BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 364.35 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 419.95 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.56
استانا:

جۇسەكەڭنىڭ شاكىرتى. ٴانشى كەنجەعالى تاشكەنوۆ جايلى

00:00 / 23:17

جۇسەكەڭنىڭ شاكىرتى

ٴان اتاسى امىرەنىڭ مەكتەبىن جالعاستىرعان ٴانشى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ قازاق ونەرىنە ٴوز ورنەگىن، سارا جولىن قالدىرعان ٴبىرتۋار دارىن يەسى دەسەك، ول كىسىنىڭ قىران قۇستاي باپتاپ، قياعا ۇشىرعان قانشاما تۇلەكتەرى بار.

ٴبىرى باعى جانىپ ەل ەركەسىنە اينالسا، ەندى ٴبىرى قوڭىر تىرشىلىكتىڭ كۇيبەڭىمەن كەتىپ، ساف التىنداي جارقىراماي جاتقانى!

ٴومىر بەلگىسىزدىگىمەن قىزىق...

بالا كەزىنەن ٴانشى بولام دەگەن ارمان كەلە –كەلە ونەر وشاعى الماتىعا جول سالىپ، ۇلكەن دودادان سۇرىندىرمەي، كەنجەعالى تاشكەنوۆتى ماقساتىنا جەتكىزدى.

كوكشە جەرىندەگى ستەپنياك قالاسىنان كەلىپ، رەسپۋبليكالىق ەسترادا-سيرك ستۋدياسىنا تۇسكەندە ونىڭ قۋانىشىندا شەك بولعان جوق.

قازاقستاننىڭ حالىق ٴارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ سىنىبىنا وقۋعا تۇسكەن كەنجەعالىنىڭ ول كەزدە الار اسۋى بيىك ەدى.

1969 جىلدىڭ كۇزى بولاتىن.

كەنجەعالى شىڭعىستاۋدان كەلگەن جانىبەك كارمەنوۆ، جاڭاارقادان كەلگەن قايرات بايبوسىنوۆپەن بىردەن دوستاسىپ كەتتى.

ول كەزدە ستۋدەنتتەردىڭ جاتاتىن ورىندارى ستۋديانىڭ ەكىنشى قاباتىندا بولاتىن. ولار ۇنەمى جۇبىن جازباي بىرگە ٴجۇردى.، ٴبىر ۇستازدىڭ الدىنان ٴدارىس الدى.

كەنجەعالى تاشكەنوۆتىڭ ٴان ورىنداۋىندا ٴوز ەرەكشەلىگى بولاتىن. ول كەشەگى اقان سەرى، ٴبىرجان سال مەن ۇكىلى ىبىرايدىڭ انشىلىك مەكتەبىنىڭ وكىلى ەدى. داۋسىنىڭ تەمبرى ادەمى بولاتىن. تۋمىسىنان قاراپايىم دا سالماقتى جىگىت اسىپ-ساسۋدى بىلمەيتىن.

جۇسەكەڭ اقانسەرىنىڭ «قۇلاگەر» ٴانىن ۇيرەتىپ وتىرىپ: «پاي، پاي! كەنجەعالى، سەنىڭ ورىنداۋىڭدا كوكشەنىڭ سامال جەلى ەسەدى، شىركىن، تۋعان تابيعاتتىڭ اسەرى-اي! بۇل ٴاندى ورىنداعاندا وكىنىشپەن، سەزىم قوسا، ٴار سوزگە ماعىنا بەرىپ ورىنداساڭ، ودان دا جاقسى بولار ەدى!- دەپ اقىل-كەڭەس قوسىپ وتىراتىن. سول جولى ۇستازى: - كەنجەعالى، سەن ەرتەڭگە دەيىن بىلايشا شەرتىپ تارتۋدى ۇيرەنىپ كەل!- دەپ دومبىرادا الدەنەشە تارتىپ كورسەتكەنى بار.

ٴتۇننىڭ ٴبىر ۋاعىنا دەيىن شەرتىپ تارتۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەنشە كەنجەعالىنىڭ قولى تالىپ قالعانى بار.

جۇسەكەڭ قىزىق ەدى عوي، شاكىرتتەرىن: «وزىمدەي ايت!» دەپ قاتال بۇيىراتىن.

مەكتەپتى جاڭا بىتىرگەن جىگىت ٴاندى سەزىممەن ايتۋعا قينالىپ قالاتىن دا كەزدەرى بولاتىن.

كەنجەعالى تاشكەنوۆ 1993 جىلدىڭ قىسىندا قازاق راديوسىنداعى مۋزىكا رەداكسياسىنا كەلىپ، ٴان جازدىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى. ول كەزدە مۋزىكا رەداكسياسىنىڭ باس رەداكتورى تولەۋتاي ناروۆ ەدى.

سول جىلدارى كۇنىگە كەشكى ساعات التى مەن سەگىز ارالىعىندا كونسەرتتىك ستۋديادا تەگىن ٴۇنتاسپاعا جازاتىن. كەنجەعالىنىڭ باعى ما، سول كۇنى ونشاقتى شاقتى ٴاندى قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا جازىپ كەتكەن.

ەرتەڭىندە مەن سۇحبات الىپ حابار جاساۋعا كىرىستىم. ٴبىر اپتانىڭ ىشىندە كەنجەعالى تاشكەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعى جايلى حابار اۋە تولقىنىنان ٴوتتى. سودان بەرى كۇنبە-كۇن ٴانشىنىڭ اندەرى ناسيحاتتالىپ كەلەدى.

ٴبىزدىڭ بىلگەنىمىزدەن بىلمەگەنىمىز كوپ، جاسىراق كەزىمىز، ۇلكەن اپايلار «ۋاقىتشا حابار» دەپ، تەر توگىپ دايىنداعان سول ٴبىر حاباردى ٴوشىرىپ جىبەردى.

سول جولى كەنجەعالى ونەر حاقىندا ەرەكشە تولعانعان ەدى.

«تاۋمەن تاۋ كەزدەسپەيدى، اداممەن ادام كەزدەسەدى» دەمەكشى، ٴوزىمىزدىڭ التىن قورىمىزدا قىرىق جىلدان اسا ەڭبەك ەتكەن شولپان شوقباسوۆانىڭ ۇلى ەرجان كەنجەعالىنىڭ ەكى قىزىنىڭ ٴبىرى الماعا ۇيلەندى. كەنجەعالى تاشكەنوۆ جايلى وي جالعاسىن تاپتى.

جۋىردا جاڭا جىل قارساڭىندا شولپان اپاي قۇداسى جايلى جازىلعان مالىمەتتى اكەپ ماعان تابىستادى. قىسقا دا نۇسقا جازىلعان دۇنيەدەن تام-تۇمداپ حابار جازۋ جۇكتەلگەن سوڭ وسى ٴبىر ەستەلىگىمدى وزدەرىڭىزگە بايان ەتكەلى وتىرمىن.

مەنىڭ ٴالى كوز الدىمدا. ول ورتا بويىلى قارا مۇرتتى قاراتورى جىگىت ەدى. ٴبىز سول جولى ستۋديادا كوپ اڭگىمەلەستىك.

كەنجەعالى تاشكەنوۆ رەسپۋبليكالىق ەسترادا-سيرك ستۋدياسىن بىتىرگەننەن سوڭ جامبىل، الماتى وبلىستىق فيلارمونيالارىندا قىزمەت ەتەدى.

«ادامنىڭ باسى- اللانىڭ دوبى» دەگەندەي، ٴدام بۇيىرعان جەردە ٴوز ونەرىمەن تىڭداۋشىسىن ٴتانتى ەتكەن ٴانشى جىگىت الماتىنىڭ ماڭىنداعى قاپشاعاي قالاسىنان قونىس تەپتى.

1979 جىلى كەنجەعالى تاشكەنوۆ قاپشاعاي قالالىق مادەنيەت ٴبولىمىن باسقاردى. كەيىن مادەنيەت ٴۇيىنىڭ ديرەكتورى بولدى. وسى كەزدە «ماقسات» ۆوكالدى-اسپاپتى ٴانسامبلدى قۇرىپ، جاستاردى ونەرگە باۋلىدى. بۇل انسامبل وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ٴان بايقاۋلارىندا لاۋرەات اتاندى.

كەنجەعالى تاشكەنوۆ 1991 جىلدان باستاپ جۇسەكەڭنەن ۇيرەنگەن اندەرىن شاكىرتتەرىنە ۇيرەتۋ ماقساتىندا مەكتەپ اشىپ، ۇستازدىق ىسپەن اينالىستى. ونداعى ويى جاس ۇرپاققا ٴداستۇرلى ٴاننىڭ قىر-سىرىن اشىپ، ٴان قۇدىرەتىن سەزىندىرۋ، بولاشاقتا وزىندەي ونەردى سۇيۋگە تاربيەلەۋ ەدى.

كەنجەعالى تاشكەنوۆتىڭ شاكىرتتەرى بۇگىندە ٴبىرتالاي ٴان بايقاۋلارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى. رەسپۋبليكالىق احمەت جۇبانوۆ اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى. سولاردىڭ ىشىندە كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتى ەرلان حالىقوۆ تا بار.

كەنجەعالى 1975 جىلى ۇلى جەڭىستىڭ 30 جىلدىعىنا وراي قازاقستاننىڭ ونەر وكىلى رەتىندە گەرمانيا، پولشا جەرلەرىندە ونەر كورسەتىپ، ٴبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. وسى ساپارىندا ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنىڭ ۇستازى وقۋعا شاقىرعان-دى.

مەن كەنجەعالى تاشكەنوۆتى ومىرىمدە ەكى رەت كورىپپىن. ەكىنشى كورۋىم، الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنا قاراستى مۋزەي جامبىل اۋىلىندا وتكەن جامبىل بابامىزدىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي وتكەن مەرەيتوي ۇستىندە كوردىم. ولار قاپشاعاي قالالىق مادەنيەت ٴبولىمىنىڭ اتىنان ەكى كيىز ٴۇي تىككەن ەكەن. كەلگەن قوناقتارعا ٴان سالىپ، سول ماڭدا كونسەرت قويىپ جاتىر ەكەن. اڭگىمەلەسىپ شۇيىركەلەسكەن ٴبىز تاعى دا ونەر جايلى ٴسوز قوزعادىق. مەن:

- مۇمكىندىك بولسا راديوعا كەلىپ تاعى ٴبىراز اندەردى جازىپ قالدىرساڭىزشى!- دەگەنىمە: - قول تيسە ٴبىر كەلەرمىن، - دەپ جاۋاپ قاتقان. بۇل جۇسەكەڭنىڭ شاكىرتىن سوڭعى كورۋىم ەكەن.

كەنجەعالى جۇرگەن ورتاسىندا سىيلى بولا بىلگەن جان ەدى. 2000 جىلدىڭ كۇزىندە دۇنيە سالعاندا سىيلاس اعاسى الىبەك نۇرعوجا:

بىلمەيمىن، سەنەرىمدى، سەنبەسىمدى،

جوعالتىپ العانىم با، كەنجەشىمدى،

داۋسىڭنان اينالايىن، ٴانشى جىگىت،

امىرە اعاسىنداي تەڭدەسىمدى.

داۋىسىڭ قۇلاعىمدا ساڭقىلداعان،

ٴجۇزىڭدى ساعىنام-اۋ، جارقىلداعان.

باۋىر ەڭ ۇلكەن مەنەن كىشىگە دە،

كەزدەسسە قۇشاق جايىپ اڭقىلداعان.

جوعالتتىم مەن وزىڭدەي تەڭدەسىمدى،

سەزبەپپىن، ەندى قايتىپ كەلمەسىڭدى.

جادىمدا ماڭگىلىككە قالدى ەسىمىڭ،

اقجارقىن، يمان ٴجۇزدى كەلبەتىڭ دە... - دەپ جىرمەن جوقتاۋ جازعان. وسى ٴبىر بىرەر اۋىز جىر شۋماقتارىنان كەنجەعالى تاشكەنوۆتىڭ ادامي قاسيەتى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتىن بايقاۋ قيىن ەمەس.

ەل-جۇرتىنا سىيلى، جۇرگەن ورتاسىن دۋمانعا بولەگەن، سوڭىنان شاكىرت ەرتىپ، ارتىنا ۇلگى-ونەگە قالدىرعان كەنجەعالى تاشكەنوۆ بابالار مۇراسىن جەتكىزگەن ونەردىڭ ٴوز وكىلى ەدى...

وتباسىندا ايەلى ٴابزۋرا نۇرجامال مەن الما ەسىمدى قىزدارىن جاقسى تاربيەلەپ قاتارعا قوستى. بۇگىندە ۇرپاق قىزىعىن كورىپ وتىرعان باقىتتى انا، ٴوزى دە شاكىرت تاربيەلەگەن ۇلاعاتتى ۇستاز. اتا جولىن قۋعان فاتيما قاپشاعايداعى مۋزىكا مەكتەبىندە وقيدى.

ەكىنشى شۆەيساريا اتانعان كوكشە جەرىندەگى «القاتەرەك» اۋلىنىڭ تۇلەگى ونەر-بىلىم دەپ جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ الدىنان ٴدارىس الدى. ٴوزى دە شاكىرت تاربيەسىنە اسا ٴمان بەردى.

ٴوزىنىڭ ۇزەڭگىلەس دوسى قازاقستاننىڭ حالىق ٴارتىسى قايرات بايبوسىنوۆتاي تازا ونەر جولىنا تۇسكەندە، بالكىم، حالقى تانىر ارقالى انشىلەردىڭ قاتارىندا التى الاشقا اتى شىققان دا بولار ما ەدى؟

«جازمىشتان وزمىش جوق» دەگەندەي، تاعدىر كىتابىنا جازىلعان ولشەۋلى تىرشىلىگى، مەجەلى ۋاقىتى بىتكەندە كەنجەعالى تاشكەنوۆ ومىردەن وزدى. وكىنىشتىسى، ونەر بايگەسىندە قۇلاگەردەي مارەگە جەتپەي مەرت بولدى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى التىن يمانبايەۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي