BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 371.31 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 419.32 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.59
استانا:

مامان تاماققا قوسىلاتىن قوسپالاردىڭ زيانى تۋرالى ايتىپ بەردى

استانا، baq.kz. ەلىمىزدەگى تاماق ٴوندىرىسى مەن تاماق قوسپالارىنا قاتىستى قر دسم قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ينفەكسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ دەپارتامەنتىنىڭ ٴبولىم باسشىسى ناسيما ٴجۇنىسوۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.

- ناسيما احاشقىزى، قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق وقۋشىلار اراسىندا فاست-فۋد پەن ٴتاتتى گازدالعان سۋسىندار ٴجيى پايدالانىلادى. بالالار، ٴتىپتى ەرەسەكتەر دە نەگە فاست-فۋدقا جانە وسى سۇسىندارعا اۋەس؟

- راسىندا دا 13،7% جۋىق بالالار كۇن سايىن فاستفۋدتى ازىق ەتەدى.

تاماق ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى ەكى كومپونەنتىنە توقتالعىم كەلەدى، ولار «تارتىمدى تاۋار» ٴتۇرىن بەرەدى، الايدا تۇتىنۋشى ورگانيزمىنە جاعىمسىز اسەر ەتەدى – بۇلار تاعامدىق قوسپالار جانە ترانسمايلار. ٴارتۇرلى ەلدەردە تاماق ونىمدەرىن وندىرۋدە پايدالانىلاتىن تاعامدىق قوسپالاردىڭ سانى 500 اتاۋعا جەتتى، ال ەۋروپالىق قوعامداستىق 300-گە جۋىق اتاۋدى جىكتەدى. بۇلار بوياعىش، كونسەرۆانت، انتيوكسيدانت، ستابيليزاتور، قويۋلاندىرعىش، ەمۋلگاتور، قىشقىلدى رەتتەگىش، ٴدامى مەن حوش ٴيىسىن كۇشەيتكىش، دامدەۋىش جانە قوسىمشا زاتتار. بۇل زاتتاردىڭ بارلىعىن ازىق-تۇلىكتىڭ زاتتاڭباسىنان تابۋعا بولادى، ولار ە ارپىمەن بەلگىلەنەدى جانە ولاردىڭ ٴۇش نەمەسە ٴتورت ٴماندى ٴنومىرى بولادى.

مىسالعا، ە620-ە625 گلۋتامات تۇزدارى (ٴدامى مەن ٴيىسىن كۇشەيتكىش). ولاردى تابيعي زاتتاردان دا، سونىمەن قاتار حيميالىق رەاكسيا ارقىلى دا الادى. ول قىتاي، جاپون جانە كورەي تاعامدارىندا جانە ٴارتۇرلى ەت ونىمدەرىن، سونىڭ ىشىندە شۇجىق ونىمدەرىن، ولشەنىپ ورالعان تەڭىز ونىمدەرىن، كوكونىستەردى، تەز دايىندالاتىن كوجەلەر مەن لاپشالاردى، فاست-فۋدتى، ٴارتۇرلى تۇزدىق قوسپالارىن، كەتچۋپتى، مايونەزدەردى، سنەكتەردى، ونىڭ ىشىندە چيپسيلەردى، كەپتىرىلگەن نانداردى، جاڭعاقتاردى ونەركاسىپتىك وندىرگەن كەزدە كەڭىنەن پايدالانىلادى.

- گلۋتامات تۇزى نەسىمەن ٴقاۋىپتى؟

- ول تاۋەلدىلىكتى تۋدىرادى، ادام تابيعي ٴونىمنىڭ ٴدامىن قابىلدامايتىن بولادى.

ۇيقى بەزى ٴينسۋلينىن كۇشەيتەدى. قۇرامىندا گلۋتامات تۇزى بار ونىمدەردى ۇنەمى پايدالانعان كەزدە ديابەت پەن سەمىزدىكتىڭ دامۋ ٴقاۋپى ارتادى. مىسالى، قىتاي جانە امەريكان عالىمدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتريي گلۋتاماتىن پايدالانۋ سالماقتىڭ ارتۋىنا اكەلەتىندىگىن راستادى. قازاقستاندا سەمىزدىك اۋرۋى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. سوڭعى 5 جىلدا (2013-2017 جىلدارى) جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سەمىزدىك اۋرۋىنىڭ كورسەتكىشى 15،3%-عا ۇلعايدى (2017 جىلى 100 مىڭ جاسوسپىرىمگە شاققاندا 2013 جىلعى 196،1-گە قارسى 226،ٴ1-دى قۇرايدى).

ميدى، اسىرەسە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ميىن قوزدىرادى، قايتىمى جوق وزگەرىستەردى تۋدىرادى. السگەيمەر، اۋتيزم، نازار تاپشىلىعى سيندرومى، ميگرەن اۋرۋلارىنىڭ پايدا بولۋىمەن بايلانىسى بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەت بار. the journal of headache and pain-دا جاريالانعان زەرتتەۋ راسيونىندا ناتريي گلۋتاماتىنىڭ جوعارى مولشەرىن (150 مگ/كگ) پايدالاناتىن ادامدار باس اۋرۋىنان زارداپ شەگەتىنىن جانە ولاردىڭ بەتىندەگى شايناۋ بۇلشىق ەتتەرىنىڭ جوعارى سەزىمتالدىعى بار ەكەندىگىن دالەلدەيدى.

جۇكتىلىك كەزىندە - قالىپتاسىپ كەلە جاتقان بالا ۇرىعىنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە زيان كەلتىرۋگە قابىلەتتى.

اسقازان-ىشەك جولىنىڭ سىلەمەيلى قابىقشاسىنىڭ قابىنۋىن قوزدىرادى، ويىق اۋرۋىنىڭ، گاستريتتىڭ دامۋىن ورشىتەدى.

ناتريي گلۋتاماتىن جانە ٴقاۋىپتى ترانسمايلاردى بىرگە پايدالانۋ باۋىردىڭ الكوگولدىك ەمەس ماي اۋرۋىنىڭ دامۋىن جىلدامداتادى.

ترانسمايلار اسپازدىق جانە كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ نەگىزگى بولىگىن (فاستفۋد، نان ونىمدەرى، بيسكۆيتتەر، قۋىرىلعان ونىمدەر (قۋىرىلعان قارتوپ، دراننيكتەر، تاۋىق ناگگەتستەرى، كەيبىر شاۋرمالار)، ميكروتولقىندى پەشكە ارنالعان پوپكورندى، ٴۆافليدى; كۋلينارلىق مايدى، جارتىلاي گيدروگەنيزاسيالانعان مايلاردى، كەيبىر (اسىرەسە ونەركاسىپتىك وندىرىستەگى) مارگاريندەردى; نان-توقاش بۇيىمدارىن: ٴبالىش، پەچەنە، مايلى توقاش، پيروجنىي، قاتتاما، تورتتاردى جاساۋ كەزىندە قولدانىلادى.

- ترانسمايلاردى پايدالانۋ سالدارى قانداي؟

- ددسۇ ترانسمايلاردى پايدالانۋ جۇرەك-قانتامىر اۋرۋلارىنا، ابدومينالدى سەمىزدىككە، ديابەتكە، السگەيمەر اۋرۋىنا، كەۋدە ىسىگىنە، رەپرودۋكتيۆتىك فۋنكسيالاردىڭ بۇزىلۋىنا، ٴوت قابىنا تاس بايلانۋعا اكەلەتىنىن اتاپ ايتادى. مىسالى، تەك 5 گرامم ترانسمايدى پايدالانۋدىڭ ٴوزى جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋىنىڭ 3%-عا ارتۋىنا اكەلەدى. قۇرامىندا ترانسمايلارى كوپ بولاتىن راسيون ٴولىم-جىتىم ٴقاۋپىن 28%-عا ارتتىرادى. ال ٴسۇت بەزى ىسىگى 40%-عا جيىرەك كەزدەسەدى.

- قازاقستانداعى جاعداي قالاي؟

- ترانسمايلاردى پايدالانۋدى توقتاتۋ ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدىڭ جانە ساقتاۋدىڭ باستى شارتى بولىپ تابىلادى. ددسۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس، ترانسمايلاردى جالپى پايدالانۋ كالوريالاردى جالپى پايدالانۋدىڭ 1%-ىنان اسپاۋى ٴتيىس، بۇل 2 000 كالوريادان تۇراتىن راسيوندا كۇنىنە 2،2 گ. كەم سايكەس كەلەدى.

رەسپۋبليكادا 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ماي ونىمدەرىندە مايلى قىشقىلدار ترانسيزومەرلەرىنىڭ بولۋى بويىنشا جاڭا نورماتيۆ كۇشىنە ەندى. ماي ونىمدەرى بويىنشا تەحنيكالىق رەگلامەنت (كو تر 024/2011) تالاپتارىنا سايكەس، ول تاعام ونىمىندەگى جالپى ماي قۇرامىنىڭ 2%-ىنان اسپاۋى ٴتيىس. قۇرامىندا ترانسمايى بار مارگاريندەردىڭ، سپرەدتەردىڭ، مايلاردىڭ جانە باسقا دا ونىمدەردىڭ تۇتىنۋشىلىق ورامىندا ٴونىمنىڭ ماي فازاسىندا قانىققان مايلى قىشقىلداردىڭ جانە مايلى قىشقىلدار ترانسيزومەرلەردىڭ جوعارى قۇرامى تۋرالى قوسىمشا اقپاراتتىڭ بولۋى ٴتيىس. الايدا، كونديتەرلىك بۇيىمدارداعى (شوكولاد، تورت، كامپيتتەر، گلازۋر)، سونداي-اق فاست-فۋدتاعى، كارتوپتاعى، چيپستارداعى، پوپكورنداعى ترانسمايلار نورمالانبايدى.

029/2012 «تاعام قوسپالارىنا، يىستەندىرگىشتەردىڭ جانە تەحنولوگيالىق قوسالقى قۇرالداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قويىلاتىن تالاپتار» كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ تالاپتارىندا بالالارعا ارنالعان تاعام ونىمدەرىندە جاساندى تاعام قوسپالارىن قولدانۋعا تىيىم سالىنعان. قازاقستان اۋماعىندا تاعام ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارى قۇزىرەتى شەگىندە شارالار قولدانىلاتىن نورماتيۆتىك اكتىلەرىندە جانە سانيتارلىق قاعيدالارىندا، كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىندە باقىلايدى.

2017 جىلى «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىن قۇرۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ازىرلەنگەن جول كارتاسىنىڭ شەڭبەرىندە نەگىزگى ينفەكسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ قاۋىپ-قاتەرى فاكتورلارىن، ونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ تۇزدى، قانتتى، ترانسمايلاردى پايدالانۋ دەڭگەيىن زەرتتەۋ بويىنشا جالپىۇلتتىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.

دۇرىس تاماقتانۋ ارقىلى دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا جاردەمدەسۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە دۇرىس تاماقتانۋدى ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان ٴىس-شارالار وتكىزىلۋدە، ونىڭ ىشىنە ددسۇ-نىڭ دۇرىس تاماقتانۋدىڭ 12 قاعيداتى كىرەدى، تاۋلىگىنە 400 گراممنان 700 گراممعا دەيىن كوكونىس پەن جەمىس جەۋ، قۇرامىندا قانت، تۇز جانە ماي دەڭگەيى جوعارى تاعام ونىمدەرىنەن باس تارتۋ.

- ٴوزىمىزدى قالاي ساقتاندىرا الامىز؟

- تاعام دايىنداعان كەزدە تابيعي دامدەۋىشتەردى، تۇزدىقتاردى، مايلىلىعى 82،5% جانە ودان جوعارى تازالانباعان مايلاردى قولدانعان ٴجون.

گامبۋرگەرلەردى، حوت-دوگتاردى، شاۋرمالاردى، چەبۋرەكتەردى، جارامدىلىق مەرزىمى ۇزاق كونديتەرلىك جانە اسپازدىق بۇيىمداردى، فريتيۋردە جاسالعان، تەز دايىندالاتىن ونىمدەردى (ٴتۇرلى كوجەلەردى جانە كەسپەلەردى) تاعامعا قولدانباۋ كەرەك.

ساتىپ الار الدىندا دايىن، اسىرەسە تەز بۇزىلاتىن ەت، شۇجىق، ٴسۇت ونىمدەرىنىڭ جانە كونديتەرلىك بۇيىمداردىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ينگرەديەنتتەردى تەكسەرۋ كەرەك.

بالالارعا كىشكەنتاي كەزىنەن باستاپ دۇرىس تاماقتانۋدى، اس ٴىشۋ مادەنيەتىن ۇيرەتكەن ٴجون. مۇندا اتا-انالار وزدەرى ۇلگى كورسەتۋلەرى كەرەك.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي