BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 356.54 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 419.43 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.42
استانا:

الەمدە ترانس-مايلارعا قاجەتتىلىك جوق - new york times

فوتو: Audrey Helen Weber

الەمدەگى ەلدەردىڭ كوبى ترانس-مايلارعا تىيىم سالۋدى قولعا الماي وتىر. بۇعان ەكى سەبەپ بولۋى مۇمكىن: ولار نە ترانس-مايلاردىڭ زيانى تۋرالى بىلمەيدى، نە بۇل ماسەلەگە ارالاسقىسى كەلمەيدى.

امەريكالىق كوپتەگەن ازىق-تۇلىك كومپانيالارى جۇرەك اۋرۋلارى جانە جالپى ٴولىمنىڭ باستى سەبەبى بولىپ سانالاتىن ترانس-مايلاردى پايدالانۋدى توقتاتتى. كەلەسى ايدا اقش-تا ولاردى قولدانۋعا فەدەرالدىق دەڭگەيدە تىيىم سالاتىن زاڭ كۇشىنە ەنەدى. الايدا، تۇتىنۋشىلار فري كارتوبى مەن پونچيكتەردە وزگەرىس بار ەكەنىن ٴقازىردىڭ وزىندە بايقاپ وتىر. ايتسە دە، مۇنداي مايلاردى تاياۋ شىعىس، ٴۇندىستان، پاكىستان جانە باسقا جەرلەردە كەڭىنەن قولدانادى، سوندىقتان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ الەم ەلدەرىن 2023 جىلعا دەيىن ولاردان باس تارتۋعا شاقىرۋى قولداۋعا تۇرارلىق.

ترانسمايلاردىڭ سالدارىنان الەمدە جىل سايىن 540 000 شاماسىندا ادام ولەدى. (ترانسمايلار – قانىقپاعان مايلاردىڭ ٴبىر ٴتۇرى. از مولشەردە تابيعي ەت جانە ٴسۇت ونىمدەرىندە جانە قاتتى قىزدىرىلعان سۇيىق مايدا، ال كوپ مولشەردە مارگاريندە، كونديتەرلىك مايدا بولادى - اۋد.). ەگەر الەم ەلدەرى ترانس-مايلاردى تاماق ونەركاسىبىندە پايدالانۋعا تىيىم سالسا، وسىنشاما ادام ٴولىمىنىڭ الدىن الۋعا بولار ەدى، ويتكەنى ول مايلاردىڭ ورنىنا وسىمدىك مايى سياقتى زيانى از ونىمدەردى قولدانۋعا بولادى. اقش-تان باسقا كانادا، دانيا سياقتى ەلدەر دە ترانس-مايلاردى قولدانۋعا تىيىم سالاتىن شارالاردى قولعا الدى. ٴبىراق وزگە ەلدەردىڭ كوبىندە زاڭ شىعارۋشىلار مەن رەتتەۋشىلەر مۇنداي قادامعا ٴالى بارعان جوق. بۇعان ەكى سەبەپ بولۋى مۇمكىن: ولار نە ترانس-مايلاردىڭ زيانى تۋرالى بىلمەيدى، نە بۇل ماسەلەگە ارالاسقىسى كەلمەيدى. كوپ جاعدايدا مۇنداي شارا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى دەگەن ٴۋاج ايتىلادى.

وڭدەلگەن تاماق ونىمدەرىن شىعاراتىن ٴىرى ازىق-تۇلىك كومپانيالارىنان باستاپ مەيرامحانالارعا جانە ناۋبايحانالارعا دەيىن تاعامداردى ترانس-مايلارعا قۋىرادى، ويتكەنى وسىلاي ارزانعا تۇسەدى جانە ونداي تاعامدى ساقتاۋ مەرزىمى ۇزاعىراق بولادى.

الايدا، بۇل تاعامداردى از مولشەردە تۇراقتى تۇتىنۋ ادام قانىندا ldl (جامان حولەستەرين) كوبەيىپ، hdl (جاقسى حولەستەرين) ازايۋىنا اكەلەدى. ماماندار ترانس-مايسىز تاماق جەۋ جۇرەك اۋرۋلارىن جانە ولاردىڭ كەسىرىنەن بولاتىن ٴولىمدى ٴازايتۋدىڭ ەڭ وڭاي جانە قاراپايىم جولى ەكەنىن ايتادى.

وسى سەبەپتى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى الەم ەلدەرىن ترانس-مايلاردان باس تارتۋعا ۇندەيتىن، ياعني دۇرىس تاماقتانۋ تۋرالى كەڭەستەردەن تۇراتىن ماتەريالدار شىعارۋعا شاقىرىپ وتىر. الايدا، ونداي ترانس-مايعا پىسكەن تاعامدار كوبىنە پاكەتتەلگەن جانە جەۋگە دايىن كۇيىندە ساتىلاتىندىقتان، سونىمەن قاتار قاپتامادا ايقىن جازىلماعاندىقتان تۇتىنۋشىلارعا تاعامنىڭ قۇرامىندا ترانس-ماي بار ەكەنىن اجىراتۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە كوپتەگەن ەلدەر بۇل ونىمدەردىڭ دەنساۋلىققا زيانى تۋرالى ٴتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەي كەلدى. ماسەلەن، ٴۇندىستاندا زەرتتەۋشىلەر كوشەدە ساتىلاتىن تاماقتار مەن پاكەتتەلگەن دايىن تاماقتاردىڭ قۇرامىندا ترانس-مايلاردىڭ مولشەرى اسا جوعارى ەكەنىن جانە ولاردىڭ سىرتىندا ەشقانداي ەسكەرتۋ بولمايتىنىن انىقتادى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دوكتور توم فريدەن باسقاراتىن resolve to save lives ۇيىمىمەن بىرلەسىپ ترانس-مايلاردى قولدانۋعا قارسى قوزعالىس باستادى. فريدەن مىرزا 2007 جىلى نيۋ-يوركتىڭ دەنساۋلىق كوميسسارى كەزىندە مەيرامحانالار مەن ناۋبايحانالاردا ترانس-مايلاردى قولدانۋعا تىيىم سالعان بولاتىن. دسۇ مەن توم فريدەن ترانس-مايلار تاماق ونەركاسىبىندە قالاي قولدانىلادى، تۇتىنۋشىلارعا قالاي ٴتۇسىندىرۋ كەرەك، زياندى ونىمدەرگە بىرتىندەپ تىيىم سالۋ ساياساتىن قالاي جۇرگىزگەن ٴجون، ولاردىڭ ورنىنا نە قولدانۋعا بولادى دەگەن ماسەلەلەر بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزبەك.

وكىمەتتەر تاماق ونەركاسىبىندە ترانس-مايلاردى قولدانۋعا بىرتىندەپ تىيىم سالۋى ٴتيىس، ويتكەنى بالاما ونىمدەر باسقا پروبلەمالار تۋعىزۋى مۇمكىن. ماسەلەن، كەيبىر تاعام كومپانيالارى ترانس-مايلارى ورنىنا پالما مايلارىن قولدانۋعا كوشتى. پالما مايلارى تروپيكالىق ورمانداردان بوساتىلعان جەرلەردە وسىرىلەدى، ال بۇل ورمانداردا جويىلىپ بارا جاتقان كوپتەگەن تۇرلەر ٴومىر سۇرەدى.

رەتتەۋشىلەر تاماق وندىرۋشىلەردى پالما مايلارىن ەمەس، سارى ماي جانە باسقا مايلاردى كوبىرەك قولدانۋعا ماجبۇرلەي الادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ترانس-مايلاردى وسىنداي مايلارمەن از عانا مولشەردە اۋىستىرۋدىڭ ٴوزى جۇرەك اۋرۋلارى ٴقاۋپىن تومەندەتە الادى. دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ٴۇشىن ادامدار ٴزايتۇن مايى سياقتى ونىمدەردى تاڭداعانى دۇرىس.

ترانس-مايلار – ادامدى بىلدىرمەي عانا ولتىرەتىن ٴقاۋىپتى ٴونىم، تەك ول تۋرالى كوپشىلىك بىلمەيدى. ايتسە دە ادامدار ونسىز ٴومىر سۇرە الادى. الەم ەلدەرى ولارعا تىيىم سالۋى ٴتيىس، ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ الەمدىك قاۋىمداستىقتى وسىعان جەتەكتەۋى ورىندى.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي