USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
استانا:

جەلتوقساندا تەڭگە باعامىندا وزگەرىس بولا ما؟

30 قاراشا كۇنى مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ۇيىمىنا (وپەك) مۇشە مەملەكەتتەر مەن ۇيىمعا كىرمەيتىن ەكسپورتتاۋشى ەلدەر اۆستريا استاناسى ۆەنادا كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزەدى. وندا مۇناي ٴوندىرىسىن ازايتۋ تۋرالى ماسەلە قارالادى. ەستەرىڭىزدە بولسا، قىركۇيەكتە اتالعان ۇيىم مۇشەلەرى الجيردە باس قوسىپ، مۇناي باعاسىن كوتەرۋ ٴۇشىن قانداي شارالار قولدانۋ كەرەكتىگىن تالقىعا سالعان ەدى.

2013 جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە 100 دوللاردان 60 دوللارعا دەيىن تومەندەگەن كەزدە-اق ۆەنەسۋەلا ٴبىرىنشى بولىپ ماسەلەنى شەشۋ ٴۇشىن مۇنايدى از ٴوندىرىپ، نارىقتا ادەيى تاپشىلىق جاساۋ كەرەكتىگىن ۇسىنعان ەدى. سول كەزدە باعا قايتادان بۇرىنعى دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى دەدى ۆەنەسۋەلا وكىلدەرى. الايدا، بۇل ۇسىنىس قابىلدانبادى. كەرىسىنشە، 2016 جىلدىڭ قاڭتارىندا يرانعا باتىس ەلدەرى سالعان سانكسيا الىنىپ تاستالعان كەزدەن تاياۋ شىعىس ەلدەرى مەن اراب الەمى نارىقتاعى مۇناي ساتۋدان جارىسقا ٴتۇستى. يران بۇرىنعى ەكسپورتتىق قۋاتىن قالپىنا كەلتىرۋگە ۇمتىلسا، ساۋد ارابياسى كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتا بەردى. ناتيجەسىندە باعا 30 دوللاردان تومەن ٴتۇسىپ كەتتى.

الايدا ٴبىر جىلدىڭ ىشىندە باعا قايتا تۇراقتالدى. كوپتەگەن مەملەكەتتەر ٴۇشىن داعدارىستان شىعۋعا جەتكىلىكتى دارەجەدە تابىس اكەلەتىن دەڭگەيگە كوتەرىلدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جىل باسىندا ايتقانداي، مۇناي قۇنى 30 دوللار بولسا دا قازاقستان «مينۋسقا» كەتپەيدى. ال 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت مۇناي باعاسىنىڭ 35 دوللار شاماسىندا بەلگىلەندى.

قازىرگى احۋالعا قارايتىن بولساق، ۇكىمەت «ارىق ايتىپ، سەمىز شىعاراتىن» سەكىلدى. الجيردەگى كەزدەسۋدە مۇناي ەكپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ٴوندىرىستى ازايتامىز دەپ ٴبىراۋىزدان كەلىسكەن. وسى جاڭالىقتان كەيىن باعا بىرتىندەپ كوتەرىلە كەلىپ، قازىرگى دەڭگەيىنە جەتتى. الايدا شەشىم رەسمي تۇردە قابىلدانباعانى سەبەپتى قور بيرجاسىنداعى ساۋداگەرلەر ٴالى دە ەكىۇداي كۇيدە. كەلەر جىلدىڭ ٴبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا باعا وپەك-تىڭ 30 قاراشا كۇنى وتەتىن سامميتتەگى شەشىمىنە بايلانىستى بولماق.

ٴۇش جىل قاتارىنان قۇلدىراعان مۇناي باعاسى بيىل بىرتىندەپ كوتەرىلە باستادى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى، ۆەنەسۋەلانىڭ جوعارىدا ايتىلعان ۇسىنىسىنا ۇيىمداعى وزگە مەملەكەتتەردىڭ قۇلاق اسا باستاعانى. الدىمەن ساۋد ارابياسى ٴوندىرىستى ازايتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. الەمدەگى مۇناي ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن بىرىنە يەلىك ەتىپ وتىرعان ساۋديانىڭ بۇل باستاماسى نارىققا ايتارلىقتاي وزگەرىس اكەلدى. ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەر ساۋديانىڭ باستاماسىن قوس قولداپ قولدادى. دەگەنمەن، مۇناي ەكسپورتتاۋدان ٴۇشىنشى ورىن الاتىن يراننىڭ پوزيسياسى قاشاندا ساۋديامەن قايشى كەلىپ جاتادى. وسى جولى دا وپەك-تىڭ ٴوندىرىستى ازايتۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا ٴبىرىنشى قارسى شىققان وسى ەل.

يراننىڭ ولاي دەيتىن سەبەبى دە بار. باتىس ەلدەرىنىڭ سانكسياسى كەسىرىنەن نارىقتاعى تۇتىنۋشىلارىنان ايىرىلعان بۇل ەل ٴقازىر ەشتەڭەگە قاراماي، بۇرىنعى ەكسپورتتىق قۋاتىن قايتارماقشى. بۇعان قوسىلعان يراك تا ٴوندىرىستى ازايتقىسى جوق. يراكتىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى وتكەن اپتا «سوعىس بولماعاندا ٴبىز قازىرگىدەن الدەقايدا ارتىق وندىرەر ەدىك. سوندىقتان، ٴوندىرىستى ازايتۋعا ٴبىزدى قوسۋ – ادىلەتسىزدىك» دەدى. بۇل مەملەكەتتەردىڭ وپەك باستاماسىنا قوسىلمايتىنى تۋرالى وسىنداي مالىمدەمەلەرى قازىرگى تاڭدا مۇناي باعاسىن ٴالسىن-السىن كەرى تارتىپ، باعانى تومەن ۇستاپ تۇر.

وپەك ۇيىمىنا كىرمەگەنىمەن، الەمدە مۇناي ساتۋدا وزىندىك ورنى بار رەسەيدىڭ دە ۇستانىمى ازىرگە ٴبىرجاقتى بولماي وتىر. ەلدىڭ ەنەرگەتيكا ٴمينيسترى ا. نوۆاك وتكەن اپتا وپەك-تىڭ ٴوندىرىستى ازايتۋ تۋرالى باستاماسىنا تولىقتاي قوسىلاتىنىن ايتتتى. الايدا، باتىس قور نارىعىنىڭ ساراپشىلارى بۇعان سەنىمسىزدىك تانىتىپ وتىر. ولار رەسەي ۋادە بەرگەنىمەن، جەمە-جەمگە كەلگەندە ٴوندىرىستى شەكتەن تىس كوبەيتىپ جىبەرۋى ىقتيمال دەپ ويلايدى.

نارىقتاعى وسىنداي مۇددە قايشىلىقتارىنا قاراماستان، قارا التىننىڭ باعاسى ۇزاقمەرزىمدى كەزەڭدە كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. بۇل ٴوز كەزەگىندە تەڭگەنىڭ باعامىنا دا جايلى بولىپ تۇر. وتكەن جىلعى دەۆالۆاسيادان كەيىن قايتادان وز-وزىنە كەلە باستاعان ۇلتتىق ۆاليۋتا بىرەر اپتا بۇرىنعى يران مەن يراكتىڭ جوعارىداعى مالىمەدەمەسىنەن كەيىن قايتادان ازداپ السىرەگەن. دەگەنمەن، وپەك ۇيىمىنىڭ الداعى رەسمي جيىنى قارساڭىندا تۇراقتالا باستاعانداي. مۇناي باعاسىنىڭ ٴوسىمى اياسىندا قازان-قاراشا ايلارىندا تەڭگە 330-دى ماڭايلاپ، بيىلعى جىلدىڭ ماكسيمۋمىنا دەيىن نىعايدى.

جالپى، ۆەناداعى كەزدەسۋدەن ساراپشىلار نارىققا جاعىمدى جاڭالىق كۇتەدى. الجيردە ٴسوز جۇزىندە كەلىسكەن وپەك مۇشەلەرى ەندى ۆەنادا ناقتى كەلىسىمشارتقا قول قويۋى ٴتيىس. ەگەر مۇنداي سسەناريي جۇزەگە اسىپ جاتسا، مۇناي باعاسى 60 دوللارعا دەيىن بارۋى مۇمكىن. مۇنى تاياۋدا ساۋد ارابياسىنىڭ ەنەرگەتيكا، ونەركاسىپ جانە مينەرالدى رەسۋرستار ٴمينيسترى ايتقان بولاتىن. ەگەر باعا 60 دوللارعا جەتسە، دوللار قازاقستاندا 280-300 تەڭگەگە، ياعني ەكى جىل بۇرىنعى باعامىنا ٴتۇسۋى كەرەك. ال ۇيىم مۇشەلەرى كەلىسىمگە كەلە الماسا، مۇناي باعاسى باررەلىنە 35-40 دوللاردان تومەن ٴتۇسىپ كەتۋى ىقتيمال. وندا بيىلعى جىلدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشكە ساي، ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ دوللارعا شاققانداعى باعانى 370 تەڭگەگە بارىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس.

قالاي دەگەندە دە، ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى ٴقازىر باعانىڭ كوتەرىلگەنىنە مۇددەلى بولىپ وتىر. ۆەنادا ۇيىم مۇشەلەرى ٴوندىرىستى ناقتى قانشا باررەلگە ازايتۋ ماسەلەسىنە كەلىسپەسە دە، كەلەر جىلدىڭ باسىنان بىرتىندەپ ازايتۋعا ۋاعدالاسۋى مۇمكىن. ولاي بولعان جاعدايدا تەڭگەنىڭ باعامى كۇرت قۇبىلماۋى ٴتيىس.

امانجان قوڭىراتبايەۆ، egemen.kz

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي