BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 338.78 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 392.82 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.35
استانا:

ادام ٴومىر بويعى ٴبىلىمىنىڭ 80 پايىزىن 7 جاسقا دەيىن الادى – پروفەسسور

رەسەيلىك پروفەسسور، پ.ع.د. ليۋدميلا مويسەەۆا baq.kz تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا بالا دارىندىلىعىن دامىتۋ جولدارىن اتاپ بەردى. جاڭا دارىندىلىق تەورياسىن ازىرلەگەن عالىمنىڭ ايتۋىنشا، بالاعا كىشكەنتايىنان ٴبىلىم بەرۋ كەرەك ٴارى ونىڭ گەنەتيكالىق قابىلەتتەرىن ەسكەرۋ قاجەت.

«شامامەن 20 جىل بۇرىن ٴوزىم قىزمەت ەتكەن رەسەيلىك ۋنيۆەرسيتەتتە «مەكتەپكە دەيىنگى ٴبىلىم بەرۋ» ماماندىعى جاڭادان اشىلدى. وسى ماماندىقتى اشقاننان كەيىن بۇرىن بەلگىلى بولا بەرمەگەن، پوتەنسيالى زور مۇمكىندىكتەردى انىقتادىق. ٴبىزدىڭ ستۋدەنتتەر «مەكتەپكە دەيىنگى ٴبىلىم بەرۋ» ماماندىعىن ٴار بالانى دارىندى ەتۋ ماقساتىندا يگەرە باستادى. مەنىڭ ايتارىم، نەگىزىندە، ٴار ادام تۋعاننان دارىندى. دەگەنمەن، دارىندىلىق 7 جاستا جوعالىپ كەتۋى مۇمكىن. ەگەر ونى ٴارى قاراي دامىتپاسا، ىشكى پوتەنسيالدى دارىندىلىق اشىلماي قالۋى مۇمكىن. پسيحولوگتەردىڭ پىكىرىنشە، ادام ٴومىر بويعى ٴبىلىمىنىڭ 80 پايىزىن 7 جاسقا دەيىن الادى. ال ٴبىلىمنىڭ 20 پايىزىن ٴومىرىنىڭ قالعان بولىگىندە الادى ەكەن. سوندىقتان، بالاعا كىشكەنتاي كەزىنەن، ياعني مەكتەپكە دەيىن باعىت بەرىپ، دامىتۋ اسا ماڭىزدى. ٴبىز سول كەزدەن باستاپ وسى قاعيدانى ٴبىلىمنىڭ نەگىزىنە العان ەدىك»، - دەدى رەسەيدىڭ ەكاتەرينبور قالاسىنداعى «ورال مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» پروفەسسورى.

ليۋدميلا مويسەەۆا – جاڭا دارىندىلىق تەورياسىن ازىرلەگەن عالىم. ونىڭ پىكىرىنشە، وقىتۋشى بالانىڭ بويىنداعى دارىندى اشۋ ٴۇشىن پەداگوگيكالىق جانە پسيحولوگيالىق عىلىمدى قاتار يگەرۋى كەرەك.

«سونداي-اق، ٴبىز ەكوپسيحولوگيالىق ادىستەمەمەن جۇمىس جاسادىق. ياعني، گەنەتيكالىق مالىمەت نەگىزىندە دارىندىلىقتى دامىتۋدىڭ جولىن زەرتتەدىك. بالاعا گەنەتيكالىق جولمەن اتا-اناسى، اتا-اجەلەرىنەن كەلەتىن فاكتورلارمەن جۇمىس جاساپ كوردىك. كەيدە ٴبىز بالانىڭ بويىندا بار گەنەتيكالىق قابىلەتتەردى دامىتپايمىز. مىسالى، اناسى قىزىنىڭ بالەت ٴبيشىسى بولعانىن قالايدى. ونى كىشكەنتاي كەزىنەن بيگە اپارادى، قىز جاقسى ناتيجەلەر كورسەتەدى. دەگەنمەن، سوڭىندا وعان «سىرتقى كەلبەتىڭىز جارامايدى، ٴارى قاراي وتپەيسىز» سىندى سەبەپتەردى ايتادى. وسىلايشا، بالا كۇيزەلىسكە ۇشىراپ، اناسى دا ۋايىمدايدى. دەگەنمەن، بالانىڭ بويىندا مۇلدەم باسقا گەنەتيكالىق قابىلەتتەر بار عوي. سول قابىلەتتەر مەن قاسيەتتەردى دامىتسا، ول ەلدىڭ ۇزدىگى اتانۋشى ەدى. سوندىقتان بالانىڭ بويىنان گەنەتيكالىق قابىلەتتەردى انىقتاپ، پايدالانىپ، دامىتۋ كەرەك. اتا-اناسىنا دا «بۇل گەنەتيكالىق جولمەن بەرىلگەن قابىلەت» دەپ ٴتۇسىندىرۋ قاجەت»، - دەدى ليۋدميلا مويسەەۆا.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا جاڭا دارىندىلىق تەورياسى كەڭ تاراپ كەلە جاتىر. بۇل ادىستەمە رەسەيدە بىرتىندەپ ەنگىزىلۋدە. قازاقساندا دا وسى تاقىرىپ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«ايىپ ەتپەسسىز، ٴبىراق بۇل رەتتە جان-جانۋارلاردى مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ماسەلەن، ٴسىز يت نە مىسىق اسىراعىڭىز كەلسە، ونىڭ بەلگىلى ٴبىر تۇقىمىن تاڭدايسىز. ادام نەلىكتەن ولاردىڭ تۇقىمىنا قارايدى؟ ويتكەنى، بەلگىلى ٴبىر فاكتورلار مەن قاسيەتتەر جانۋارلارعا گەنەتيكالىق جولمەن بەرىلەدى. ولاردى دامىتىپ، ۇيرەتىپ كەرەك ەمەس. گەنەتيكانى پايدالانۋ دەگەن وسى. ياعني، بۇل تابيعي نارسە، قاسيەتتەر بويىندا بولادى. مىسالى، ٴيتتىڭ ٴبىر تۇقىمى ٴيىستى جاقسى سەزسە، ەكىنشىسى داۋىستى جىلدام تانيدى، ال ٴۇشىنشىسى بەلگىلى ٴبىر تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىندايدى. ال بىزگە، ياعني ادامدارعا نەگە وسى بويىمىزدا بەكىتىلگەن گەنەتيكالىق قاسيەتتەردى پايدالانباسقا؟ سوندىقتان، اتا-بابادان دارىعان قاسيەت-قابىلەتتەردى جانداندىرىپ، قالىپتاستىرۋ قاجەت دەگەن پىكىردەمىن. بۇل پروسەستى نەعۇرلىم ەرتە باستاسا، سوعۇرلىم دۇرىس دەپ ويلايمىن»، - دەپ ويىن تۇيىندەدى ليۋدميلا مويسەەۆا.

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي