكەن.

ەر ادامنىڭ دەكرەتكە كەتۋىنە زاڭ بويىنشا تىيىم جوق. بالا تۋعان سوڭ، ايەلىنە كومەكتەسۋ ٴۇشىن دەمالىسقا شىعا بەرسە دە بولادى. ٴبىراق، اي سايىنعى مەملەكەتتىك جاردەماقى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋىنە عانا تولەنەدى.

زاڭگەر ايدوس يبرايموۆ اتىراۋلىق اكەلەردىڭ ايەلدەرى جۇمىسسىز بولعان جاعدايدا اي سايىن الەۋمەتتىك تولەم اۋدارىلىپ وتىرعاندىقتان، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى قۇجاتتى ٴوز اتتارىنا جاساتاتىنىن ايتادى.

«وسى ماسەلەگە قاتىستى ەكى ازامات كەلىپ، مەنەن زاڭدىلىق تۇرعىدان كەڭەس الدى. بايقاعانىم، وتباسىندا ايەل ادام جۇمىسسىز بولعان جاعدايدا، ٴۇيدىڭ وتاعاسى جاردەم اقىنى ٴوز اتىنا راسىمدەيدى»، – دەدى ول.

ەلىمىزدە وتباسىندا نارەستە تۋعانىنا بايلانىستى دەمالىستىڭ ەكى ٴتۇرى بار. ٴبىرىنشىسى – اناسىنا، ەكىنشىسى – اتا-انانىڭ بىرىنە: – جۇكتىلىك پەن بالا تۋۋ بويىنشا دەمالىس نەمەسە دەكرەتتىك دەمالىس. ول تولەنەدى جانە جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە 126 كۇن (بوسانعانعا دەيىن 70 كۇنتىزبەلىك كۇن جانە تۋعاننان كەيىن 56 كۇنتىزبەلىك كۇن) بەرىلەدى. ەگەر ايەل قيىن جاعدايدا جەڭىلدەنسە، بىردەن ەكى نەمەسە ودان كوپ نارەستە دۇنيەگە كەلسە، وندا تۋعاننان كەيىن 70 كۇن دەمالىس بەرىلەدى. ال، ەكىنشىسى – بالا 3 جاسقا تولعانعا دەيىن كۇتۋگە ارنالعان دەمالىس. بۇل دەمالىستى بالانىڭ اناسى دا، اكەسى دە الا الادى. وندا ەڭبەكاقىڭىز ساقتالمايدى، ٴبىراق، بالا ٴومىرىنىڭ ٴبىرىنشى جىلىندا جاردەماقى تولەنەدى.

ٴيا، ٴبىزدىڭ ەلدە وسىلاي. ماسەلەن، فينليانديادا اكەلەردىڭ 66% بالا كۇتىمى ٴۇشىن ۋاقىتشا جۇمىستان بوساتىلادى. ال، ۇلىبريتانيادا قامقور اكەلەرگە ٴتيىستى وتەماقىدان بولەك 100 فۋنت ستەرلينگ كولەمىندە قوسىمشا اقى تولەنەدى. سونداي-اق، كوپتەگەن زەرتتەۋلەر اكەسىنىڭ تاربيەسىن العان بالالار تەزىرەك داميتىنىن دالەلدەگەن. ال، پسيحولوگتار ەر ادامدى ٴۇي شارۋاسىنداعى بالا باعۋشى رەتىندە ەلەستەتۋ قيىن بولعاندىقتان، ەڭ الدىمەن، تۋىستارى مەن دوستارىنىڭ، ارىپتەستەرىنىڭ كەلەمەج سوزدەرىن كوتەرۋگە مورالدىق تۇرعىدان دايىن بولۋى كەرەكتىگىن ايتادى.

اكەلەردىڭ بۇلايشا بالا كۇتىمىنە ارالاسۋى بەكەر ەمەس. ەلىمىزدە تۋۋ كورسەتكىشى كۇرت وسكەن. ماسەلەن، سوڭعى ٴبىر جىل ىشىندە 400 مىڭنان استام ٴسابي دۇنيەگە كەلگەن. دەگەنمەن، دەموگرافيا كورسەتكىشىمەن بىرگە، اجىراساتىن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ سانى دا ارتىپ وتىر. بىلتىر 55 مىڭعا جۋىق جۇپ ٴدام-تۇزى جاراسپاي اجىراسىپ كەتكەن.

«بالا تاربيەسىندەگى جاۋاپكەرشىلىك ايەل ادامنىڭ موينىندا دەگەن تۇسىنىكتەن ارىلۋىمىز قاجەت. بالانىڭ امان-ەسەن وسۋىنە، ٴبىلىم مەن تاربيە الۋىنا اكەسى مەن اناسى دا بىردەي جاۋاپتى. سوندىقتان، ەر ادامنىڭ بالا كۇتىمىنە اتسالىسۋىن ايىپتاۋدىڭ قاجەتى جوق. كىنا ارتىپ، «قازاققا جات نارسە» دەر بولساق، اكەلەر بالا تاربيەسىنەن تىپتەن الشاقتاپ كەتۋى مۇمكىن. وسىلاي ٴبىر جاقتى پىكىردەن اۋلاق بولۋ، كەرىسىنشە، بۇگىندە تومەندەپ كەتكەن اكە ٴرولىن جوعارىلاتادى»، – دەيدى اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى، كوپ بالالى انا الفيا ىزتىلەۋوۆا.

الايدا، بۇل پىكىرگە قوسىلمايتىندار دا كوپ. سولاردىڭ ٴبىرى، قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ورىنگۇل تىلەۋعاليەۆا:

«ەر ازامات ٴتۇزدىڭ تىرلىگىمەن اينالىسسا، ايەل – شاڭىراعىنىڭ شىراعى. سوندىقتان، قانشا ايتساق تا ەكەۋى ٴبىر-بىرىنىڭ ورنىن الماستىرا المايدى. ٴيا، ەڭبەك كودەكسىندەگى بۇل جاڭالىقتى ٴتيىمدى پايدالانىپ جۇرگەندەر بار. دەسەك تە، شاراسىزدىقتان عانا بولماسا، جىگىتتەردىڭ ۇيدە بالا باعىپ وتىرعانىن قالاماس ەدىم. ارينە، بالا تاربيەسىندەگى اكەنىڭ ورنى ەرەكشە. ٴبىراق، بۇل ۇيدە بالا باق دەگەن ٴسوز ەمەس»، – دەيدى ول.

p.s. بىزگە بۇل تاقىرىپتى قوزعاۋعا تۇرتكى بولعان ٴبىر جاسار ايارۋدىڭ اكەسى الماستىڭ مىنا پىكىرى بولاتىن. «ايەلىمنىڭ تابىسى كوبىرەك بولعاندىقتان بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىس الدىم. سەبەبى، كۇزەتشىنىڭ ايلىعى ماردىمسىز ەدى. ايەلىم ەكەۋىمىز كەڭەسىپ، وسىنداي شەشىمگە كەلدىك. مەن ۇيدە وتىرىپ، قىزىمدى باعاتىن بولدىم. ۇيالمايمىن، ول – مەنىڭ ۇرپاعىم. قيىن دا ەمەس. اناسى جۇمىستا بولعان كەزدە قوسىمشا ٴسۇت ىشەدى. العاشىندا كوپشىلىكتىڭ كۇلە قاراعانى راس. ويتكەنى، بۇل – قازاقى تۇسىنىككە جات. سول كەزدە جۇمىسقا قايتا شىعىپ كەتكىم كەلدى. ٴبىراق، تاپقانىڭ نە پاتەراقىڭا، نە تاماعىڭا جەتپەي جاتسا، ەلدەن ەمەس، ەڭ الدىمەن، وتباسىمنىڭ الدىندا ۇياتتى بولار ەدىم» دەيدى ول. ال، ٴسىز بۇعان كەلىسەر مە ەدىڭىز؟..


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي