USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
استانا:

سول ٴبىر تىلسىم ٴتۇن

الماتىدا قار جاۋىپ تۇر. تاڭ الاكوبەڭدە قىلاۋلاپ باستالىپ ەدى، سودان مىنە، ىمىرت ۇيىرىلگەنشە قيىرشىقتاپ توگىپ جاتىر. مۇنداي كۇندەردە تەرەزەدەن سىرتقا كوز سالىپ وتىرىپ، وتكەن جازداعى كوڭىلدى كۇندەردى، ٴيا بولماسا، ەسىڭىزدە قالعان ٴبىر قىزىقتى اڭگىمەلەردى ەسكە العاننان ابزالى جوق-اۋ، ٴسىرا. سوندا بار عوي، جۇيرىك قيالىڭىزبەن بىرگە ىشكى كوڭىل-كۇيىڭىز دە بۇرناعى كۇندەرگە قاراي شەگىنىپ، ٴوزىڭىزدى ٴبىر بيىك تاۋدىڭ بوكتەرىندە نەمەسە ەركە وزەننىڭ، ايتالىق، الىپ ەرتىستىڭ جاعاسىندا دەمالىپ وتىرعانداي سەزىنەتىنىڭىزگە ٴشۇبا كەلتىرمەسەڭىز دە بولادى. ٴيا، ايتپاقشى وسى... ەرتىس دەمەكشى، بىلتىرعى جازدا وسىناۋ ۇلكەن وزەننىڭ بويىندا سەرۋەن- دەپ ٴجۇرىپ تىڭداعان رامازان اقساراي مىرزانىڭ ٴبىر قىزىق تا تاعىلىمدى اڭگىمەسى ەسىمە ٴتۇسىپ وتىرعانىن قاراڭىزشى. شىنىندا دا، ٴقادىرلى وقىرمان، مەنىڭ سىزدەرگە وسى ٴبىر تاڭعاجايىپ وقيعانى قال-قادەرىمنىڭ جەتكەنىنشە بايانداپ بەرۋگە ىقىلاسىمنىڭ اۋعانىنا دا ٴبىراز بولعان-دى. ٴبىراق، نەگە ەكەنى، سوعان بەل بۋىپ، نار تاۋەكەل دەۋگە ٴبىرتۇرلى باتىلىم جەتپەۋشى ەدى. بالكىم، مىناۋ قار تۇتقىنىندا قالعان كۇننىڭ ەسەسىن قايتارىپ، سول ٴبىر قىزىق تا تىلسىم حيكايانى تاپ ٴقازىر قاعازعا تۇسىرۋگە تىرىسىپ كورسەم بە ەكەن؟!. نەسى بار، بۇگىن ٴبارىبىر الىس ساپارعا شىعا المايسىزدار، ول از دەسەڭىز، قالاداعى كەڭ كوشەلەردىڭ ٴوزىن دە قار سۇرگىش ماشي- نالار تاڭەرتەڭنەن بەرى تازالاپ، ۇلگەرە الماي جاتىر. ٴجا-ا، سونىمەن، مەن سىزدەرگە اۋەلى رامازان اقساراي مىرزا- نىڭ كىم ەكەندىگى جايلى ازدى- كوپتى ماعلۇمات بەرىپ وتەيىن. ول كىسى - 1992 جىلدان باستاپ، 2002 جىلعا دەيىن قازاقستانداعى قازاق-تۇرىك ليسەيلەرىندە ساباق بەرگەن تۇرىك ازاماتى. تاجىريبەلى ۇستاز. 1992-1998 جىلدار ارالىعىندا وسكەمەن قالاسىن- داعى قازاق-تۇرىك ليسەيىنىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەگەن. مىنە، ٴبىزدىڭ اڭگىمەمىزگە ارقاۋ بولىپ وتىرعان وقيعا دا ناق وسى كەزدە، وسكەمەن قالاسىندا، رامازان اقساراي مىرزانىڭ ٴوز باسىنان وتكەن جايت بولىپ تابىلادى. ٴيا-ا، ول جاقتاعى قىستىڭ قان- داي بولاتىنىن كوپشىلىگىڭىز بىلەتىن شىعارسىزدار-اۋ. بالكىم، ٴوز كوزدەرىڭىزبەن كورگەن بولۋلا- رىڭىز دا مۇمكىن. ال كورمەگەن- دەرىڭىز، ارينە، ەستىدىڭىزدەر، تەلەديداردان تاماشالادىڭىز- دار. سولاي ەمەس پە؟! ەندەشە، بۇگىن سول وسكەمەن- دەگى قىستىڭ ە-ە-ەڭ سۋىق كەشتەرىنىڭ ٴبىرىن كوز الدارىڭىزعا ەلەستەتىپ بايقاڭىزدارشى.

...قىزىلشۇناق اياز. اۋىق-اۋىق اسىر سالىپ، اپپاق قاردى ۇيتقىتىپ، سيقىرلى قامشىسىمەن باس- كوزگە قاراماي سابالاي جونە- لەتىن تەنتەك جەل. كەيدە، ٴتىپتى، ۇزاعىنان سوعىپ، اش بورىدەي ۇلىپ، اقتۇتەك بورانعا اينالادى. قۇداي ساقتاسىن!.. بۇگىن دە كۇن قاتتى سۋىق بولع- انمەن، بوراننىڭ بەتى قايتقان سەكىلدى. تەرەزەنىڭ ساڭىلاۋىنان ۋىلدەپ، كەي ساتتەردە قىستىعا جىلاعان بالانىڭ، ىڭىرسي قينالعان ٴبىر جۇمباق ماق ۇلىقتىڭ، جول ازابىن تارتقان بەيتانىس جولا- ۋشىنىڭ داۋسىنا ۇقسايدى. بۇل، ارينە، جەلدىڭ ٴۇنى عوي. قۇلاق ٴتۇرىپ، تىڭ تىڭداعان جان وسىنى بىلگەن- دىكتەن عانا سابىر ساقتاپ، تىپ- تىنىش وتىرادى. ويتپەگەن كۇندە سىرت كيىمىن اسىعىس كيىپ، مانا-اق دالاعا قاراي اتىلا جونەلەر ەدى-اۋ. قىراۋ قاتقان اينەكتەرگە سۋرەت سالىپ وينايتىن قىزىلشۇناق ايازدىڭ سىقىرلاعان لەبى مەن سىڭسىعان جەلدىڭ ٴسات سايىن قۇبىلعان ۇنىنە قۇلاق تۇرگەن رامازان مىرزانىڭ قيالى وسى ٴبىر تىلسىم ساتتەردە سونا-ا-اۋ جەرورتا تەڭىزىنىڭ سارجاعال قۇمدى جاعالاۋلارىنا ساپار شەگىپ قايتقانداي بولادى. ارينە، قيال بولعان سوڭ، كوزدى اشىپ-جۇمعانشا-اق بارىپ تا، كورىپ تە كەلەسىڭ. تۇركيادا ٴقازىر قوڭىر كۇز قاناتىن جايىپ، تەڭىز سارىنىن تىڭداپ جاتقان شاق... ىستامبۋلعا قار سيرەك جاۋادى. سونىڭ وزىندە كوشە-كوشەلەردەگى كولىك قوزعالىسىنىڭ ىرعاعى بۇزىلىپ، جۇرگىنشىلەر ابىر-سابىر بولادى دا قالادى. ال مۇندا... - شاي دايىن بولدى،- دەدى وسى ساتتە اس ٴۇي جاقتان شىققان جۇبايى اقىرىن عانا ٴۇن قاتىپ. - ٴقازىر بارام. - ٴبارىمىز بىرگە، قىسىلىپ-قىمتىرىلماي وتىرايىق دەپ، داستارحاندى ٴتور ۇيگە جايدىم. وسى ساتتە جۇبايىنىڭ ۇنىنەن دە ٴبىر تۇڭعيىق ساعىنىش سازى ەسكەندەي بولدى. اقىرىن سويلەگەندىكتەن بە، ونىڭ جۇرەگىندەگى تۋعان جەرگە دەگەن ىستىق سەزىم، ٴتىپتى، تەرەڭدە، تاۋ قىرتىستارىنىڭ قويناۋىنداعى جانارتاۋلار سەكىلدى قايناپ جاتقانداي سەزىلدى. كەنەت ورنىنان قوزعالا بەرگەنى سول ەدى، كەنجە ۇلى نۇرسۇلتاننىڭ شار ەتە قالعان اششى داۋسى قۇلاعىن... قۇلاعىن عانا ەمەس-اۋ، جۇرەگىن جارىپ جىبەرە جازدادى. تورگى بولمەگە قالاي جەتىپ بارعانى ەسىندە جوق. داستارحاننىڭ ٴبىر شەتىنە جاڭا عانا اكەلىپ قويعان شاۋگىمدەگى ىستىق سۋ اقتارىلىپ، اپپاق بۋ بوپ اسپانعا كوتەرىلىپتى. ال ەدەندە اياعىن قۇشاقتاپ، دومالاپ جاتقان كەنجە ۇلىنىڭ ق ۇلىن داۋسى قۇراققا جەتەدى. ونىڭ جانىندا ٴالى دە نە بوپ قالعانىن ٴجوندى ۇقپاي، ۇيقىلى- وياۋ كۇيدە ماڭگىرىپ ورتانشى ۇلى مۇحاممەد-سافا تۇر سوستيىپ. قايناعان سۋ بۇرق ەتىپ اقتارىلعان كەزدە ش ۇلىعى اياعىنا جابىسىپ، كۇيىپ قالعان كەنجەسىن جەردەن جالما-جان كوتەرىپ العان رامازان مىرزا ونىڭ ش ۇلىعىن شەشىپ، اياعىن سالقىن سۋعا سالۋعا ۇمتىلدى. قاتتى قورىق- قاندىكى بولار، ٴوزىنىڭ دە قول-اياعى ٴدىر-دىر ەتەدى. ال ايەلى مەن بالالارى ٴتىپتى، ەستەرىنەن تانىپ قالا جازداپتى.

نە ىستەرىن بىلمەي، كۇيگەن بالانىڭ اينالاسىندا توپىرلاپ ٴجۇر ٴبارى دە. ٴا دەگەندە ەس جيىپ، تەلەفونمەن جەدەل جاردەم قىزمەتىن شاقىرعان دا رامازان مىرزانىڭ ٴوزى بولدى. ابىروي بولعاندا، ولار تەز جەتىپ كەلدى. مۇنىڭ داۋسى تەلەفوننان تىم ۇرەيلى ەستىلگەن بولۋى كەرەك، دارىگەرلەر، ٴتىپتى، پوليسياعا دا حابارلاپ ۇلگەرىپتى. ىلە-شالا جەتكەن ولار دا مىناۋ ۇيدەگى جاعدايدىڭ جاي- جاپسارىنا تەز قانىقتى. وقيعا بىلاي بولعان ەكەن; اناسى شاي دايىنداپ، اكەسىن شاقىرىپ كەلۋگە شىعىپ كەتكەندە تورگى ۇيدەگى كەرەۋەتتە ۇيقتاپ جاتقان مۇحاممەد-سافا ۇيقىسىراپ، توسەكتەن اۋناپ قۇلاپ تۇسەدى. وسى كەزدە بولمەگە جۇگىرىپ كىرگەن نۇرسۇلتان ونى ورنىنان تۇرعىزۋعا ۇمتىلا بەرگەندە، ۇيقىلى- وياۋ مۇحاممەد-سافانىڭ اياعى بايقاماي ىستىق شاۋگىمگە ٴتيىپ كەتىپ، توڭكەرىپ جىبەرەدى. ٴسويتىپ، ويلاماعان جەردەن ٴىنىسىنىڭ اياعىنا قايناعان سۋ اقتارىلىپ، باج ەتە تۇسەدى. ودان ار جاعى بەپ-بەلگىلى...

شىتىناعان سۋىق ٴتۇننىڭ قويۋ تۇنەگىن قاق جارىپ، اۋرۋحاناعا قاراي زىمىراپ بارا جاتقان جەدەل جاردەم ماشيناسىنىڭ سوڭىنان رامازان مىرزا دا ٴوز كولىگىمەن جۇيتكىپ كەلەدى. تۇڭعىشى مەن ورتانشى ۇلدارىنىڭ "ٴبىز دە بارايىق، اكە" دەگەنىنە، "بولمايدى،- دەپ قىسقا عانا جاۋاپ قاتىپ ەدى جاڭا. - سەندەر ۇيدە وتىرىڭدار...". ال جۇبايى جەدەل جاردەم ماشيناسىنا ٴمىنىپ، دارىگەرلەرمەن بىرگە كەتتى. تاپ وسى ساتتە رامازان مىرزانىڭ كوڭىلىن راسىندا دا، تىلسىم ٴبىر جالعىزدىق تورلاپ العانداي بولدى. تۋعان جەردەن الىستا، قار جامىلعان سۋىق ولكەدە، وزىنەن باسقا سەنەرى دە، سۇيەنەرى دە جوق جان سياقتى سەزىندى ٴوزىن. "ەڭ باستىسى، ق ۇلىنشاعىمنىڭ دەنساۋلىعى جاقسى بولىپ، تەزىرەك جازىلىپ كەتسە ەكەن،- دەپ تىلەدى ول جولعا تەسىلە قاراپ وتىرىپ كۇبىرلەپ. - "اللا تاعالا، ٴبىز يگىلىكتى جولدا ٴجۇر ەمەسپىز بە!.." اياعى كۇلدىرەپ قالعان بالانىڭ كۇيگەن تەرىسىنە دارى-دارمەك جاعىپ، اپپاق داكەمەن وراپ، تاڭىپ بولعان سوڭ دارىگەرلەر ونىڭ قاشان ساۋىعىپ شىققانشا اۋرۋحانادا جاتا تۇرۋى كەرەك ەكەندىگىن ايتتى. ٴبىراق، رامازان مىرزا وعان كونبەدى. ٴتۇن ورتاسىندا كوزىن جاۋدىرەتىپ، كىشى ۇلىمدى بەيتانىس جەردە قالاي قالدىرىپ كەتەمىن دەگەندەي، جۇرەگىنە بەيمالىم ٴبىر ۇرەي كىردى. اقىرى، اق حالاتتى جانداردان قايتا-قايتا ٴوتىنىپ ٴجۇرىپ، ۇلىن اۋرۋحانادان شىعارىپ الدى. ەندى مىنە، جۇبايى ۇشەۋى ٴتۇننىڭ بەيۋاعىندا ۇيلەرىنە قايتىپ كە- لەدى. اۋدەم جەر ۇزاپ شىققان سوڭ رامازان مىرزا وزدەرى تۇراتىن جاققا قاراي باراتىن توتە جولعا قاراي بۇردى ماشيناسىن. جانى- نا باتقان اۋرۋ جاڭا عانا باسىلىپ، اناسىنىڭ الدىندا بالبى- راپ ۇيىقتاپ كەتكەن ۇلىن ۇيگە تەزىرەك جەتكىزگىسى كەلدى. ٴارى ٴوزى دە بۇگىن ابدەن قالجىراعان سياقتى. شىركىن، وسىنداي ٴبىر ساتتەردە ادامدى شارشاتاتىن اۋىر جۇمىس ەمەس، قالىڭ ۋايىم ەكەنىنە كوزىڭ انىق جەتەدى ەكەن-اۋ. ايتپەسە، نەمەنە، كۇش-قۋاتى بويىندا تاسىپ تۇرعان ازامات كوزىنىڭ اعى مەن قاراسىنداي ۇلدارى، قىزعىشتاي قورىعان وتباسى امان بولسا، قانداي قيىندىققا دا توزەدى ەمەس پە. كەنەت ماشينانىڭ ٴجۇرىسى وزگەرىپ، سەلك-سەلك ەتە ٴتۇستى دە، كىلت توقتادى. ٴماسساعان! مىناڭ قارا، ەندىگى جەتپەگەنى وسى ەدى!.. كولىكتىڭ جانارمايى تاۋسىلىپتى!..

بۇگىنگى كۇننىڭ اۋرەسى ٴالى تاۋسىلماعانىن رامازان مىرزا وسى ساتتە انىق سەزدى. بالكىم، ناعىز سىناق ەندى باستالعان بولار دەگەن دە وي كەلدى. سەبەبى... ٴيا-ا، مۇنىڭ ٴقايبىر سەبەبىن ايتىپ تاۋىسارسىڭ. ٴتۇن ٴىشى. قالا شىرت ۇيقىدا. جاقىن ماڭدا جا- نارماي بەكەتى جوق. ەڭ قيىنى، التايدىڭ ازۋىن ايعا بىلەگەن قىزىلشۇناق ايازى. ەندى ٴبىرازدان سوڭ ماشينانىڭ ٴىشى دە سۋي باستايدى. سوندا نە ىستەمەك؟ قايدا بارىپ، كىمنىڭ ەسىگىن قاعىپ، پانا سۇراماق؟.. وسى ساتتە جۇبايى ۇيقتاپ جاتقان بالاسىن وياتىپ الماۋعا تىرىسىپ، اقىرىن عانا: - نە بولدى؟- دەپ سۇرادى ۇرەيلەنىپ. رامازان مىرزا ٴۇن قاتپادى. - ماشينا بۇزىلىپ قالدى ما؟ "جوق" دەگەندەي، بۇل ەندى باسىن شايقاپ: - بەنزين... - دەدى كۇبىرلەپ. - ٴقازىر، ٴقازىر... جانارماي قۇيامىز... سونسوڭ... سونسوڭ جۇرەمىز دە كەتەمىز. - وي، قۇدايىم-اي،- دەپ جۇبايى تەرەڭ كۇرسىندى. - ونى قايدان تاباسىڭ؟.. ٴتۇن ىشىندە... جانە مىنانداي سۋىقتا... ەندى قايتتىك؟ - سابىر ەت. ٴبىر ٴمانىسى بولار... جۇبايى ٴبىر ٴسات ٴۇنسىز قالدى. سودان سوڭ، ماشينانىڭ ىشىندەگى جىم-جىرت تىنىشتىقتان سەكەم الىپ: - اپىر-اۋ، ٴبىز مۇندا نە ىستەپ ٴجۇرمىز؟..- دەدى ابدەن امالى قۇرىپ، شاراسى تاۋسىلعانداي اھ ۇرىپ. - بۇل قالادا ٴبىز كومەك سۇرايتىن ٴبىر دە ٴبىر تۋىسىمىز جوق قوي!.. كەنەت: "نەگە؟! - دەگەن ٴبىر ويدىڭ ۇشقىنى جىلت ەتە ٴتۇستى رامازان مىرزانىڭ ساناسىندا. - مەكتەپتە بىرگە قىزمەت ىستەيتىن

ۇستازدار، ٴوزىم ساباق بەرگەن شاكىرتتەر جانە ولاردىڭ اتا- انالارى شە؟ ودان قالسا، مىناۋ اينالامىزداعى جۇرت بار ەمەس پە؟!." ٴبىراق، سولاردىڭ بىردە-بىرەۋىنە قوڭىراۋ شالىپ، حابارلاسا الماي پۇشايمان بولىپ وتىرع- ان مۇنىڭ ٴوزى عوي! ويتكەنى، قولدى- اياققا تۇرماي شىرىلداعان ق ۇلىنشاعىن كوتەرىپ، اسىپ-ساسىپ جۇرگەن شاقتا قالتا تەلەفونىن ۇيدە ۇمىتىپ قالدىرىپ كەتىپتى. ول از بولعانداي، ماشينانىڭ جانارمايى تاۋسىلۋعا جاقىن قالعانىن دا اڭعارماپتى. ٴجا، جارايدى، ەندى وعان وكىندىڭ نە، وكىنبەدىڭ نە؟.. قۇدايىم-اۋ، تاڭنىڭ اتۋىن كۇتىپ، قانشا وتىرار ەكەنبىز مۇندا؟.. مىنا ماشينانىڭ ٴىشى الدەن-اق سۋي باستاعان سياقتى ما، قالاي؟.. شىنىندا دا، شاراسىزدىققا دۋشار بوپ قالعانىمىز با؟..

كەنەت ارت جاقتان ٴبىر جارىق كورىنگەندەي بولدى. تۇندەلەتىپ، قالانىڭ جۇرت سيرەك قاتىنايتىن جاعىنا ٴبىر ماشينا كەلە جاتقان سياقتى. انە، ونىڭ گۇرىلدەگەن داۋسى دا قۇلاققا انىق جەتە باستادى.رامازان مىرزانىڭ كوڭىلىندە ٴۇمىت وتى جىلت ەتە ٴتۇستى. قول كوتەرىپ توقتاتپاق بولىپ، سىرتقا اتىپ شىقتى. الگى ماشينا بۇلارعا جەتە بەرە كىلت توقتادى. - رامازان اعا، بۇل ٴسىز بە؟! ياپىر-اي، اينەكتەي شىتىناعان ايازدى تۇندە ەستىلگەن مىناۋ تانىس داۋىس جان دۇنيەسىنە تاڭعاجايىپ ٴبىر نۇر قۇيىپ جىبەرگەن- دەي بولعانىن قاراڭىزشى. ماشينادان تۇسكەن جىگىت بوتەن ەمەس، بوگدە ەمەس، وسىدان ٴبىر جىل بۇرىن ليسەيدەن تۇلەپ ۇشقان ٴوزىنىڭ شاكىرتى بولىپ شىقتى. باسقاسى باسقا، ول ٴتىپتى، ۇستازىنىڭ ماشيناسىنىڭ نومىرىنە دەيىن تانىپ تۇر. - نە بوپ قالدى؟ بەيمەزگىل ۋاقىتتا مۇندا نەگە تۇرسىزدار، ۇستازىم؟- دەيدى اڭ-تاڭ بولىپ. - مىنە، جاعداي... "وسىلاي دا وسىلاي" دەپ، رامازان مىرزا وعان بۇگىنگى بولعان جايدى قىسقاشا عانا ٴتۇسىندىرىپ ٴوتتى. - باسە! - دەدى شاكىرت جىگىت تاباناستىنان ٴبىر قۇپيانىڭ سىرىن اشقانداي سەرپىلىپ. - بۇگىن ٴتىپتى، ۇيقىم كەلمەي قويىپ ەدى... ٴارى جاتتىم دوڭبەكشىپ، بەرى جاتتىم دوڭبەكشىپ. الدەقانداي ٴبىر تىلسىم كۇش "سىرتقا شىق، ماشيناعا وتىر" دەپ سىبىرلاعانداي بولادى. سويتسەم، سىزدەر... "شىركىن، مىناۋ عاجاپ دۇنيەنىڭ تىلسىم سىرى، شەشۋىن تاپتىرمايتىن جۇمباعى كوپ-اۋ،- دەپ ويلادى رامازان مىرزا. - ٴبىراق، ونىڭ ٴبارى دە تەك ٴبىر اللا تاعالاعا عانا ايان اقيقاتتار ەمەس پە!.."

***

ۇيگە جەتكەن سوڭ، جۇبايى ونىڭ شاكىرتىنە شەكسىز العىسىن جاۋدىرىپ: "ٴتۇن ورتاسىندا، مىنانداي سۋىق ولكەدە جاس بالامىزبەن جولدا قالىپ قويعانىمىزدا مەن: "مۇندا نە ىستەپ ٴجۇرمىز، قۇداي-اۋ؟!" دەپ اھ ۇرىپ ەدىم. سويتسەم، سىزدەر بار ەكەنسىزدەر عوي. اللاعا شۇكىر!.." - دەدى كوزىنە قۋانىشتان جاس الىپ. سول كەزدە رامازان مىرزانىڭ شاكىرتى دە شىن كوڭىلىمەن اقتارىلىپ: "جەڭگەي، سىزدەر مۇندا ٴبىز ٴۇشىن كەلدىڭىزدەر ەمەس پە؟! سوندىقتان دا، سىزدەر قينالعان كەزدە اللا بىزگە ۇيقى بەرمەي، ۇستازىمىزعا قاراي جول سىلتەدى!" دەپ كۇلە جاۋاپ قاتتى. راسىندا دا، قىزىق وقيعا ەمەس پە؟!

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي