USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
استانا:

تاۋەلسىزدىك - باستى بايلىق

ەلىمىزدىڭ، ونداعى حال- قىمىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعى - تاۋەلسىزدىگىمىزگە مىنە، 25 جىل تولىپ وتىر. تاريح ٴۇشىن، ارينە، بۇل قاس-قاعىم ٴسات. ٴبىراق، سانالى ادامدار ٴۇشىن 25 جىل وزىندىك بەلگىسى بار ٴومىر، وتكەندى ساراپتاپ، بولاشاققا كوز جۇگىرتىپ، وي ەلەكتەرىنەن وتكىزىپ، نەنى بىلدىك، نەنى تۇسىندىك، نە تىندىردىق، ەندى نە ىستەۋىمىز كەرەك، وسى بايلىعىمىزدى - تاۋەلسىزدىگىمىزدى قالاي ساقتاپ قالامىز دەپ ويلانىپ-تولعاناتىن ۇزاق ۋاقىت.

ەلىمىزدىڭ، حالقىمىزدىڭ ارعى قيلى-قيلى تاريحى- نا توقتاماي-اق، بۇدان 25 جىل بۇرىنعى تاريحىنا توقتالساق، ٴبىز ٴبىر ۇلكەن ەلدىڭ قۇرامىندا 70 جىل بويى كەڭەستىك سوسياليستىك رەسپۋبليكا وداعىندا بولدىق، سول ۇلكەن ەلدىڭ ۇلتىن «اعا» دەپ سانادىق. سول «ۇلكەن اعانىڭ» ايتقانىمەن جۇردىك، ىستەگەنىن ىستەدىك. باسقا ۇلت بولا تۇرساق تا، ٴوزارا سول «اعانىڭ» تىلىمەن سويلەسىپ، كەيبىرەۋلەرىمىز ٴوز انا ٴتىلىمىزدى ۇمىتا باستادىق، سول «اعانىڭ» ادەت-عۇرپىنا، سالت-داستۇرىنە ەلىكتەپ، ٴوزىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعىمىزدى ەستەن شىعارا باستادىق. سول «اعادان» قالمايىن دەپ اراعىن دا ٴىشىپ ۇيرەندىك، «جاقسى شاكىرت» بولعانىمىز سونشالىقتى، بۇل سالادا ٴتىپتى ولاردان وزىپ تا كەتتىك. (بۇل سالانى مەڭگەر- گەنىمىز سونداي سۇيەگىمىزگە ٴسىڭىپ، كەيبىرەۋلەرىمىز ٴالى ايىعا ال- ماي ٴجۇرمىز). اللاعا شۇكىر، 1991 جىلى ەلىمىزگە ۇلى تاۋەلسىزدىك تە كەلىپ جەتتى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن، ارينە، بىردەن اياققا تۇرىپ كەتپەگەنىمىز بارىمىزگە ايان. الەمگە بەيمالىم ەلدىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىرلاۋ كورىنگەنى راس. ٴبىراق، قازاق حالقى ەش ۋاقىتتا مويىعان جوق. ەلباسى ايتپاقشى: «تاۋەلسىزدىك العان تۇستا بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ سوڭىندا قالعان رەسپۋبلي- كا بولاتىنبىز. ەكونوميكامىز ٴالسىز، قولدا بار وندىرىستەر مەن زاۋىتتار ابدەن ەسكىرگەن. مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەرگە جالاقى، زەينەتكەرلەرگە زەينەتاقى تاۋىپ بەرۋدىڭ ٴوزى قيامەتتىڭ قيىنى بولاتىن». دەسەك تە، قيىن-قىستاۋ شاقتى ارتتا قالدىرىپ، ەلىمىز دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ٴتۇستى. ال، ٴقازىر، تاۋەلسىز 25 جىل وتكەندە ەلىمىز دە، ٴوزىمىز دە، ٴومىرىمىز دە، سانامىز دا وزگەردى. ٴوز ساياسي ۇستانىمى بار، ەكونوميكاسى دامىپ كەلە جاتىرعان، بەيبىتشىلىككە ۇمتىلعان، بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مويىنداپ، مۇشەلىگىنە قابىلداعان، الەم ەلدەرى تانىعان تاۋەلسىز قازاقستان ەلىنە اينالدىق. بۇل رەتتە ەلباسىمىز ن.ٴا.نازاربايەۆتىڭ ەرەكشە ەڭبەگىن ەشكىم جوققا شىعارا ال- مايدى. ەڭ باستىسى - ۇلتتىعىمىزدىڭ باعاسى جوق بايلىعى بو- لىپ تابىلاتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز - ٴتىلىمىز، ٴدىلىمىز، ٴدىنىمىز، ادەت-عۇرىپتارىمىز، ٴسالت-داستۇرىمىز قايتا ورالا با- ستادى. بۇل ٴۇردىس جانىمىزعا ٴتاتتى ٴۇمىت ۇيالاتىپ، جۇرەگىمىزگە جىلىلىق اكەلىپ، بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولاتىنىنا سەنىم تۋعىزدى. ەندى ٴبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز - وسى تاۋەلسىزدىكتى نىعايتا ٴتۇسۋ، قورعاۋ، ماڭگى ساقتاپ قالۋ. تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ جانە ونى ساقتاۋدىڭ جولى - ەل ىشىندەگى تاتۋلىق، ىنتىماق، بىرلىك، سابىرلىلىق دەپ بىلەمىن. دەگەنمەن، ٴبىزدى ويلاندىراتىن ماسەلەلەر دە بار. كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ ازاماتتار ٴقازىر الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قانداي الاپات وقيعالار بولىپ جاتقانىنان حاباردار. ەلى دە، جەرى دە جوق ٴبۇتىن ٴبىر ۇلتتىڭ ٴۇمىتسىز بوسىپ جۇرگەنىن، كەيبىر حالىقتاردىڭ ەل ىشىندەگى سوعىس زاردابىنان تۋعان جەرىن، ەلىن تاستاپ، بوسقىنعا اينالىپ، مۇحيت اسىپ، جارتىسى جولدا قىرىلىپ، مىڭداعانى باسپاناسىز، بوتەن ەلدى ساعالاپ جۇرگەنىن بىلەمىز. يسلامعا جات، راديكالدى ٴدىني اعىمداعى توپتاردىڭ باس كوتەرۋى، بەيبىت حالىقتاردىڭ قىرىلۋى ٴبارىمىزدى دە ويلاندى- رۋى كەرەك. ٴقازىر xxi عاسىر، جاھاندانۋ زامانى. قازىرگى كەيبىر جاستاردىڭ، اسىرەسە بالالاردىڭ ويلاۋ دەڭگەيى، بۇرىنعى بالالاردىڭ ويلاۋ دەڭگەيىنەن وزگەشە باعىتتا. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، بۇگىندە اقپاراتتىڭ تولاسسىز دامىعان زامانى. بالا ۇيگە كەلگەن سوڭ تەلەديدار مەن كومپيۋتەردىڭ الدىندا. جاسىراتىنى جوق، كەيبىر جاستارىمىز وسى كومپيۋتەر، تەلە- ديدار ارقىلى ٴبىزدىڭ مەنتاليتەتىمىزگە جات باتىستىڭ يدەولو- گياسىنا ەلىكتەيدى، ٴسويتىپ ٴبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇمىتا باستايدى.

ەگەر بالالارىمىزدى، جاستارىمىزدى ٴبىزدىڭ ەلدىڭ بولاشاعى دەپ ەسەپتەسەك، وندا بۇل فاكتورلار ۇلتىمىزدىڭ بىرلىگىنە، ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە جاقسىلىق اكەلمەيدى. سوندىقتان بىزدەر، اسىرەسە اتا-انالار بالانىڭ تەك ٴبىلىم الۋىنا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە سانالى دا، رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي بىلەتىن تاربيە الۋىنا كوبىرەك ٴارى تياناقتى كوڭىل ٴبولۋىمىز كەرەك. ەكىنشى ٴبىر تاۋەلسىزدىگىمىزگە، ٴتىپتى بۇتىندەي ۇلتىمىزعا ٴقاۋىپ توندىرەتىن كۇشتەر - بۇل يسلامعا جات پيعىلداعى ٴارتۇرلى راديكالدى باعىتتاعى ٴدىني اعىمداعى توپتاردىڭ ەلىمىزدە باس كوتەرۋى. بۇل توپتاردىڭ تۇپكى ماقساتى - ەل ىشىنە ىرىتكى سالۋ، ٴبىر ۇلتتى ٴوزارا ارازداستىرۋ، ۇلتتىڭ ساناسىن ۋلاۋ، تۇپتەپ كەلگەندە ۇلتتى ۇلت رەتىندە جويۋ، زومبيگە اينالدىرۋ. وزدەرىڭ ويلاڭدارشى، بالاسىن، جارىن، اكە-شەشەسىن، تۋما- لاستارىن ويلاماي ٴوزىن-وزى جارىپ جىبەرەتىن كەلىنشەكتەردى نەمەسە جىگىتتەردى سانالى ادامدار دەپ ايتۋعا بولا ما؟ ولار ساناسىز جاندار، ولاردىڭ ساناسى ۋلانعان، زومبيگە اينالعان. ولار ٴدىننىڭ نە ەكەنىن، ونىڭ فيلوسوفياسىن، ٴدىننىڭ بەيبىتشىلىكتى، يماندىلىقتى سۇيەتىن رۋحاني قۇندىلىق ەكەنىن بىلمەيدى، قاسيەتتى قۇراندى ٴتۇسىنىپ وقىمايدى. ٴقازىر ينتەرنەتتە، نەمەسە وڭاشا پاتەرلەردە ٴدىني ۋاعىز ايتۋشىلار كوپ. مەنىڭ ايتارىم: قازاقستان مۇسىلماندار ٴدىني باسقارماسى بەكىتكەن رەسمي يمامدار بار، مەشىتكە با- رىپ سولاردىڭ ٴدىني ۋاعىزدارىن تىڭداۋ كەرەك. جوعارعى بيلىك، وسىنداي كۇشتەردىڭ ودان ٴارى ورشۋىنە جول بەرمەي، ولاردىڭ ارەكەتتەرىنە زاڭ جۇزىندە توسقاۋىل قويسا، بۇل دا تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاۋدىڭ ٴبىر قۇرالى بولىپ تابى- لار ەدى. «جاۋ جوق دەمە، جار استىندا» دەيدى دانالىق. ساق بولايىق، تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتايىق! ٴسوز جوق، ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جىلدان-جىلعا دامىپ كەلە جاتىر، بىرنەشە ٴوندىرىس ورىندارى اشىلىپ، زاۋىت، فا- بريكالار سالىنۋدا. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وركەندەۋىنە جول اشىلۋدا. سول سياقتى ٴوز قالامىزدىڭ دا كەلبەتى وزگەرىپ، جىلدان جىلعا كوركەيۋدە. دامىتۋ قاجەت تۇستار دا بار. جۇمىسسىزدىق ماسەلە- ٴسىن مەملەكەت ۇنەمى نازاردا ۇستاپ، شەشۋ جولدارىن قاراس- تىرۋدا. سول سياقتى ٴبىزدىڭ قالامىزدا دا بۇل ماسەلە بار، ونى شەشۋدە قالا اكىمدىگى مەن «وزەنمۇنايگاز» اق-نىڭ باسشىلىعى بىرلەسىپ جوسپار قۇرىپ، سول جوسپار بويىنشا جۇمىسسىزداردىڭ العاشقى توبى جۇمىسپەن قامتىلدى. ٴسويتىپ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇمىسسىزدىقتا تىركەۋدە تۇرعاندار جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى.

مەن بۇعان سەنەمىن، سەبەبى وسى جۇمىسسىزداردى جۇمىسپەن ٴادىل تۇردە قامتۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسىمىن. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە قالا اكىمى ەلۋباي ٴابىلوۆتىڭ تاباندىلىعىن باسا ايتا وتىرىپ، «وزەنمۇنايگاز» اق-نىڭ باسشىسى د.ك.حاسانوۆقا وسى كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە تۇرعىنداردىڭ العىسىن جەتكىزگىم كەلەدى. وسى جەردە مىناداي ماسەلەنى باسا ايتقىم كەلەدى. جۇمىسسىزدار كوبىنەسە جاستار، كوبىنە ولاردىڭ ورنىنا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا اتا-انالارى جۇرەدى. جاستا- رىمىز مۇناي سالاسىندا عانا جۇمىس جاساعىسى كەلەدى. ال وعان مۇمكىندىك جوق ەكەندىگى تۇسىندىرىلۋدە. ماڭداي تەرمەن تاپقان اقى - ادال، ەڭبەك - شىن ىقىلاستىڭ جەمىسى. سونىڭ بارىنە سابىرلىلىقپەن قاراپ، «سابىر ٴتۇبى سارى التىن» دەيدى عوي حالقىمىز. سابىرسىزدىق ەلىمىزگە تۇراقتىلىق اكەلمەيدى، تۇسىنىسپەۋشىلىككە، بەرەكەتسىزدىككە جول اشادى. سوندىقتان، بارشاڭىزدى سابىرلىلىققا، بىرلىككە، تاتۋلىققا شاقىرا وتىرىپ، باستى بايلىعىمىز - تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن! ٴتول قالامىز، اتىشۋلى قالامىز جاڭاوزەن بەيبىت جولمەن كوركەيىپ، وركەندەي بەرسىن! قازاقستان - وتانىم، ماڭعىستاۋىم - تۇراعىم. كوركەيىپ، جايعان قاناتىن جاڭاوزەندە تۇرامىن. تاۋەلسىزدىك - بايلىعىم، تاتۋلىق. بىرلىك - ۇرانىم! ەلىم امان، حالقىم ساۋ - تاڭىردەن وسى سۇرارىم.

وتەۋلى سارىبەك، جاڭاوزەن قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ قىزمەتكەرى، ەڭبەك ارداگەرى

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي