BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 360.71 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 411.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.38
استانا:

قىتايداعى قازاق عالىمى بۋاز بيەنىڭ نەسەبىنەن قارتايۋعا قارسى ٴدارى جاساۋ تۋرالى ايتتى ەكسكليۋزيۆ

قىتايدا تۇراتىن قازاق عالىمى، «تارىم» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزى بۋاز بيەنىڭ نەسەبىنەن جاسالاتىن، قىز-كەلىنشەكتەردىڭ قارتايۋىن تەجەيتىن دارىگە شيكىزات دايىنداۋعا بولاتىنى تۋرالى ايتتى، دەپ حابارلايدى baq.kz اقپارات اگەنتتىگى.

«بيەنىڭ بۋازدىعى ٴۇش ايدان اسقاننان كەيىن ونىڭ نەسەبىن جيناي باستايدى. كۇندەگىسىن كۇندە جيىپ الىپ وتىرۋ كەرەك. بۇل ٴۇردىس بيەنىڭ تۋۋىنا 3 اي قالعان كەزدە توقتاتىلادى» - دەيدى عالىم.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، نەسەپ جييۋ كەزىندە بيە كۇتىمىنە قويىلاتىن بىرنەشە تەحنيكالىق تالاپ بار.

ٴبىرىنشىسى – قورا-جايعا قويىلاتىن تالاپ. سەبەبى، بيە كۇنى بويى قورادا تۇراتىندىقتان، ول جەر وتە جايلى بولۋى كەرەك. كۇن نۇرى تولىق ٴتۇسىپ تۇرۋى ٴتيىس، سول ارقىلى جىلقى بويىنداعى كالسيي تولىق بولۋى كەرەك. ەكىنشى – ٴار بيەنىڭ اراقاشىقتىعى ەسكەرىلۋى قاجەت. سەبەبى، بيە نەسەبىن جينايتىن تورسىق ونىڭ ارتىنا بايلاۋلى بولعاندىقتان، بىر-بىرىنە كەدەرگى جاساماۋى قاداعالانادى. ٴۇشىنشى – نەسەپ الىناتىن بيەنىڭ ٴتۇسى قاراكوك بولماۋى كەرەك. كوك جىلقىنىڭ دەنەسىندە قارا پەگمەنتتەر كوپ بولادى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، ول ٴدارى جاساۋعا جارامسىز.

بۋاز بيەنىڭ نەسەبىنەن الىنعان گورمونداردان قارتايۋعا قارسى ٴدارى جاسايتىن ٴبىر عانا زاۋىت بار، ول امەريكادا. بيە كۇتىمىنە تالاپ قويىپ وتىرعان دا سول زاۋىت. دەگەنمەن، زاۋىت بيەگە بەرىلەتىن جەم-شوپكە ەشقانداي تالاپ قويمايدى. ال بۇل ٴىستى قىتايداعى جىلقى شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىنداردىڭ قولعا العانىنا دا ٴبىراز بولعان.

«سوڭعى جىلدارى ىلە وبلىسىنىڭ كۇنەس اۋدانىندا ارنايى وسى سالامەن، ياعني بۋاز بيەنىڭ ٴزارىن جيناۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتار بار. ٴبىر بيە جىلىنا 2-3 مىڭ يۋان (100-150 مىڭ تەڭگە) كىرىس كىرگىزە الادى. ونسىز دا بوسقا توگىلىپ جاتقان نەسەپتى جيىپ الىپ، ارنايى ورىنعا تاپسىرادى. مەنىڭ ەستۋىم بويىنشا 2008 جىلى 1 گرامم گورمون 500 ييۋان (25000 تەڭگە) بولاتىن. بۇل بۋاز بيەنىڭ نەسەبى اسا قىمبات دەگەن ٴسوز» دەيدى عالىم.

گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزىنىڭ سوزىنە قاراعاندا جينالعان نەسەپتى جەرگىلىكتى تۇرعىندار سول جەردەگى نەسەپ جينايتىن ورىنعا تاپسىرادى. وندا نەسەپتەن گورموندى ىلعاپ الادى. بۇل ارنايى اپپاراتتىڭ كومەگىمەن جاسالادى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، بۇل اپپارات تىم قىمبات تۇرمايدى. ىلعاپ الىنعان گورموندى كەپتىرىپ، قۇرعاق ۇنتاق كۇيىندە اقش-تاعى نەگىزگى زاۋىتقا جىبەرەدى. ول ٴۇشىن اقش پەن قىتاي تارپتارى ەكىجاقتى كەلىسىم-شارت جاساسقان. ول جەردە ارنايى قوسپالار قوسىلىپ، وڭدەلىپ، ٴدارى جاسالادى. بۇل ٴونىمنىڭ پاتەنتى 70 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى تەك قانا امەريكاعا تيەسىلى بولىپ كەلەدى. باسقا ەش جەر العان جوق.

گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا قۇرعاق گورمون دايىنداۋدى قىتايدىڭ التاي ٴوڭىرى دە قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«قازىرگى تاڭدا قۇرعاق گورمون الىناتىن نەسەپتى جيناپ بەرۋدى التايداعى جىلقى شارۋاشىلىقتارى دا قولعا الماقشى. ٴبىر وكىنىشتىسى ول وڭىردە كوپ جىلقى جوق. ايتپەسە قورا-جاي، جەم-شوپپەن قامداۋ ماسەلەسى تولىقتاي ۇيىمداستىرىلعان. سىزدەردەگىدەي مىڭداپ جىلقى ايداپ جۇرگەن ەشكىم جوق، ەڭ كوپ جىلقىسى بار دەگەن بايلاردا 200 جىلقىعا جەتەر جەتپەس قانا» دەيدى گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزى.

وسى ورايدا ول قازاقستانداعى جىلقى سانىنىڭ كوپتىگىن، ٴبىراق ونى ٴتيىمدى پايدالانا بىلمەي وتىرعاندىعىمىزدى ايتتى.

«سىزدەردە وسىنشا كوپ جىلقى بولا تۇرا، ونىڭ ونىمدەرىن كەرەككە جاراتا الماي وتىرعاندارىڭىز ويلاندىرادى. ٴبىر شارۋاشىلىقتا، ٴبىر قوجالىقتا مىڭ، ەكى مىڭ جىلقى بولۋى ٴبىزدىڭ تۇسىمىزگە دە كىرمەيدى. ٴقازىر قازاقستان، موڭعوليا، قىرعىزستان سياقتى جىلقى سانى كوپ ەلدەرگە امەريكا قىزىعا قاراپ وتىر. ەگەر سىزدەر مۇمكىندىك بەرسەڭىزدەر، ولار وزدەرى-اق كەلىپ، سىزدەرگە نەسەپتەن اقشا جاساۋدى ۇيرەتىپ بەرەر ەدى» دەيدى جىلقىتانۋشى عالىم.

گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزى بۋاز بيەنىڭ نەسەبىن جيناپ بەرەمىز دەيتىن شارۋاشىلىقتار بولسا، قىتايداعى نەسەپ وڭدەپ، قۇرعاق گورمون دايىندايتىن زاۋىتتارمەن بايلانىس ورناتىپ بەرۋگە دە دايىن ەكەنىن ايتتى.

«ەگەر قازاقستاندا جىلقى شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىقتارى وسى ىسپەن شۇعىلدانامىن دەيتىن بولسا، قىتايداعى زاۋىتتارمەن بايلانىس ورناتىپ بەرۋگە بولادى. ولار وسىندا كەلىپ وزدەرىنىكى سەكىلدى گارمون كەپتىرەتىن اپپاراتتارىن ورناتىپ بەرەدى» دەيدى عالىم.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ٴقازىر قازاقستاندا بيەنىڭ شۋىن جينايتىن ورتالىقتار عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. بيە تۋعاننان كەيىنگى تابيعي قالدىق، ياعني شۋدى جيناپ، كەپتىرىپ، ودان دا ايەلدەرگە ارنالعان ٴدارى جاسايدى. قازىرگى ۋاقىتتا شۋ سۇرانىسقا يە شيكىزاتتىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي