BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 365.49 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 420.35 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.6
استانا:

التىنشى قۇرىلتايدان نە كۇتەمىز؟

بۇگىن استانادا الەمدىك جانە ٴداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ التىنشى قۇرىلتايى وتۋدە. قازاقستان باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن ٴداستۇرلى دىندەر ديالوگىن ٴۇش جىلدا ٴبىر رەت ۇيىمداستىرۋ داستۇرگە اينالعانى بەلگىلى. العاشقى قۇرىلتاي وتكەلى دە ارادا ون بەس جىل سىرعىپتى. دىندەر، كونفەسسيالار، ۇلتتار مەن ەتنوستار اراسىندا ٴوزارا قۇرمەت پەن توزىمدىلىككە شاقىرۋدى كوزدەگەن سۇحبات الاڭىنان نە كۇتەمىز؟ بۇل جيىننىڭ ٴبىز ٴۇشىن ماڭىزى نەدە؟

ٴدىنتانۋشى كەڭشىلىك تىشقان ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، تەرروريزم كۇشىنىڭ قۋاتتىلىعى سونشالىق، اسكەري جانە ديپلوماتيالىق ارنالاردى بەلسەندى جۇمىلدىرعاننىڭ وزىندە تەرروريزم ماسەلەسىن قىسقا مەرزىم ىشىندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا دىندەر وكىلدەرىنىڭ ديالوگى قاجەت.

«ٴدىننىڭ اتىنا تەلىنىپ وتىرعان قايشىلىقتار مەن قاسىرەتتەر زامانىندا ٴداستۇرلى دىندەر وكىلدەرىنىڭ جانە ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ پىكىرلەرىنىڭ ٴبىر ارناعا توعىسۋى، ولاردىڭ اراسىندا ٴوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ورناۋى، بايسالدىلىق ۇستانىمدارىنىڭ باسىمدىق تانىتۋى، ٴتىپتى ورتاق ماسەلەلەردى بەلگىلى ٴبىر مامىلەگە كەلە وتىرىپ تالقىلاۋ، مۇمكىن بولسا، ورتاق شەشىمدەر قابىلداۋ وركەنيەت تاريحىندا، قازىرگى ادامزات قوعامىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن يگىلىگى ٴۇشىن اۋاداي قاجەت شارا»، – دەيدى ول.

ونىڭ پىكىرىنشە، وسىناۋ جيىندا ٴسوز الاتىن ٴدىن ليدەرلەرىنىڭ الەمدىك ساياساتقا ىقپالى دا جوق ەمەس. كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ بيلىك ورىندارى وزدەرى ٴۇشىن ٴداستۇرلى بولىپ سانالاتىن ٴدىن باسشىسىمەن تۇسىنىستىكتە جۇمىس ىستەيدى. ٴتىپتى رەسمي باسىمدىعى مويىندالعان، سول ەلدىڭ ىشكى زاڭنامالارىندا ارنايى ورىن بەرىلگەن دىندەر مەن كونفەسسيالار بار. سوندىقتان ٴدىن ليدەرلەرىنىڭ تەك سول ٴدىننىڭ ىشكى ماسەلەسىندە عانا ەمەس، سول ەلدىڭ ساياساتىندا دا بەلگىلى ٴبىر دەڭگەيدە ورنى بار.

«استانادا وتكەن vii دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ: «ٴححى عاسىردىڭ جاڭا ونجىلدىعى مۇسىلمان ۇمبەتى ٴۇشىن اۋىر سىناقتارمەن باستالدى. الەمدىك قارجى داعدارىسى، ازىق-تۇلىك يمپورتىنا تاۋەل­دى­لىك، جاستار ماسەلەسى جانە باسقا دا تۇيت­كىلدى جايتتار سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن دۇربەلەڭ تۋعىزدى. تۋنيس پەن مىسىرداعى ساياسي رەجيمنىڭ اۋىسۋى، ليۆيا ۇشىراعان گۋمانيتارلىق زاۋال جۇزدەگەن مىڭ بوسقىننىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوقتىردى. الەمنىڭ وزگە وڭىرلەرى قارقىندى دامىپ جاتقاندا، كوپتەگەن مۇسىلمان ەل­دەرىنىڭ كوشتىڭ سوڭىندا قالۋى انىق باي­قالدى. ٴبىر جارىم ميللياردقا جۋىق ادامدى قۇرايتىن يسلام دۇنيەسى بۇگىندە مىزعىماس تۇتاستىق قۇراي الماي وتىر»، – دەگەن بولاتىن.

دەمەك، ٴداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ قۇرىلتايى ٴدىن ليدەرلەرىنىڭ ٴتىل تابىسۋى عانا ەمەس، مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ دە ورتاق ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان شارا»، – دەيدى ٴدىنتانۋشى.

ونىڭ ايتۋىنشا، جوعارىداعى سەبەپتەرگە بايلانىستى ٴبىزدىڭ ەلىمىز، الەمدىك ٴدىن باسشىلارىنىڭ قۇرىلتايى وتكىزىلەتىن مەكەنگە اينالۋى زاڭدى. جاي عانا بارلىق ٴدىن وكىلدەرى ەمەس، الەمنىڭ جەتەكشى تەولوگتارى باس قوساتىن ٴدال وسىنداي ەكىنشى جەر عالامشاردىڭ وزگە جەرىندە جوق.

2003 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە الەمدەگى بارلىق ٴداستۇرلى دىندەردىڭ باسشىلارى العاش رەت ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە ٴبىر ۇستەلدىڭ باسىنا جينالىپ، «الەمدىك جانە ٴداستۇرلى دىندەردىڭ ٴى سەزىنە قاتىسۋشىلاردىڭ دەكلاراسياسىن» قابىلداعان بولاتىن. سول قۇجاتتا «زورلىق-زومبىلىققا، سونىڭ ىشىندە ٴدىندى ساياسي ماقساتتا پايدالانۋعا دەگەن بارشامىزدىڭ قارسىلىعىمىز ٴبىر ارنادا توعىسادى» دەگەن سويلەم بار. ياعني، ٴدىن كوشباسشىلارى ٴدىندى ساياسات قۇرالىنا اينالدىرۋعا، ادامزاتقا جاسالىپ جاتقان زورلىق-زومبىلىققا باسى ٴبۇتىن قارسى. ارينە، مۇنداي ديالوگ الاڭىنان بىردەن ناتيجە كۇتۋگە دە بولماس. ٴبىراق ونىڭ ٴبىر پايداسى تيەر ۋاقىت كەلەدى. باستىسى، الەمدە ٴدىن اتىن جامىلىپ، زورلىق-زومبىلىققا بارۋشىلارعا قارسى قوعامدىق پىكىردىڭ قالىپتاسۋىنا ايتارلىقتاي ىقپالى بولارى داۋسىز.

ٴدىن تاقىرىبىنا قالام تەربەپ جۇرگەن ەسىك مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى دوسىم زىكىريا ادامزات تەحنولوگيا سالاسىندا قانشالىقتى ىلگەرىلەگەن سايىن رۋحاني تۇرعىدان سونشالىق كەيىن كەتىپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋلى. ايتپەگەندە، ادامزاتتىق قۇندىلىق تۇرعىسىنان قاراساڭىز دا، جاراتقاننىڭ قالاۋىنا قۇلاق اسساڭىز دا ادام بالاسى بىر-بىرىنە دوس، باۋىر بولۋعا ٴتيىس قوي دەيدى.

«بۇگىنگى تاڭدا ادامزات قوعامى ەكىنشى ٴبىر قوعامدى ىدىراتقىسى كەلسە، ونىڭ عاسىرلار بويعى قۇندىلىقتارىنا سەلكەۋ ٴتۇسىرىپ، سونى شايقالتقىسى كەلەدى. وكىنىشكە قاراي، ونىڭ توتە جولى سەنىمىن شايقالتۋ بولىپ بارادى. قۇراندا بولسىن، باسقا دا جاراتقان تاراپىنان تۇسىرىلگەن كيەلى كىتاپتاردا بولسىن، ەڭ اۋەلى ايتارى – بىرلىك. سول ٴبىر قاسيەتتى ۇعىمنىڭ بۇگىندە قايشىلاسقان الەمدىك مۇددەلەر كەزىندە كوك تيىندىق قۇنى قالمادى. ادامزاتتى بىرلىككە ۇندەۋشى نەگىزگى قۇرال ٴدىن بولسا، ول دا قۇدايدان قورىقپايتىن پەندەلەردىڭ وزبىرلىعىنان ويىنشىققا اينالدى. بۇل الەمدىك ىندەت. استانادا وتەتىن ايتۋلى شارا مۇنداي ىندەتكە توسقاۋىل قويا الا ما؟ الەمدىك الپاۋىتتاردىڭ مۇددەلەرىندەگى قايشىلىقتار تىنباي ٴدىننىڭ ويىنشىق بولعانى بولعان. دەگەنمەن توڭدى ٴجىبىتىپ، قاتقان سەڭدى قوزعالتۋعا مۇنىڭ ٴبىر سەپتىگى تيەر-اۋ دەگەن ٴۇمىت جوق ەمەس. قالاي دەگەنمەن دە، قازاقستان ٴوزىنىڭ تىنىشتىقتى، بەيبىتشىلىكتى قولدايتىن ەل ەكەنىن جۇملە عالامعا تاعى ٴبىر تانىتاتىن شارا بولعالى تۇر.

سونىمەن قاتار ٴدىنارالىق جانە ۇلتارالىق تاتۋلىق ٴتۇرلى يمپەريالار مۇددەسى توعىسقان قازاقستان جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى ٴۇشىن ەڭ ماڭىزدى قۇندىلىق. الەمدە ٴقازىر ٴدىني تەرروريزم ٴقاۋپى ٴورشىپ تۇرعاندىقتان، الەمدىك رۋحاني كوسەمدەر باس قوساتىن ماڭىزدى شارالار كەرەك دەپ سانايمىن

قازاق ەلىنىڭ قاراپايىم ازاماتى رەتىندە ماعان بالالارىمنىڭ بولاشاقتا قامسىز ٴومىر سۇرگەنى وتە ماڭىزدى»، – دەيدى دوسىم قۋات ۇلى.

الپاۋىت مەملەكەتتەر سان-ساققا ٴبولىنىپ، وزدەرىنىڭ گەوساياسي مۇددەلەرى مەن ايماقتىق، عالامدىق، ەكونوميكالىق، اسكەري باسىمداقتارىن ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن بارىنشا كۇرەسىپ، قاجەت بولعان جاعدايدا، ٴارتۇرلى ەكونوميكالىق، رۋحاني، اسكەري شارالار قولدانىپ جاتقان قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ رۋحاني تىنىشتىعى بىتىمگەرلىك، دانەكەرلىك جاساۋ، ورتاق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋ تالپىنىستارىمەن نىعايا تۇسپەك. سەبەبى، وسى جولى قۇرىلتاي اتاۋى كورسەتىپ تۇرعانداي «ٴدىن كوشباسشىلارى ٴقاۋىپسىز الەم جولىندا» دەگەن ۇران تاستالىپ وتىر.

«بۇل كەيبىرەۋلەردىڭ ايتىپ جۇرگەنىندەي، ولارعا قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى مۇددەلەردى توعىستىرۋ ٴوزىمىزدىڭ ٴداستۇرلى، ٴدىني-رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدان باس تارتۋ، وزگەلەردىڭ قۇندىلىعىنا ۇمتىلۋ بولىپ سانالمايدى. سوندىقتان بۇل شارادان تەك قايشىلىقتار مەن جۇمسالىنعان شىعىن كولەمىن ەمەس، ۇلتتىق، مەملەكەتتىك، ادامزاتتىق مۇددەلەردى كورە ٴبىلۋ كەرەك. ويتكەنى، مەملەكەتتىڭ مۇددەسى، ونىڭ جەكەلەگەن ازاماتتارىنىڭ مۇددەسىنەن ٴارقاشاندا جوعارى تۇرادى.

بىرگە ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى سەنىم قۇندىلىقتارىمەن ساباقتاستىرا ٴبىلۋ، قازىرگى كەزدەگى جانە بولاشاقتاعى ٴدىنارالىق، وركەنيەتارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن، مۇنىڭ ەلىمىز ٴۇشىن وزەكتىلىگى وتە جوعارى، ەلىمىزدى قۇندىلىقتار توعىساتىن مەكەنگە اينالدىرۋ ٴوز قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ ٴارى الەمدەگى ادامداردىڭ بەيبىت ٴومىر سۇرۋىنە قول ۇشىن بەرۋ دەپ تۇسىنگەن دۇرىس»، – دەيدى كەڭشىلىك تىشقان ۇلى.

ونىڭ ويىنشا، قازىرگى كۇننىڭ ەڭ باستى ماسەلەسى – ٴدىننىڭ ساياسي مۇددەلەرگە قولدانىلۋى بولىپ وتىرعاندىقتان، ٴدىن كوشباسشىلارى بۇل ٴۇردىستى توقتاتىپ، ٴدىننىڭ قۇندىلىق، مورالدىق-ەتيكالىق باسىمدىعىن قالپىنا كەلتىرۋگە اتسالىسۋى ٴتيىس.

ەستە بولسا، وسىدان ٴۇش جىل بۇرىن وتكەن بەسىنشى قۇرىلتايدا قازاقستان باسشىسى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم مۋزەيىن اشۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان بولاتىن.

«مەن استاناداعى وسى عيماراتتا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم مۋزەيىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. مەنىڭ يدەيامنىڭ ٴمانى وسى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ ىشىندە بارلىق بىتىمگەردىڭ قۇدايعا سىيىناتىن، زيارات ەتەتىن ورىندارى بولسا دەگەن ويدا جاتىر. ٴبىر قاقپادان كىرىپ قۇدايعا تاۋبە ەتىپ، ٴبىر قاقپادان شىعىپ بىر-بىرىڭىزگە سەنىممەن قاراساڭىزدار دەپ ويلادىم. مەنىڭ ويىمشا، بۇل دىندەر مەن حالىقتاردىڭ بەيبىتشىلىگى مەن تۇسىنىستىگىن نىعايتۋ ٴۇشىن ماڭىزدى بولماق. سونداي-اق، بۇل مۇراجاي سەزد جانىنداعى عىلىمي مەكەمە بولىپ، دىندەر مەن مادەنيەتتەر ديالوگىنىڭ تاريحىن زەرتتەيتىن بولادى»، – دەگەن ەدى ەلباسى بەسىنشى باسقوسۋدىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا.

سودان كەيىن قولعا الىنعان جۇمىستار ناتيجەسىندە مۋزەي جاساقتالدى. بۇل مۋزەيدە ٴداستۇرلى دىندەر تاريحىنان سىر شەرتەر شەجىرەلەرمەن تانىسۋعا بولادى. الداعى التىنشى جيىندا اتالعان مۋزەيدىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتى وتەدى.

سەرجان ورازباي، ٴدىنتانۋشى


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي