USD 335.61 EUR 361.32 RUB 5.26
استانا:

ٴوز ەركىمەن ومىردەن وزعاندارعا ٴجاننات حارام بولادى

فوتو: Запорожье - Vgorode.ua

سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدە وزىنە قول جۇمساۋ وقيعالارى ورىن الۋدا. بۇعان بايلانىستى ماماندار وزدەرىنىڭ ٴارتۇرلى پىكىرلەرىن ٴبىلدىرىپ جاتىر. مىسالى، پسيحولوگ-عالىمدار بۇل وقيعالارعا بايلانىستى «ادامنىڭ ىشكى سەزىمىندەگى ۇمىتسىزدىك، ومىردەن كۇدەر ٴۇزۋ» دەپ باعالاپ جاتسا، ال كەيبىر ساراپشىلار «الەۋمەتتىك ماسەلەلەردەن تۋىنداعان وقيعا» دەگەن كوزقاراستارىن بىلدىرۋدە. بۇدان وزگە الەۋمەتتانۋشى عالىمدار بولسا، «بۇل – وتباسىنداعى ۇرىس-كەرىستىڭ، تۇراقسىزدىقتىڭ سالدارىنان ورىن العان جاعداي» دەگەن پىكىرلەرىن ايتۋدا.

ٴبىز وسى ماسەلەنى يسلامدىق تۇرعىدان قاراپ، ياعني شاريعات جاعىنان قاراستىرىپ كورسەك. راسىندا دا، يسلام – ەكى دۇنيە باقىتىنا جەتەلەيتىن اللانىڭ سوڭعى ٴدىنى. اسىل دىنىمىزدە قامتىلماي قالعان ماسەلە جوق. سوندىقتان ادام بالاسى قۋانىشتا نەمەسە قايعىلى جاعدايعا تاپ بولسا دا يسلامعا جۇگىنۋى ٴتيىس. دەمەك، يمان تارازىسىنا سالعانى ٴجون. يماندى ادام قيىن جاعدايدا سابىر ەتەدى، ال قۋانىشتى ساتتە اللاعا شۇكىر ايتادى. مىنە، بۇل ٴمۇمىننىڭ سيپاتى.
مۋسليم ريۋايات ەتكەن حاديستە پايعامبارىمىز مۇحاممەد (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بىلاي دەگەن:
«ٴمۇمىننىڭ جاعدايى قانداي عاجاپ! شىن مانىندە ونىڭ ٴاربىر جاي-كۇيى ٴوزى ٴۇشىن قايىرلى بولماق، بۇل – ودان وزگەگە بۇيىرماعان باقىت. ول قانداي دا ٴبىر قۋانىشقا بولەنسە، بىردەن شۇكىر ەتەدى. مۇنىسى ٴوزى ٴۇشىن قايىرلى بولادى. ال باسىنا ٴبىر قيىندىق كەلسە، سابىرلىلىق تانىتادى. تۇبىندە مۇنىسى دا، ٴوزى ٴۇشىن قايىرلى بولادى».
كوردىڭىز بە، مۇسىلمان ادامنىڭ ٴومىرى ەش زايا كەتپەيدى ٴارى ونىڭ ٴاربىر امالىنا ساۋاپ جازىلادى. وسى ٴحاديستى تارقاتىپ ايتار بولساق، كەز كەلگەن پەندە باسىنا قيىندىق جاعداي تاپ بولسا، اللانىڭ رازىلىعى ٴۇشىن سابىر ەتەدى. «بۇدان دا اۋىر جاعداي بولۋى مۇمكىن عوي»، – دەگەن ويمەن بولعان وقيعا ٴۇشىن مازاسىزدانىپ، ابىگەرگە تۇسپەيدى. راسىندا دا ٴبىز كەيدە بولماشى جاعدايلار ٴۇشىن كۇپىرلىككە سالىنىپ، «اتتەڭ بىلاي ەتكەندە، ولاي بولماس ەدى» دەگەن سەزىممەن وكىنىش بىلدىرەمىز. بۇل – شۇكىرسىزدىك بولىپ تابىلادى. تاعدىرعا رازى بولماۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
ال مۇسىلمان ادام قۋانىشقا بولەنسە، سول ساتتەن باستاپ اللاعا شۇكىرشىلىك ايتىپ، سول ٴىستىڭ قايىرىن تىلەپ، دۇعا جاسايدى. حالقىمىزدا تاۋىپ ايتىلعان جاقسى ٴسوز بار: «ادام بالاسى باقىتتىڭ كەلگەنىن ەمەس، كەتكەنىن عانا سەزىنەدى». شىنىندا دا، كەيدە دەنساۋلىعىمىزدىڭ جاقسى بولعانى ٴۇشىن، بالا-شاعامىزدىڭ اماندىعى ٴۇشىن اللاعا شۇكىر ايتۋدى ۇمىتىپ كەتەمىز. مىنەر كولىگىمىز بولماسا دا، ەكى اياعىمىزدىڭ ساۋ بولعانى ٴۇشىن قۋانا بەرمەيمىز. كولىككە قول جەتكىزسەك تە، ودان دا جاقسىسىن الا الماي ٴجۇرمىن دەپ ىشتەي سول كولىكتى قالاپ جۇرەمىز. دەمەك، مۇسىلمان جاقسى كۇندەردە دە، قيىنشىلىق ساتتەردە دە اللاعا شۇكىر ايتىپ، سابىرلىق تانىتسا، سول امالى ٴۇشىن ساۋاپقا كەنەلەدى.
ٴوز ٴومىرىن ولىمگە قيىپ، سابىرسىزدىق تانىتۋدىڭ شاريعاتىمىزداعى ۇكىمىنە كەلسەك، بۇل – اۋىر كۇنا. اسىل دىنىمىزدە جازىقسىز ادامدى ولىمگە قييۋ نەمەسە وزىنە-وزى قول جۇمساۋ – اللانىڭ اشۋى مەن ازابىن تۋدىرادى. ەگەر قۇرانعا نازار اۋدارساق، قاسيەتتى كىتابىمىزدا اللا تاعالا ادام بالاسىن وسى تىرشىلىكتە بارىنەن جوعارى، ارداقتى ەتىپ جاراتقانىن اڭعارامىز. جاراتۋشى يەمىز «ٴال-يسرا» سۇرەسىندە بىلاي دەگەن:
«ٴبىز شىنىندا ادام بالاسىن ارداقتادىق. ولارعا قۇرلىقتا دا، تەڭىزدە دە كولىكپەن ٴجۇرۋدى ٴناسىپ ەتتىك. ٴارى ولارعا جاقسى تاعامدار جىبەردىك. ولاردى جاراتقاندارىمىزدىڭ كوبىنەن ۇستەم ەتىپ ارتىقشىلىق بەردىك».
وسى اياتقا نازار اۋدارساق، ٴاربىر ادام بالاسىنىڭ ارداقتى ەتىپ جاراتىلعانىن جانە ٴاربىر پەندەنىڭ جانى قىمبات ەكەنىن انىق كورەمىز. ادام بالاسىنىڭ ومىرىنە قول سۇعۋ بىلاي تۇرسىن، ونىڭ ارى مەن نامىسىنا، مال-مۇلكىنە ز ۇلىمدىق جاساۋعا استە بولمايدى. ەندەشە، قۇرانداعى «ٴال-مايدا» سۇرەسىنىڭ 32-اياتىن وقىپ كورەلىك:

«وسىنىڭ سالدارىنان يسرايل ۇرپاقتارىنا: «بۇرىن ادام ولتىرمەگەن نەمەسە جەر بەتىندە بۇزاقىلىق جاساماعان ادامدى ولتىرگەن كىسىنىڭ كۇناسى بارلىق ادام بالاسىن ولتىرگەنمەن تەڭ بولادى. كىم ونى تىرىلتسە نەمەسە ولىمنەن قۇتقارسا، بارلىق ادامدى تىرىلتكەنمەن تەڭ بولادى»، – دەپ ۇكىم شىعاردىق. راسىندا، ولارعا ەلشىلەرىمىز اشىق دالەلدەرمەن كەلدى. ٴبىراق سودان كەيىن دە ولاردىڭ كوپشىلىگى كۇپىرلىك ەتىپ جەر بەتىندە شەكتەن شىعۋشىلاردان بولدى».
وسى اياتتان بايقايتىنىمىز، اللا تاعالا بۇرىن ادام ولتىرمەگەن نەمەسە بۇزاقىلىق جاساماعان ٴبىر ادامنىڭ ٴولىمىن بۇكىل ادامدى باقيلىق ەتۋمەن تەڭەستىرىپ وتىر. پايعامبارىمىز (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ٴبىر سوزىندە:
«ٴمۇمىن ارام قانعا بىلعانبايىنشا (مالىنبايىنشا)، دىنىندە كەڭدىك ىشىندە»، – دەگەن. بۇدان ۇعاتىنىمىز: ٴمۇمىن ٴوزىنىڭ نەمەسە وزگەنىڭ قانىن توكپەسە، كۇندەردىڭ ٴبىر كۇنىندە اللانىڭ راقىمى مەن مەيىرىمىنە بولەنۋى مۇمكىن دەگەندى ٴبىلدىرىپ وتىر. ٴوزىن نەمەسە وزگەنىڭ قانىن توككەن ادام اللانىڭ اشۋىنا ۇشىراپ، ونىڭ مەيىرىمىنەن قۇر قالادى.
ٴقازىر قوعامعا قاراساق، سۋيسيدكە بارىپ جاتقانداردىڭ كوپشىلىگى ٴوزىمىزدىڭ قاراكوز قارىنداستارىمىز، ٴىنى-باۋىرلارىمىز. ٴتىپتى، ۇلتتىق ٴبىرىڭعاي تەستىلەۋدەن وتە الماي، از بالل جيناپ، وقۋعا تۇسە الماي جاتقان كەيبىر جاستارىمىز وزدەرىنە قول سالىپ جاتقانى بارشامىزدى وكىندىرەدى.
حالقىمىزدىڭ ارداقتى ۇلدارىنىڭ ٴبىرى مۇقاعالي اتانىپ كەتكەن مۇحامەتقالي سۇلەيمەن ۇلى ماقاتايەۆ اعامىز «شىدا، شىدا» دەيتىن ٴبىر ولەڭىندە بىلاي دەپ جىرلايدى:
«وكىنبە، وكپەلەمە، بۇگىنىڭە،
ٴومىر، ٴومىر!
بولمايدى تۇڭىلۋگە،
ماڭگى سەنى جازباعان سۇرىنۋگە،
قايتا تۇرىپ، قاقىڭ بار جۇگىرۋگە».

اقىن مۇقاعالي تاعى ٴبىر ولەڭ جولدارىندا مىناداي شۋماقتاردى وقىرماندارىنا جولدايدى:
«قاتىگەز ٴقايسىبىر ساعاتتا
ٴومىردى كەلەدى تاستاعىڭ.
سوندا دا ٴۇمىتتى جوعالتپا،
قارالى كۇندەردەن قاشپاعىن.
قاي جەردە تىرشىلىك، ٴومىر بار،
سول جەردە قۋانىش، قايعى دا،
بولسىن دا الدىڭ قۇز، ارتىڭ جار،
كون داعى، ٴومىر ٴسۇر، اينىما».

ٴيا، ٴومىر بولعان سوڭ ونىڭ قۋانىشى مەن قايعىسى الما-كەزەك اينالىپ كەلەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان حاديسكە امال ەتكەن ادام قۋانىشتا شۇكىر ەتىپ، قايعىلى جاعدايدا سابىر ەتىپ، مول ساۋاپقا بولەنەدى.
بۇحاري مەن مۋسليمنەن جەتكەن حاديستە اللانىڭ ەلشىسى (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):
«شىنايى سابىر – سوققىنىڭ العاشقى تيگەن ساتىندەگى سابىر»، – دەگەن.
مىنا ٴبىر حاديسكە نازار اۋدارىپ كورەيىكشى. بۋحاري مەن مۋسليمنەن جەتكەن حاديستە بىلاي دەلىنگەن:
«اللا تاعالا مۇسىلمان ق ۇلىنىڭ باسىنا كەلەتىن شارشاپ-شالدىعۋ، ۇزاققا سوزىلعان اۋرۋ-سىرقاۋ، ۋايىم، قۇسا-مۇڭ، كۇيىنىش جانە قايعى-قاسىرەت سەكىلدى قانداي دا ٴبىر اۋىرتپالىق ٴۇشىن، ٴتىپتى قولىنا نەمەسە اياعىنا كىرگەن كىشكەنە تىكەن ٴۇشىن دە كۇنالارىن جارىلقاپ كەشىرەدى».
قانداي عاجاپ! ٴمۇمىن باسىنا كەلگەن اۋىرتپاشىلىق ٴۇشىن دە ساۋاپ جينايدى ەكەن. ادامنىڭ قانداي جاعدايعا تاپ بولسا دا ونى وسى تىعىرىقتان الىپ شىعاتىن كۇش – ونىڭ يمانى. يمانى جوق ادام نەمەسە يمانى ٴالسىز پەندە تامىرى تەرەڭگە كەتپەگەن تەرەك سەكىلدى. سوققان داۋىل نەمەسە جەل تامىرى ٴالسىز تەرەكتى وڭاي قۇلاتادى. سول سەكىلدى، يمانى ٴالسىز ادامدى ويلاماعان جەردەن كەلگەن سىناقتار وڭاي مازاسىز كۇيگە تۇسىرەدى. سىناققا سابىر ەتە الماعان ادام كۇپىرلىككە بوي الدىرادى. ٴتىپتى، اللانىڭ اشۋىن تۋدىراتىن اۋىر سوزدەردى ايتىپ، وزىنە ز ۇلىمدىق جاسايدى. اللا ەلشىسى (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ادامداردى ٴبىر حابار ارقىلى قۋانتىپ، ٴبىر حابارمەن ەسكەرتكەن. مۋسليمنەن جەتكەن حاديستە پايعامبارىمىز مۇحاممەد (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بىلاي دەگەن:
«سەندەرگە كىمدەردىڭ جۇماققا باراتىنىن ايتايىن با؟ ٴوزى ٴالجۋاز ٴارى ەلەۋسىز بولسا دا، اللانىڭ اتىمەن انت ەتسە، ىشكەن انتىن اللا تاعالا جالعانعا شىعارمايتىن ٴاربىر ادام جۇماققا بارادى. سونداي-اق، كىمدەردىڭ توزاققا كىرەتىنىن ايتايىن با؟ ٴار-بىر وزبىر، دورەكى، ساراڭ جانە تاكاپپار ادام توزاققا كىرەدى».
ادام بالاسى ٴارتۇرلى جاعدايعا تاپ بولعاندا وزدەرىنەن تومەن ادامدارعا قاراپ، شۇكىرشىلىك ەتە ٴبىلۋى كەرەك.
وسى رەتتە مىناداي عيبراتتى وقيعانى ايتا كەتكەن ابزال بولماق. ٴبىر كۇنى اياق كيىمى جىرتىلىپ قالعان ٴبىر ادام اللادان جاڭا اياق كيىم سۇراپ، جالبارىنادى. ٴسويتىپ، مەشىتكە بارىپ، ناماز وقيدى. نامازىندا اللادان جاڭا اياق كيىم تىلەپ، دۇعا جاسايدى. نامازىن اياقتاپ، وڭ جاعىنا سالەم بەرگەن ساتتە ەكى اياعىنان بىردەي ايىرىلىپ قالعان ٴبىر ادامدى كورەدى. وسى مەزەتتە ەكى اياعىن ساۋ ەتىپ، وزدىگىنەن جۇرە الاتىن جاعدايعا جەتكىزگەن جاراتۋشىعا شۇكىرشىلىك ەتىپ، تاۋبەسىنە كەلەدى ەكەن. راسىندا دا ٴبىز كەيدە دۇنيەلىك ماقساتتار ٴۇشىن وزگەلەرمەن بىردەي نەمەسە ولاردان دا جاقسى بولعاندى قالايمىز. اسىلىندا، دۇنيە ىسىندە وزىمىزدەن تومەن بولعان ادامداردى كورۋ، ولارمەن سۇحباتتاسۋ، الەۋمەتتىك جاعدايىنا كوبىرەك ٴۇڭىلۋ – ٴبىزدى اللانىڭ نىعمەتتەرىنە شۇكىر ەتۋگە، سابىر ەتۋگە، بارلىق مۇمكىندىكتەر ٴۇشىن رازى بولۋعا جەتەلەيدى ەكەن. پايعامبارىمىزدىڭ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) حاديسىندە بىلاي دەلىنگەن:
«ٴفاني دۇنيەنىڭ مۇمكىندىكتەرى (دەنساۋلىق، بايلىق، اتاق-داڭق، شەن-شەكپەن، ٴبىلىم جانە ت.ب.) تۇرعىسىنان وزدەرىڭنەن ۇستەم بولىپ، جوعارى تۇرعاندارعا ەمەس، تومەن تۇرعاندارعا كوز سالىڭدار. ويتكەنى بۇل – سەندەردى اللانىڭ بەرگەن نىعمەتتەرىن ازسىنىپ، قاناعات تۇتپاۋدان ساقتايدى».
ٴوزىنىڭ ومىرىنە قول سالعان ادامنىڭ ٴوز تاعدىرىنا ٴوزى ريزا بولماعانىن بىلدىرەدى. جۋندابادان (اللا وعان رازى بولسىن) پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بىلاي دەپ ايتقانى جەتكىزىلەدى: «كوپ جاراقاتتارى بار ٴبىر ادام ٴوزىن-وزى ٴولتىردى جانە سوندا اللا تاعالا بىلاي دەدى: «مەنىڭ ق ۇلىم ٴوز ەركىمەن مەنەن وزدى، سول ٴۇشىن مەن وعان ٴجانناتتى حارام ەتتىم».
ومىرگە ۇمىتپەن قاراۋ، جاقسىلىقتان ٴاردايىم ٴۇمىت ۇزبەۋ – مۇسىلماننىڭ سيپاتى.
اللا تاعالا بارشامىزدى ۇمىتسىزدىكتەن، قورقاقتىقتان ساقتاپ، ٴوز مەيىرىمىنە بولەپ، ەكى دۇنيەدە دە ٴجۇزىمىزدى جارىق ەتكەي. ٴامين!

تالعات وماروۆ،
قمدب-نىڭ قىزىلوردا
وبلىسى بويىنشا وكىل يمامى

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي