BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 370.55 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 421.76 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.57
استانا:

پروفەسسور ستيۆەن حوكينگ كىم ەدى؟

فوتو: lviv.com

بۇگىن اتاقتى فيزيك ستيۆەن حوكينگ ومىردەن وزدى. ونى كوپشىلىك قاۋىم الداعى مىڭ جىلدىقتى بولجاعان جانە ادامزات قانداي جاعدايدا امان قالاتىنىن ايتقان عالىم رەتىندە تانيدى. الەمدى مويىنداتقان عالىمنىڭ سال اۋرۋىنا شالدىققان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان بولعانىن ٴبىرى – بىلسە، ٴبىرى – بىلمەيدى. baq.kz ٴتىلشىسى ونىڭ ٴومىر جولى مەن اشقان عىلىمي جاڭالىقتارىنا توقتالىپ وتپەك.

ٴبىلىم جولى – عىلىم جولى

ستيۆەن ۋيليام حوكينگ 1942 جىلى 8 قاڭتاردا ۇلىبريتانيانىڭ وكسفورد قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. بولاشاق عالىمنىڭ اكەسى فرانك حەمستەدتەگى مەديسينا ورتالىعىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسسا، اناسى يزابەل سول ورتالىقتا حاتشىلىق قىزمەت اتقارعان.

حوكينگ 1962 جىلى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىن ٴتامامدايدى. 1966 جىلى كەمبريدج قالاسىندا ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى ترينيتي-حولل كوللەدجىندە فيلوسوفيا دوكتورى دارەجەسىن الادى.

سال بولىپ قالۋ – تولىققاندى ٴومىر سۇرۋگە كەدەرگى ەمەس

بالالىق جانە جاستىق شاعىندا عالىمنىڭ ون ەكى مۇشەسى ساۋ بولعانمەن، الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا ٴبۇيىر اميوتروفيالىق سكلەروز دەرتىنە شالدىعادى. اۋرۋى جىلدام اسقانعان جىگىت اقىرى سال بولىپ قالادى.

1965 جىلى ول دجەين ۋايلدپەن نەكەلەسىپ، ەكى ۇل، ٴبىر قىزى دۇنيەگە كەلەدى. 1974 جىلى ستيۆەن حوكينگ لوندوندا تابيعات تۋرالى ٴبىلىمدى كەڭەيتۋ كورولدىك قوعامىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى بولادى.

1985 جىلى تاماعىنا وتا جاساعاننان كەيىن سويلەۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالادى. سودان بەرى ول دوستارى سىيلاعان سويلەۋ سينتەزاتورىنىڭ كومەگىمەن عانا سويلەسەتىن. بەلگىلى ٴبىر ۋاقىت ارالىعىندا وڭ قولىنىڭ سۇق ساۋساعىندا قوزعالۋ قابىلەتى بولىپ، ۋاقىت وتە كەلە بەتىنىڭ ميميكالىق بۇلشىقەتى عانا قوزعالاتىن بولىپ قالدى. سول بۇلشىقەتكە ورناتىلعان قۇرىلعىنى ول ارنايى كومپيۋتەر ارقىلى باسقارىپ، اينالاسىنداعى ادامدارمەن سويلەسەدى.

1991 جىلى ول ايەلىمەن اجىراسىپ، 1995 جىلى بۇرىن ٴوزىنىڭ كۇتۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ەلاين مەنسونمەن شاڭىراق كوتەرەدى. ارادا ون ٴبىر جىل وتكەن سوڭ، ياعني 2006 جىلى ەكىنشى ايەلىمەن دە اجىراسادى.

دەنەسىنىڭ سال بولىپ قالۋى عالىمنىڭ تولىققاندى ٴومىر سۇرۋىنە كەدەرگى بولمايدى. ٴسويتىپ ول 2007 جىلدىڭ ٴساۋىر ايىندا ارنايى ۇشۋ قۇرىلعىسىمەن سالماقسىزدىق كۇيىندە ۇشىپ كورسە، 2009 جىلى كوسموسقا ۇشۋعا نيەتتەنەدى. عالىمنىڭ ٴوزى ماتەماتيكالىق ٴبىلىمىنىڭ سايكەس كەلمەۋىنە قاراماستان ماتەماتيكا پروفەسسورى بولۋدىڭ قانداي كەرەمەت ەكەنىن ايتادى. ول وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ساباق بەرىپ جۇرگەن كەزىندە بىرنەشە اپتا عانا وقىعان بىلىمىنە سۇيەنىپ، ستۋدەنتتەر وقىپ جاتقان وقۋلىقتى ٴوزى دە بىرگە وقىعان.

ستيۆەن حوكينگ جانە باستەسۋ ارقىلى اشىلعان جاڭالىق

ستيۆەن حوكينگكە عالىم اتاعىن الىپ بەرگەن سالا – كوسمولوگيا مەن كۆانتتىق گراۆيتاسيا. قارا قۇردىمدا (چەرنايا دىرا) بولىپ جاتقان تەرموديناميكالىق ۇدەرىستى، قارا قۇردىم ىشىندەگى اقپاراتتىڭ جوعالىپ كەتۋ ۇدەرىسىن زەرتتەۋ جۇمىستارى ونى وسى سالادا جەتىستىككە جەتكىزدى.

ول ارىپتەستەرىمەن باستەسۋدى، ٴوزىنىڭ بولجامى دۇرىس ەكەنىن دالەلدەۋدى جاقسى كورەتىن. 1974 جىلى ستيۆەن حوكينگ پەن كيپ تورن ەسىمدى عالىم باستەسەدى. داۋدىڭ باسى اققۋ ح-1 عارىشتىق نىساننىڭ تابيعاتى جانە ونىڭ ساۋلەلەنۋى بولدى. حوكينگ ول نىساننىڭ قارا قۇردىم ەمەس ەكەنىن دالەلدەگىسى كەلەدى، ٴبىراق بولجامى دۇرىس بولماي، ارىپتەسىنەن جەڭىلىپ قالادى.

1997 جىلى ول ك.تورنمەن بىرلەسىپ دج.پرەسكيللا ەسىمدى عالىممەن باستەسەدى. وسى باستەسۋ عالىمنىڭ رەۆوليۋسيالىق زەرتتەۋ جۇمىسىن جازۋعا جانە سول بويىنشا 2004 جىلى بايانداما وقۋىنا سەبەپشى بولادى. پرەسكيلل قارا قۇردىمداردىڭ ىشىندە الدەقانداي اقپارات بولاتىنىن، ٴبىراق ونى ادامدار وقي المايتىنىن ايتادى. ال حوكينگ ونىڭ پىكىرىنە قارسى بولىپ، ٴوزىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا قارا قۇردىمداردا ەشقانداي اقپارات بولمايتىنىن ايتادى.

2004 جىلى ول ٴوزىنىڭ تاعى دا قاتەلەسكەنىن، پرەسكيلدىڭ بولجامى دۇرىس ەكەنىن مويىندايدى. سونداي-اق، ول قارا قۇردىمدارداعى اقپارات ٴوشىپ قالمايتىنىن، ٴبىراق ۋاقىت وتە كەلە ول ساۋلەلەنۋمەن بىرگە سىرتقا شىعىپ كەتەتىنىن ايتتى.

حوكينگ – عىلىم دارىپتەۋشى

ول عىلىمدى بەلسەندى تۇردە دارىپتەۋشى ادام رەتىندە تانىمال. ونىڭ العاشقى تانىمال عىلىمي جۇمىسى «ۋاقىتتىڭ قىسقاشا تاريحى» (1988) دەپ اتالادى. سونداي-اق، «قارا قۇردىمدار جانە جاس عالامدار» (1993)، «جاڭعاق قاۋىزىنداعى الەمدەر» (2001) كىتاپتارىنىڭ اۆتورى. قىزى ليۋسي ەكەۋى بالالارعا ارنالعان «دجوردج جانە عالام قۇريالارى» (2006 جىل) اتتى عىلىمي-تانىمال كىتاپ شىعارعان.

ول 1997 جىلى (3 سەريالى)، 2010 جىلى (6 سەريالى) جانە 2012 جىلى (3 سەريالى) جارىققا شىققان عالام تۋرالى دەرەكتى فيلمدەردىڭ اۆتورى.

عالىم عىلىمعا قوسقان ۇلەسى ٴۇشىن ەينشتەين مەدالى (1997)، بريتانيا يمپەرياسىنىڭ وردەنى (1982) سياقتى ماراپاتتار مەن ىرگەلى فيزيكا سىياقىسىنا (2013) يە.

ادامزاتتى تاياۋ مىڭجىلدىقتا نە كۇتىپ ٴتۇر؟

ول 1998 جىلى اق ۇيدە لەكسيا وقىپ، تاياۋ مىڭ جىل ىشىندە ادامزات تاريحىندا قانداي وزگەرىستەر بولاتىنى تۋرالى بولجام ايتتى. ول بولجامعا سۇيەنسەك، بولاشاق ٴۇشىن الاڭداماي قويۋعا بولادى، الايدا ونىڭ 2003 جىلى وقىعان لەكسياسىندا جەر بەتىندە ٴبىزدىڭ ٴومىر سۇرۋىمىزگە ٴقاۋىپ توندىرەتىن ۆيرۋستار كوبەيەتىنىن، سوعان بايلانىستى ٴومىر سۇرۋگە بولاتىن باسقا عالامشارلارعا كوشۋ كەرەكتىگى تۋرالى بولجام ايتىلدى. تانىمال فيزيك جەر بەتىندەگى تىرشىلىك يادرولىق سوعىس، جاساندى سانا نەمەسە گەنەتيكالىق قۇرىلىمدى ۆيرۋس ەسەبىنەن جويىلىپ كەتەتىندىگىنە سەنىمدى. حوكينگ ادامداردى تىرشىلىك ەتۋگە بولاتىن باسقا عالامشارعا كوشۋگە شاقىردى جانە ونى ىسكە اسىرۋ ٴۇشىن وزىق تەحنولوگيالار جاساۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

ستيۆەن حوكينگتىڭ قاناتتى سوزدەرى

ەگەر قارا قۇردىمعا ٴتۇسىپ كەتكەنىڭىزدى سەزسەڭىز – بەرىلمەڭىز. تىعىرىقتان شىعار جول قاشاندا بار.

***

عىلىمي فانتاستيكا پايدالى بولۋى مۇمكىن: ول قيالدى دامىتىپ قانا قويماي، بولاشاققا قاتىستى قورقىنىشتان دا ارىلتادى. دەگەنمەن عىلىمي فاكتىلەر الدەقايدا تاڭعالارلىق بولۋى مۇمكىن، سەبەبى عىلىمي فانتاستيكا قارا قۇردىمنىڭ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ويلاعان دا جوق.

***

ٴبىز بىلەتىن جۇيەلەردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى – ٴوزىمىزدىڭ دەنەمىز.

***

مەكتەپتەگى عىلىمي ساباقتار قۇرعاق ٴارى قىزىقسىز تۇردە وتەدى. وقۋشى عىلىم مەن قورشاعان ورتانىڭ بايلانىسىن كورمەيدى، ولار تەك ەمتيحاندا جاقسى باعا الۋ ٴۇشىن ەستىگەنىن ەستە ساقتاپ قالۋعا تىرىسادى.

***

مەن ادامزات ەندى جوق دەگەندە مىڭ جىل ٴومىر سۇرەتىنىنە جانە باسقا عالامشاردا ٴومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك تاباتىنىنا سەنەمىن. جەر بەتىندەگى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ قالاي جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى ٴارتۇرلى سسەناريي جازۋعا بولادى، ٴبىراق مەن ٴوپتيميسپىن. ٴبىز كۇندەردىڭ ٴبىر كۇنىندە جۇلدىزدارعا قول جەتكىزەمىز.

فوتوسۋرەتەر: ridus.ru، styleinsider، hi-news.ru، forum.gamer.com.tw


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي