BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 363.26 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 420.11 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.54
استانا:

تاسبوگەت

قالاعا قاراستى قونىستار

تاسبوگەت كەنتىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى جاقىنداپ كەلەدى. قالا ىرگەسىندەگى كونەنىڭ كوزىندەي بولعان وسى ٴبىر قۇتتى مەكەندى كورسەك شەجىرە پاراقتارىن اشىپ، وتكەن كۇندەرگە ويشا شولۋ جاسايمىز. سوندىقتان كەنتتىڭ ٴتول مەرەكەسى قارساڭىندا ونىڭ تاريحى جايلى بىر-ەكى اۋىز ٴسوز قوزعاۋدى ماقۇل كوردىك. سەبەبى، جىلدار بەدەرىندەگى تاريح ورنەگىن كەيىنگى ۇرپاققا مۇراعاتتاۋ، ونى تانىتۋ – ٴبىزدىڭ بورىشىمىز. كەزىندە بوگەتىمەن، اۋدان ورتالىعى بولعان ايشىقتى جىلدارىمەن ەستە قالاتىن كەنتتىڭ كەيىنگە ميراس ەتەر جىلناماسىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن.

سىر ٴوڭىرىنىڭ ٴسان-سالتاناتىن اسىرىپ، قولتىعىنان دەمەپ تۇرعان تاسبوگەتتىڭ داۋىرلەگەن اتاعى بۇكىل وداققا جايىلدى. شىندىعىندا، الىپ پلوتينا قۇرىلىسى وبلىستىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتى. سۋ – تىرشىلىك كوزى، سوندىقتان بوگەتتىڭ ىسكە قوسىلۋى ٴبىزدىڭ ايماقتىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشتى. سول زاماندا بۇل حالىققا اۋاداي قاجەت الىپ قۇرىلىستىڭ ٴبىرى ەدى. ەلدەگى سوعىستان سوڭعى اۋىر جاعدايعا قاراماستان، 1945 جىلى پلوتينا سالۋ قولعا الىندى. ەكونوميكاسى تۇرالاعان ايماقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ، ەگىس القابىن مولايتۋ ٴۇشىن بوگەت سالۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلە ەدى.

تاسبوگەت اتاۋى قالاي بەرىلدى؟

داريا جاعاسىندا وسىنداي كەلەشەگى زور جۇمىس ٴجۇرىپ جاتقاندا مۇندا رەسپۋبليكا پارتيا ۇيىمىنىڭ باسشىسى دىنمۇحامەد قونايەۆ ەكى، رەسپۋبليكا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاحماردان ەسەنوۆ ٴبىر رەت كەلدى. قۇرىلىستى سالىپ جاتقان جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن تانىسىپ، ماتەريالدىق جاردەم كورسەتتى. قۇرىلىستا ىستەيتىن جۇمىسشىلار مەن قىزمەتكەرلەر سانى كوبەيىپ كەلە جاتقانىن جانە كەلەشەكتە مۇنان دا كوبەيۋ مۇمكىندىگى ەسكەرىلدى. وسىعان وراي وبلاتكوم 1947 جىلى 29 تامىزدا ارنايى قارار قابىلداپ، رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنە "قىزىلوردا پلوتيناستروي" قىستاعىنان قالا تيپتەس جۇمىسشى پوسەلكەسىن سالۋدى، ونى تاسبوگەت دەپ اتاۋدى ۇسىندى. جاڭادان سالىناتىن پوسەلكە قىزىلوردا قالالىق كەڭەسىنە قاراستى بولۋىن سۇرادى. بۇل ۇسىنىستار بىردەن ماقۇلداندى. تاسبوگەت كەڭەسىنىڭ ٴبىرىنشى ۇيىمداستىرۋ سەسسياسىندا كەڭەستىڭ ٴتوراعالىعىنا تاسماعامبەت باتىرشايەۆ سايلاندى. بۇدان كەيىن قىستاقتىق كەڭەس ٴتوراعالىعى قىزمەتىن ك. بايداۋلەتوۆ، ج. تۇرلىمۇراتوۆ، م. نيازبايەۆ، ە. ەرتۋعانوۆ، ت. وسپانوۆ، س. مۇقانوۆ، ە. الدوڭعاروۆ، ع. ٴپىرمانوۆ اتقاردى. سۋ توسپاسى جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ٴۇشىن مامان كادرلار دايارلاۋ قاجەت ەكەنى ەسكەرىلدى. قۇرىلىس باسشىلارى سوعان وراي فزو مەكتەبىن ۇيىمداستىرىپ، وعان قالادان جانە كورشى اۋىلداردان جاستاردى تارتتى. العاشقى كەزدە قۇرىلىسشىلار جەر كەپەدە تۇردى. قىش قۇيدىرۋ قولعا الىندى. بالشىق يلەۋ، كەسەك قۇيۋ، قىشتى كۇيدىرۋ قولمەن جۇرگىزىلدى. بۇل جۇمىستى بەلگىلى شەبەر ٴابىلدا ساپاربايەۆ باسقاردى. كەيىن ول كىسىگە پلوتيناعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەسكەرىلىپ، وسى قونىستان كوشەن اتى بەرىلدى. ونىڭ بريگاداسى جىلىنا 2 ميلليون قىش دايىندادى.

1946 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان قۇرىلىسقا سوعىس تۇتقىندارىن پايدالانۋعا رۇقسات ەتتى. ولار جۇمىس ىستەگەن 1 جىل ىشىندە قام كەسەكتەن 10 باراق، مونشا، اسحانا، قويما ۇيلەرى سالىندى. تۇتقىندار نەگىزىنەن جەر جۇمىستارىن اتقاردى. ەل ٴۇشىن وتە ماڭىزدى سانالعان الىپ قۇرىلىستان مەملەكەت قارجى مەن ماتەريالدى ايامادى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىندا مىڭنان استام مامان جۇمىسشىلار ەڭبەك ەتتى. وندا 120-دان استام ٴتۇرلى ماركالى اۆتوكولىكتەر، ونىڭ ٴ25-ى ماز، ٴارتۇرلى ماركالى 95-تەن استام جەر قازاتىن تەحنيكا بولدى. 1956 جىل سۋ توسپاسىن اياقتايتىن شەشۋشى كەزەڭ رەتىندە ەلدىڭ ەسىندە قالدى. 23 ماۋسىمدا پلوتينانىڭ جاڭا ارناسىنا سۋ جىبەرىلە باستادى. ەندى ەسكى داريانى بوگەپ، سۋدى توسپا ارقىلى جىبەرۋ مىندەتى تۇردى. ول 31 شىلدەدە باستالىپ، تامىزدىڭ 31-دە اياقتالدى. رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسى پرەزيدۋمىنىڭ 1958 جىلعى 28 قاڭتارداعى جارلىعىمەن سىرداريا اۋدانىنىڭ ورتالىعى تاسبوگەتكە كوشىرىلدى. اۋداندىق پارتيا كوميتەتى، اۋاتكوم وسى كۇنگى امانگەلدى كوشەسىندەگى ەسكى باراقتارعا ورنالاستى. 1962-67 جىلداردا اۋدان تەرەڭوزەكپەن بىرىكتىرىلگەندە تاسبوگەتتىڭ مادەني قۇرىلىسىنىڭ وركەندەۋىندە ازداعان ىركىلىس بولدى. اۋدان قايتا بولىنگەننەن كەيىن ول قالا تيپتەس قونىسقا اينالدى. كوشەلەر اسفالتتانىپ، ونداعان جاڭا تۇرعىن ۇيلەر بوي كوتەردى. ەكى ورتا مەكتەپ، مادەنيەت ٴۇيى، ٴۇش كينوتەاتر اۋداندىق پارتيا كوميتەتى مەن اۋاتكوم عيماراتى، بايلانىس، تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ ۇيلەرى، ورتالىق كىتاپحانا، جىلجىمالى مەحكولوننانىڭ اكىمشىلىك مەكەن-جايى، وزگە دە قۇرىلىستار ىسكە قوسىلدى. 1996 جىلى مۇندا 3700 وتباسى تۇردى. حالىق سانى 17 مىڭ بولدى. 1997 جىلدان بەرى تاسبوگەت قىستاعى قىزىلوردا قالاسىنىڭ قۇرامىنا كىردى. قازىرگى تاڭدا كەنت وكرۋگى قۇرامىندا تاسبوگەت كەنتى، "سابالاق" ساياجايى جانە يىركول ەلدى مەكەندەرىنەن تۇرادى. 2003 جىلعى 21 ساۋىردەن "تاسبوگەت كەنتى اكىمى اپپاراتى" مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ بەكىتىلدى.

جاڭا ٴداۋىر ورنەگى

ال، بۇگىندە جەتپىس جىلدىڭ جەلكەنىن كوتەرگەلى وتىرعان تاسبوگەت كەنتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى، كەلبەتى جاڭا ٴداۋىر ورنەگىمەن ايشىقتالىپ، بولاشاققا بايىپتى قادام باسىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ٴوز كاسىپتەرىن ٴناسىپ ەتىپ، بەرەكەلى ەلدىڭ ريزىعىن تاسىتۋدا. كوشەلەر كورىكتەنىپ، كولىك تاسىمالى جولعا قويىلعان. كەنت جولدارى كەڭەيدى. كوشەلەر سامالاداي جارىق. مۇنداعى ەسكى كوپقاباتتى ۇيلەر بۇزىلىپ، تۇرعىندار جاڭا پاتەرلەرگە قونىس تەپكەن.

ٴتۇتىنى ٴتۇزۋ ۇشقان تاسبوگەت كەنتىندە 29 مىڭداي تۇرعىن بار. ولاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسى. ال، كومەككە مۇقتاج جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان، جەكە كاسىپكەرلەر ىقپالىمەن جاردەم بەرىلىپ تۇرادى. تاسبوگەت كەنتىنىڭ اكىمى پاكۋاتدين شامۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىتتا "سىر مەيىرىمى" جوباسى اياسىندا "ارمان" مەيرامحاناسىندا ىستىق تاماق بەرىلىپ، "ناۋرىز شاپاعاتى" مەيىرىمدىلىك اكسياسىمەن بىرنەشە وتباسىنا قارجىلاي كومەك كورسەتىلگەن.

قوعام كاسىپكەرلىككە بەت بۇرىپ، شاعىن ورتا بيزنەس وركەن جايعان ساتتە مۇنداعى تۇرعىندار جىلدان-جىلعا ٴوز ىستەرىن جۇرگىزىپ، قارقىندى جوبالاردى قولعا الدى. ونىڭ ۇستىنە، ٴقازىر كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى ساۋاتتى اقپاراتتاردان قۇلاعدار كاسىپ يەلەرى ٴوز مۇمكىندىگىن پايدالانىپ، مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ يگىلىگىن كورۋدە. سونىڭ ارقاسىندا ولار كەنتتىڭ وسىپ-وركەندەۋىنە، سالىق تايقازانىنىڭ مولايۋىنا دا سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا. بىلتىر مۇندا كاسىپكەرلىك نىسانى 306 بولسا، ول بيىل 25-كە ارتىپ وتىر.

"تاسبوگەت" اۋىلشارۋاشىلىعى وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرامىندا 56 مۇشە بار. ولار "بەرەكە" باعدارلاماسى اياسىندا نەسيە الىپ، ەت ٴوندىرۋ باعىتىندا 361 باس ٴىرى قارا مالى مەن 18 جىلقىنى بورداقىلاۋمەن اينالىسىپ، ونىمدەرىن تۇتىنۋشىعا ۇسىنۋدا. بيىل تۇرعىندار 26 جوبا جاساسا، ٴ5-ۋى قارجىلاندىرىلدى. جاقىن كۇندەردە مۇندا ناۋبايحانا، جىلىجاي، مال بورداقىلاۋ الاڭى سالىنىپ، قاز ٴوسىرۋ مەن جۇك تاسىمالى كاسىبى ۇلعاياتىن بولادى.

باۋ-باقشا جايقالعان

سونداي-اق، باۋ-باقشا داقىلدارىن ەگىپ، ونىمدىلىگىن مولايتۋدا دا ٴبىرقاتار العا جىلجۋشىلىق بايقالادى. مۇندا ٴوز ريزىعىن جەر-انادان الاتىن ديقاندار بيىل دا 312 گەكتەر جەرگە ەگىن ەگىپ، ونىڭ 110 گەكتارىنا كارتوپ، 150-نە كوكونىس، 52-نە باقشا داقىلدارىن ورنالاستىردى. كۇزدىڭ بەرەكەلى شاعىندا مۇنىڭ ٴوزى مولشىلىققا جول اشادى دەگەن ٴسوز.

كەنتتەگى جول ماسەلەسىندە ىلكىمدى ىستەر بار. كۇننەن-كۇنگە كەرەگەسى كەڭىپ كەلە جاتقان تاسبوگەتتىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ كوپشىلىگى جوندەۋدەن ٴوتىپ كەلەدى. بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە 9 كوشە كۇردەلى، 3 كوشە ورتاشا جوندەۋدەن ٴوتتى. بيىل سول جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوماقتى اقشا ٴبولىندى. قاجەتتى قارجى بولىنسە، جىل سوڭىنا دەيىن 6 كوشە جوندەۋدەن وتەدى.

كەنتتىڭ مادەني ومىرىندە كوڭىل قۋانتارلىق سالتاناتتى كەشتەر، اسەرلى كەزدەسۋلەر، مەرەكەلىك مەزەتتەر وتە كوپ ۇيىمداستىرىلادى. س. مايقانوۆا مادەنيەت ٴۇيى – سول شارالاردى وتكىزەتىن قاسيەتتى قارا شاڭىراق. مۇندا 7 ۇيىرمە، 21 مادەني قىزمەتكەر بار. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 31 مادەني-كوپشىلىك جانە مەرەكەلىك سالتاناتتى شارالار وتكىزىلىپ، وعان 6 مىڭنان استام كورەرمەن قاتىسقان.

ٴبىلىم سالاسى بويىنشا مۇنداعى 4 مەكتەپتە 4774 وقۋشى ٴتالىم الادى. ٴبىلىم وردالارىنىڭ جەتىستىكتەرى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. ال، مەكتەپكە دەيىنگى 2 مەملەكەتتىك، 6 جەكە بالاباقشا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ 99 پايىزىن قامتىپ وتىر. جۋىردا 140 ورىندىق مەملەكەتتىك بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلمەك.

مۇنداعى 36 مىڭنان استام تۇرعىنعا №4 قالالىق ەمحانا مەديسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. وندا 38 جوعارى ٴبىلىمدى دارىگەر، 124 مەدبيكە جۇمىس جاسايدى. ارينە، ەمحانانىڭ قازىرگى زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن تۇستارى بار. عيمارات تار، مۇندا جۇگىنەتىن حالىق سانى كوپ. مىنە، وسىنداي ەمحانانىڭ جاعدايىنا قاتىستى تۇرعىندار پىكىرى، ۇسىنىستارى ەسكەرىلىپ، مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە تيپتىك جوباداعى زاماناۋي مەديسينالىق قۇرالمەن جابدىقتالعان ەمحانا قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ٴيا، تارلان تاريحى تالاي تۋىندىعا ارقاۋ بولعان، اقىندار جىرمەن اسپەتتەگەن، جازۋشىلار شىعارمالارىندا سومداعان شەجىرەلى كەنتتىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. باس شاھارمەن شەكتەسىپ جاتقان تاسبوگەت كەنتىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىمەن جۇلدىزى جارقىراپ، ٴسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەن شۇعىلالى مەكەنگە اينالاتىنىنا سەنىم مول.

گاۋھار قوجاحمەتوۆا.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي