USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
استانا:

بايلىققا بولا جان-دۇنيەسى باتپاققا باتقان…

1990 جىلى تۋعان. 1996-2007 جىلدارى سەمەي قالاسىنىڭ №34 ورتا مەكتەبىن ٴتامامداعان. 2008 جىلى سەمەي قالاسىنىڭ جەرگىلىكتى تەلەارناسىندا، سونىمەن قاتار مەرزىمدى باسىلىمداردا ەڭبەك جولىن باستاعان. 2010-2014 جىلدارى سەمەي قالاسىنىڭ شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. 2011 جىلى جارىق كورگەن پروزا-پوەتيكالىق «كوكتەمدەگى كولەڭكە» اتتى كىتابىنىڭ اۆتورى. حvi حالىقارالىق شىعارماشىل جاستار «شابىت 2013» فەستيۆالىنىڭ «ۇزدىك ادەبي شىعارما نوميناسياسى» بويىنشا گران-پري يەگەرى. رەسپۋبليكالىق «اڭسار-2014» پروزا بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى.

سىرت قاراعاندا نۇرايىمدى قايعى-مۇڭسىز دەپ تون ٴپىشۋىڭىز مۇمكىن. اتاسى سوعىس ارداگەرى. اكەسى ٴبىر كەزدە تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەگەن، اق دەگەنىن العىسقا، قارا دەگەنىن قارعىسقا اينالدىرعان كومۋنيستىك پارتيانىڭ اۋداندىق ٴبىرىنشى حاتشىسى بولعان. ايەل زاتى بولىپ جارالعاننان بەرى تاعدىرىندا تۇك تە قيىنشىلىق كورمەي باقىتتى عۇمىر كەشكەن ادام دەرسىز. بۇرىنعى قيىن-قىستاۋ كۇندەردە ەلدىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن، ەلدىڭ قىزدارى الا الماعان جوعارعى ٴبىلىم يەگەرى. سارايداي ٴۇيدىڭ التىنعا ورالعان ھاس حانشايىمى. ەكى بىردەي قىزىن قياعا قوندىرىپ، سولاردان وربىگەن جيەندەرىنىڭ جەلكە شاشىنان قۇشىرلانا يىسكەپ وتىرعان اپا. جاسى قىرىق جەتىدە. وسىدان جيىرما التى جىل بۇرىن وتاسقان جۇبايى ٴقازىر دەپۋتات. جەتپەيتىنى سونىڭ كوڭىلى. سەزىمى مەن سىيلاستىعى ازايىپ، سۋىعان. كوڭىلى باسقا ٴبىر سۇلۋعا اۋىپتى-مىس. وسىنى سەزگەننەن باستاپ، سۋماڭداعان تىلدەردەن ەستىگەلى بەرى ىشىنە قارا مىسىق كىرىپ الىپ، ٴىشى-باۋىرىن ٴتۇن دەمەي، كۇن دەمەي تىرمالايتىنداي. كۇنىگە ۇيىندە جالعىز، الدانىش ەتەر دانەڭەسى جوق.
كەيدە قىزدارىنا قوناققا بارىپ شىققانى بولماسا، جاپادان جالعىز. ٴومىر باقي شۋلى ورتادا تىرلىك كەشىپ، ەلگەزەكتىگىمەن ەلدىڭ ورتاسىندا ەتەنە جاقىن ارالاسقاننان با، بارىنەن ٴبىر كۇندە الىستاپ كەتۋ، كۇزدى كۇنگى توبىنان اجىراپ قالعان سوقىر تىرنانىڭ كەبى ەكەن. ول وسىنداي كەلەڭسىز ٴجايتتى كۇندە سەزەدى. تاڭەرتەڭ كۇيەۋىن جۇمىسقا شىعارىپ سالعان سوڭ، جاس كەزدەرىندەگى فوتو سۋرەتتەرگە كوپ ۇڭىلەتىندى شىعاردى. ەستەلىك بولسا دا، ٴتاتتىسى سول عانا. وڭتار ەكەۋى بۇرىن قالاي جاراسۋشى ەدى، قۇرداس جىگىتتەردىڭ قىزىعاتىن، قۇربى قىزداردىڭ تامساناتىن كوز قۇرتى ەدى عوي بۇلار. ارالارىن الىستاتقان ٴبىر-اق نارسە، وڭتارعا ۇل تاۋىپ بەرە المادى. نۇرايىم ەكىنشى قىزىن بوسانعاننان كەيىن ون جىل ارالاتىپ جۇكتى بولعان. دارىگەرلەردىڭ ايتىسىنا قاراعاندا ۇل بالا ەكەن. تابيعات اياسىنا تىنىعۋعا بارعاندا تابانىنان سىز ٴوتىپ، جەدەل جاردەممەن ەمحاناعا ٴتۇستى. ەرتەسىندە تۇسىك تاستاعانىن ەستىدى. دارىگەرلەر نۇرايىمنىڭ ەندى ومىرگە بالا اكەلە المايتىنىن قاتاڭ ەسكەرتتى. باسىندا ٴبارى دە جاقسى بولعان، وڭتاردا بۇنىڭ جاعدايىن تۇسىنگەندەي قامقورسيتىن. «ۇل بالا» تاقىرىبىندا دا جۇمعان اۋزىن اشپايتىن.
بار جاقسىلىقتىڭ ٴبىر-اق كۇندە جامانشىلىققا اينالۋى وسىدان ەكى جىل بۇرىن باستالعان. نۇرايىمنىڭ قولىنان نە كەلسىن تۋلاپ-تۋلاپ، قىزدارى ٴبارى ٴبىر جاق بولىپ شۋلاپ-شۋلاپ قويدى. ەل بار، جۇرت بار، وڭتاردىڭ حالىق الدىنداعى اتاق-ابىرويى بار دەگەندەي… ودان ارى ەشكىمدە ۇندەي الماعان. «سىزات ٴتۇستى» دەگەن اتى بولماسا ٴقازىر بوگدە بىرەۋگە ىڭ-شىڭىن بىلدىرمەي ٴبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ٴبىر وتباسى بولىپ كۇن كەشىپ جاتىر. كەيدە نۇرايىم ٴۇشىن تۇگەلدەي دەرلىك بۇرىنعىداي سەكىلدى. ٴبىراق وڭتاردىڭ كەي كۇندەرى جۇمىستان ۇيگە كەش ورالۋى، كەي تۇندەرى جاس توقالىنىڭ ۇيىندە قونا جاتاتىنى. نۇرايىمنىڭ ويلارىنىڭ كۇل-پارشاسىن كوككە ٴبىر-اق لاقتىرادى.
***
نۇرايىمنىڭ كۇيەۋى – وڭتار، باعى جانعان ادام. ٴبىراق وڭتاردىڭ جاعدايى نۇرايىمعا قاراعاندا شىن مانىسىندە بۇرىندارى جاقسى بولعان جوق. ول سياقتى ماي شەلپەكتىڭ اراسىندا ومىرگە كەلە سالمادى. اكەسى قىرىق جىل بويىنا قارا قۇيرىق قويدىڭ ارتىنان قۇرىعىن سۇيرەتكەن قويشى ەدى. «وڭتار وقىسىن» دەپ بارىن سالىپ باقتى. اكە ارمانى ورىندالىپ، ۇلىنىڭ ايى وڭىنان تۋدى. قارماقتى الىسقا تاستاماعان ەكەن. نۇرايىمنىڭ ٴشلاپاسىن شىر اينالدىرىپ بىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە ۇيلەرىنە كەلىن قىلىپ ٴتۇسىرىپ بەردى. سودان سوڭ-اق وڭتاردىڭ ماڭدايداعى جۇلدىزى جارقىراي سالا بەرگەنى.
بايلىق، مانساپ دەگەنىڭ الىستى شولۋشى ما ەدى؟ قايىن اتاسىنداعىنىڭ ٴبارى ٴبىر كۇندە وڭتارعا جابىسا سالدى. وقۋ بىتىرگەن جىلى ٴوز قۇرالپىلارى دالادا ٴىس بىتىرگەندە، بۇل جىلى كابينەتتە وتىردى شىرت-شىرت تۇكىرىپ. ٴبىراز ورلەدى ەندى، اتاسىنىڭ ارقاسىندا. سودان سوڭ «ٴولىارادا» اۋىل اكىمى بولىپ شىعا كەلدى. وندا دا سول حالىقتىڭ قازىناسىن قىزعىشتاي قورىعان بولىپ، قالادان ٴۇي سالدىرىپ الدى دا، تايىپ تۇردى. قالادا پىسىقاي جىگىتتەر جەردە قالعان با، كاسىپكەرلىكتىڭ باسىندا اينالشىقتادى دا، اكىمشىلىككە تاناۋىن سۇقتى. ارتى بەلگىلى عوي حاتشىلىق، ورىنباسارلىق، اقىر اياعى حالىق قامىن ويلاپ، جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەيتىن دەپۋتات بولىپ سايلاندى. قىزدارىن شەت ەلدە وقىتتى. جىل سايىن جۇبايى نۇرايىممەن الىستاعى تەڭىز جاعالاۋلارىن اڭساپ تۇراتىن دارەجەگە جەتتى. «باي بايعا، ساي سايعا قۇيادىنىڭ» كەرىمەن، قالتالىلارعا، ابىرويلى ازاماتتارعا قۇدا بولىپ جاراستى. بۇعان جەتىسپەگەنى جيعان-تەرگەن، الدىلەردەن جىمقىرعان، السىزدەردەن قاناعان مول مۇراسىنا يە بولىپ قالار ەركەك كىندىكتىنىڭ جوقتىعى ەدى. «قىزدارىما قالادى» دەپ سەنەيىن دەسە، كۇيەۋ دەگەنىڭ جاۋ ەمەس پە، ٴبىر ٴتۇرلى قيمايدى. قالايدا قانىنان جارالعان شارانا يەلىك ەتىپ، قارا شاڭىراقتىڭ وتىن سوندىرمەيتىن بىرەۋ كەرەك ەدى.
سولاي دا سولاي كۇن كەشىپ جۇرگەندە وزىندەي شەنەۋنىكتەر قوس-قوستان قاتىن ۇستايتىندى شىعارماسى بار ما؟ «ىزدەگەنگە سۇراعان» دەيتىن بە ەدى. سودان ٴبىر كەزدەگى تالدىرماش دەنەلى، ٴوزىنىڭ جاقسى كورەتىن قىزدارىنىڭ اناسى، ٴۇش بىردەي جيەندەرىنىڭ ناعاشى اپاسى، وتكەن كۇندەگى دۇركىرەپ تۇرعان اۋداندىق ٴبىرىنشى حاتشىنىڭ قىزىنا ىنتىزار كوڭىلى ساپ باسىلدى دا قالدى. ول ٴوزى ويلايتىنداي ماڭگى ارمان ەتكەن سۇلۋىن كەزدەستىرگەن ەكەن. ولار ەكەۋى، ياعني وڭتار مەن ونىڭ اشىناسى ەكەۋى تانىسقاندا، بايبىشەنىڭ باعىن ۇرلاعان قىزدىڭ جاسى، بار بولعانى جيىرمادا عانا بولاتىن. ٴوزىنىڭ كىشى قىزىمەن تۇيدەي قۇرداس…

***
وڭتاردىڭ ەسىن العان ەلىك – گۇلدارا، جوعارعى ٴبىلىم ٴۇشىن جورعالاپ جۇرگەن قىزداردىڭ ٴبىرى ەكەن. ساباعىن الاڭسىز وقىدى. وڭتارعا جولىققان سوڭ ونىڭ جاتاقحاناداعى جارىم تىرلىگى كوزدەن بۇلبۇل ۇشتى. جەكە پاتەرگە كوشتى. جۇگەرىنىڭ قاۋىزىنداي بولمەگە ٴبىر ٴۇيلى جان سىعىلىسپايتىن بولدى. ٴۇش بولمەلى ٴساندى سارايدا ٴبىر ٴوزى تۇردى. ىشەر مەن كيىم ماسەلەسىنە باس اۋىرتپادى. ۇيىنە كوپ قوناق كەلمەيتىن. اپتالاپ قونا جاتاتىن اكەسىندەي ادام وڭتارمەن ويناس قۇرادى تەك. سىلاپ، سيپاپ سونى كۇتسە بولدى. جىلى-جۇمساق وسىنىڭ اۋزىندا. ارا-اراسىندا اۋىلداعى اعايىندارىنا سالەم-ساۋقات سالىپ تۇراتىن. و زاماندا، بۇ زامان تەپسە تەمىر ۇزەتىن نەبىر جىگىتتەر جانۇياسىن اسىراي الماي جانىن شۇبەرەككە ٴتۇيىپ جۇرگەندە، قايداعى ٴبىر قالتاسى تەسىك ستۋدەنت قىز وڭتاردىڭ ارقاسىندا تۋىسقاندارىنا قارايلاعىش ادام بوپ شىعا كەلدى. ٴبارى دە ورەكەڭنىڭ ارقاسى، تابان اقى، ماڭداي تەرى. جوق، ورەكەڭنىڭ ارقاسى ەمەس، سۇلۋلىقتىڭ، مىستاندىقتىڭ ارقاسى… ٴيا، ٴداپ سونىڭ ٴوزى ەكەن-اۋ.
باسىندا قىزدىڭ اكە-شەشەسى مەن تۋعان-تۋىستارى اشۋعا ٴمىندى. تاربيەسىز قىزدىڭ قىلىعى قاشاندا سۇيەگىڭە تاڭبا ەمەس پە؟! مۇنى، تارتىپكە سالماق بولعان. بۇل بولسا «مەن ٴوز ٴومىرىمدى ٴوزىم بىلەمگە» سالدى دا، سازارىپ الدى. ونىسىن ەستىگەن اعايىندار ودان ارمەن اشۋلانىپ، ايقايعا باسىپ ەدى. ٴۇي-ىشىنىڭ ٴسوزىن قۇلاعىنا ىلمەدى. قاشىپ كەتىپ، ون كۇندەي حابار-وشارسىز ٴجۇرىپ وزدەرىن زار يلەتتى. ولار دا جوقتان بار جاقسى دەدى مە، ٴۇنسىز قالدى. ٴقازىر قىزدارى تۋرالى اڭگىمە بولعان جەردەن قاشادى دا جۇرەدى…
گۇلدارا وقۋداعى اقىرعى جىلىن بىتىرەردە ساباققا شەتەلدىڭ شاڭ جۇقپاس كولىگىمەن باراتىن-دى. اكەلىپ، الىپ قايتۋشى وڭتاردىڭ جەكە شوپىرى. ٴوزى سياقتى ورىمدەي قىزدار سارىارقانىڭ ساقىلداعان سارى ايازىندا بۇرسەڭدەي قاعىپ ٴبىلىم ورداسىنا قاراي جۇگىرسە، بۇل دجيپتان ٴجىبى ٴتۇزۋ قالپى سىزىلا ٴتۇسىپ، اياعىنا كيگەن بيىك وكشەلى ەتىگىمەن ەلگە بيىكتەن قارايتىن دا، ٴدارىسحاناسىنا تىق-تىق باسىپ بارا جاتاتىن.
بيىل گۇلدارا وقۋىن بىتىرگەن. جۇمىس ىزدەپ، تامىر تانىسىن سالىپ، ارتىنىپ-تارتىنىپ اۋرە بولمادى. ونىڭ ۇستىنە وڭتاردا ٴوزىنىڭ كەلىستى، كەلبەتتى، ىنتىق قىلعان جاس توقالىن تاڭ اتىسىمەن، كۇن باتىسىمەن كورىپ جۇرگىسى كەلدى مە، وزىنە جۇمىسقا العان. اتى حاتشىلىق، ايتپەسە دارەجەسى ورەكەڭمەن بىردەي. «مىنانى جۇمىسقا الۋ كەرەك دەسە الادى، انا بىرەۋدىڭ كوزىن قۇرتۋ كەرەك دەسە قۇرتا سالادى. وڭتار گۇلدارانى نۇرايىمنىڭ ٴسىڭلىسى ىستەپ جۇرگەن ورىنعا تىقتى. ٴبىر كەزدەرى بىلق-سىلق ەتىپ بالقىتىپ، قىلمىڭداي قاراپ قانىڭدى تاسىتقان، «جەزدەكە-اۋ» دەپ جۇتقىنشاعى ۇزىلەتىن قايران بالدىز قىرىق قاپ قارعىسىن جاۋدىرىپ ول كەتتى. بۇل گۇلدارانىڭ وسىندا كەلگەندەگى العاشقى بىتىرگەن ٴىسى ەدى.

***
جاقىندا وڭتار ٴوزىنىڭ توقالىنا ماشينا ساتىپ اپەرگەن. قۇداي-اۋ دالادا جۇرگەن بايبىشە جوق قوي، كۇڭكىل ٴسوز كوبەيەر دەدى مە، نۇرايىمعا دا ارتىنشا ٴدال گۇلدارانىكىندەي ەتىپ ماشينا سىيلادى. ماركاسى بىردەي ماشينالاردىڭ تەك مەملەكەتتىك نومىرلەرى عانا وزگەشە دەمەسەڭ، قىزىلى-قىزىلىنا دەيىن، اعى-اعىنا دەيىن بىردەي. ەندى بۇل ورەكەڭنىڭ ەكۋىندە بولە-جارماعانى دەپ ٴتۇسىنۋ كەرەك. نۇرايىمعا ەكىنشى بولىپ اپەرگەنى ول وڭتار ٴۇشىن ەكىنشى ادام عوي، ال گۇلدارانىڭ جايى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ول وڭتار ٴۇشىن الەمدەگى ەڭ ٴبىرىنشى ادام ەكەنى داۋسىز.
باسىندا وڭتار گۇلدارامەن جاسىرىن كەزدەسىپ، ۇياتتى ىستەرى اينالاداعى جۇرتشىلىققا جاريا بولماي جۇرگەن. ٴقازىر وڭتار ەركە، نەكەسىز توقالىنىڭ ىرقىنا كونىپ اشىقتان-اشىق جۇرەتىن بولدى. نۇرايىم گۇلداراعا بۇرىنعى باقكۇندەس قاتىن ەسەبىندە قارايدى. باقكۇندەس ەمەي نەمەنە نۇرايىمدى سورلاتقان وسى گۇلدارا عوي قارتايعان شاعىندا سۇيەگىنە تاڭبا باسقان. باسسىز بايى سونىڭ ارتىنان ەرىپ كەتتى دە، بۇل ەلدىڭ ٴبىر كۇندە دامىل تاپپاي، ٴوسىپ-ونىپ جاتاتىن وسەگىنىڭ اراسىندا ٴجۇر. ىزالانعاندا كوزىنە جاس تولتىرىپ جىلاعاننان باسقا بۇنىڭ قولىنان نە كەلۋشى ەدى…
گۇلدارا، قايران قىزعالداق. ونىڭ ميىنا ەشتەڭە كىرىپ تە شىقپايدى. ويلاعانى اقشا، ٴبىتىپ بولمايتىن بايلىق. جەتى اتاسى باسىپ كورمەگەن شەت ەلدەردى كەزۋ. بويىنا بىتكەن ۇياڭدىعى بار-تۇعىن. بۇگىندە ول ۇمىت بولعان. وڭتاردى ودان ارمەن ەلىكتىرە ٴتۇسۋ ٴۇشىن، ول نە ٴبىر سۇرقيالىقتى، سايقالدىقتى بويىنا جيعان. وڭتاردىڭ توقالى بولۋ ونىڭ جازىلعان تاعدىرى دەپ بىلەدى. «توقال بولعان جالعىز مەن بە ەكەم، بۇرىننان كەلە جاتقان اتا-سالتى، اپا-اجەلەرىمىزدە بولعان» دەپ وزىنە توقتاۋ سالعان اعايىنعا ايتار ٴسوزى دايار.
گۇلدارانىڭ وسىدان ٴبىر عاسىر نەمەسە ودان بۇرىن عۇمىر كەشكەن اپا-اجەلەرىنەن وزگەشەلىگى بار. ولار وزدەرىن مالعا ساتىپ الىنعان، بىرەۋدىڭ ٴماجبۇرلى تۇردە توقالى ساناسا، بۇل ٴوز ەركىمەن وڭتاردىڭ ەرىكتى توقالى. سوندىقتان دا ول ٴارقاشاندا دەربەس… وڭتاردىڭ بۇكىل جيعان-تەرگەن بايلىعىن جەلگە ۇشىرىپ كەتەم دەسە دە ٴوز بىلگەنى وزىندە. سەبەبى تاۋەلسىز توقال ول…
قايران قىزىل قىزعالداق بايلىققا بولا جان-دۇنيەسى باتپاققا باتقان…

قۋات قيىقباي

urker.kazgazeta.kz

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي