BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 338.78 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 392.82 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.35
استانا:

ەينشتەيننىڭ جولساپار كۇندەلىكتەرىنەن ونىڭ ناسىلشىلدىگى بايقالدى – washington post

جاقىندا البەرت ەينشتەيننىڭ 1922-1923 جىلدار ارالىعىندا ازيا مەن تاياۋ شىعىستاعى تاجىريبەسىنەن سىر شەرتەتىن جولساپار كۇندەلىكتەرى جاريالاندى. وندا عالىمنىڭ كسەنوفوبيالىق جانە ٴناسىلشىل كوزقاراستارى انىق بايقالادى، دەپ حابارلايدى baq.kz اقپارات اگەنتتىگى washington post باسىلىمىنا سىلتەمە جاساپ.

princeton university press باسپاسى جاريالاعان كۇندەلىكتەردى كاليفورنيا تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ «ەينشتەين قۇجاتتارى» جوباسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى زەەۆ روزەنكرانس رەداكسيالاعان. بۇل جيناقتاردا ەينشتەيننىڭ يسپانيادان تاياۋ شىعىسقا، كەيىن شري-لانكا ارقىلى قىتاي، جاپونياعا بارعان كەزدەگى جازبالارى قامتىلعان.

البەرت ەينشتەين امەريكاداعى ناسىلشىلدىكتى سىناعانى تاريحتا بەلگىلى بولعانىمەن، ونىڭ كۇندەلىكتەرىندەگى جازبالار عالىمنىڭ باسقا قىرىن كورسەتىپ تۇرعانداي.

1946 جىلى ەينشتەين اقش-تاعى كوللەدجدەردىڭ بىرىندەگى قارا ناسىلدىلەردىڭ الدىندا ولاردىڭ كورگەن قىسىمىن ايىپتاعان بولاتىن.

«امەريكادا حالىق اق جانە قارا بولىپ بولىنەدى. بۇل سىزدەردىڭ كىنالارىڭىز ەمەس. بۇل - اقتاردىڭ اۋرۋى. مەن بۇل تۋرالى ۇندەمەي قالمايمىن»، دەگەن ەدى ول پەنسيلۆانياداعى لينكولن ۋنيۆەرسيتەتىندە.

گەرمانيادا انتيسەميتيزمنىڭ كۋاسى بولعان ەۆرەي عالىمنىڭ امەريكاداعى قارا ناسىلدىلەرگە جانى اشىدى. ول نيۋ-يوركتە قارا ناسىلدىلەر كوپ شوعىرلانعان كوشەلەردى ارالاپ، بالالارعا تاتتىلەر تاراتىپ جۇرگەن ەدى. سول كەزدە ونىڭ امەريكاداعى ازاماتتىق قۇقىقتار قوزعالىسىنا تىعىز ارالاسقانى سونشالىقتى، فبر ونى باقىلاۋعا الىپ، عالىمعا قاتىستى 1500 بەتتەن تۇراتىن قۇجاتتاردى جيناعان. ٴبىراق ەينشتەيننىڭ حالىق بىلمەگەن جاڭا قىرى ەندى اشىلعانداي.

البەرت ەينشتەيننىڭ كۇندەلىكتەرىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جەكە قالعاندا قىتاي مەن ۇندىستەر سياقتى باسقا ٴناسىل وكىلدەرىن ادامگەرشىلىكتەن تىس وبرازدا بەينەلەگەنى بايقالادى.

«ەينشتەيننىڭ ٴوزى كورگەن ادامدار تۋرالى ويى مەن جازعاندارى ونىڭ ازاماتتىق قۇقىقتى قورعاۋشى بەينەسى مەن «گۋمانيزمىنىڭ» ارتىندا ٴناسىلشىل كوزقاراستىڭ جاتقانىن كورسەتتى»، دەدى زەەۆ روزەنكرانس.

«باسپاعا جاريالاعان مالىمدەلەرىندە، كوپشىلىك الدىندا ٴسوز سويلەگەندە ول ازاماتتىق قۇقىق تۋرالى، الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تۋرالى ايتادى. ٴبىراق ول ٴوزى سول ايتقاندارىنا سەندى دەي المايمىن. سەبەبى ەينشتەيننىڭ ەشقاشان جاريالاعىسى كەلمەگەن سوزدەرىندە حالىق الدىنداعى وبرازىنا قاراما-قارسى بەينە بايقالادى»، دەدى ول. رەداكتوردىڭ ايتۋىنشا، ەينشتەيننىڭ بۇل جازبالارى ونىڭ قاراپايىم ادام ەكەنىن كورسەتتى. «مەن ونىڭ اتىنان كەشىرىم سۇرامايمىن. ونى اقتامايمىن. مۇنداي مالىمدەمەلەر دە ادامدى تاڭعالدىراتىنىن ٴبىلىپ تۇرمىن. ٴبىراق بۇل جاعداي ٴار ادامدا ٴوزىنىڭ ەشكىمگە كورسەتپەيتىن بەينەسى، بەلگىسىز قىرى بولاتىنىن كورسەتتى»، دەدى ول.

البەرت ەينشتەين ٴوزىنىڭ كۇندەلىكتەرىندە كەيدە تولىق جازبا قالدىرسا، كەيدە قىسقا سويلەمدەرمەن شەكتەلىپ وتىرعان. «كۇن شىعىپ تۇر. مۇحيت تىنىش. جەل جوق»، دەپ جازعان ول 1922 جىلدىڭ 12 قازانىندا. سول كۇنى كەشكە «كۇن باتقاندا ەرەكشە كۇلگىن ٴتۇستى بۇلتتار پايدا بولدى، جەل قاتتى سوقتى»، دەپ جازعان. سونداي-اق ول جازبالارىندا ٴوزى كەزدەستىرگەن ادامداردى «كەيدە يۋمورلىق، كەيدە تىم دورەكى سوزدەرمەن» سيپاتتاعان. ەينشتەين جاپوندار تۋرالى جازعاندارىندا ولاردىڭ ۇلتتىق ابىرويى جوق ەكەنىن ايتقان. ال قىتايلار تۋرالى جازعاندارى بۇلاردان دا دورەكى. «قىتايلاردا لوگيكالىق ويلاۋ جۇيەسى جوق جانە ماتەماتيكالىق قابىلەتتەرى مۇلدەم دامىماعان. ولار ەڭبەكقور، ٴبىراق لاس جانە توپاس»، دەگەن ەينشتەين. سونىمەن قاتار ونىڭ جازعاندارىنان ەينشتەيننىڭ شەتەلدىكتەردى ٴقاۋىپ رەتىندە قابىلداعانىن بايقاۋعا بولادى.

البەرت ەينشتەين شري-لانكادا كوشەدەگى كەدەيلەر تۋرالى جازعان جانە ولاردى قاتتى سىناعان. «ەينشتەين كەدەيلەردى سىناپ جازعان. ولاردىڭ ساسىق ەكەنىن ايتقان»، دەيدى زەەۆ روزەنكرانس.

1932 جىلى البەرت ەينشتەين ايەلىمەن گەرمانيانى تاستاپ، امەريكا قۇراما شتاتتارىنا باردى. كەلەسى ايدا ادولف گيتلەر گەرمانيا ۇكىمەتىن باسىپ العاندىقتان، بۇلار ەلگە قايتا المادى. ول اقش-تا قالىپ، ازاماتتىق قۇقىقتاردى قورعاۋ قوزعالىستارىنا ارالاستى. «ەينشتەيننىڭ ٴناسىلشىل كوزقاراستارى وزگەرگەن-وزگەرمەگەنىن ايتۋ قيىن. ٴبىراق بۇل جاعداي ونىڭ ادام رەتىندە كۇردەلى بەينەسىن كورسەتتى»، دەيدى روزەنكرانس. ونىڭ ايتۋىنشا، كەز كەلگەن ادامدا ەشكىمگە كورسەتپەيتىن، قۇپيادا ۇستايتىن بەت-بەينەسى مەن ويلارى بولادى جانە بۇل جاعدايدا دا ەينشتەين ادامنىڭ وسىنداي قىرىن ەسكە سالعانداي بولدى.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان

التىناي قۋانىشبەك

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي