USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
استانا:

مەيىرجان الىبەك ۇلى: "جاھاندانۋعا قارسى يممۋنيتەت رەتىندە ۇلتتىق بايلىعىمىزدى كوزىر ەتىپ الدىم"

فوتو: bolashaq.kz

ەلىمىزدەگى ۇزدىك ديكتورلاردى ەسكە تۇسىرسەك، اسىرەسە، جاستار قاۋىمىنىڭ ويىنا مەيىرجان الىبەك ۇلى تۇسەرى ٴسوزسىز. بۇگىنگى قازاق كوگىلدىر ەكرانىنىڭ جارىق جۇلدىزىنا اينالعان ونىڭ ٴسوز ساپتاسى، سويلەۋ مانەرى، ەكران الدىنداعى ەركىندىگى، اسىرەسە، تىكەلەي ەفيردى جۇرگىزۋدەگى شەبەرلىگى جۋرناليست بولامىن دەپ تالپىنعان جاستارعا ۇلگى. بار بىلگەنىن ىشتە بۇگىپ قالۋدى ٴجون كورمەگەن مەيىرجان الىبەك ۇلى وتكەن ايدا ٴىس- تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە سەمەيگە ارنايى اتباسىن بۇرعان بولاتىن. سەمەي قالالىق ىشكى ساياسات ٴبولىمىنىڭ قولداۋىمەن، "قازاقستان جاستارىن قولداۋ" شىعىس قازاقستان وبلىستىق جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قولعا الىنعان "ونەگەلى تۇلعا" اتتى تاعىلىمدى جوبانىڭ قادىرمەندى قوناعى بولعان ەدى. ەلوردا- دان ٴبىزدىڭ جەرگە ارنايى جاستار ٴۇشىن كەلگەن سىيلى مەيمانىمىز تانىمال تەلەجۇرگىزۋشى، جۋرنا- ليست، حالىقارالىق "شابىت"، رەسپۋبليكالىق "نۇر-سۇڭقار" بايقاۋلارىنىڭ لاۋرەاتى مەيىرجان الىبەك ۇلىمەن بولعان سۇحباتىمىزدى وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز

سەمەي جەرىنە اتباسىن العاش بۇرىپ وتىر ەكەنسىز. رۋحاني استاناعا قوش كەلدىڭىز!

- كاسىبىمنىڭ ارقاسىندا جەر-جاھاندى ارالاپ، كورىپ جۇرسەم دە سەمەيگە جولىم تۇسپەپتى. حالقىنا ۇلىلاردى سىيلاعان توپىراقتىڭ اۋراسى ەرەكشە. سەمەيمەن ماقتانامىز. كەيدە ٴبىر شابىت قىساتىنى بار. اۋەجايدان تۇسكەنىمدە ٴبىر شۋماق ولەڭ كوكەيدەن ىتقىپ شىقتى. "ٴبىلىمپاز عوي، ەڭبەكقور عوي عۇرپىنان، قۇرت، قايماعى ۇزىلمەگەن ۇرتىنان. امانداستىم "اسسالاۋماعالەيكۋم" دەپ، اباي تۋعان سەمەيىمنىڭ جۇرتىنا".

- ٴبىزدىڭ ولكە وسىنداي. ٴسىزدىڭ تۋعان جەرىڭىز، ٴسىز شىققان ورتا جايىندا بىلگىمىز كەلىپ وتىر. جۋرناليستيكاعا ماحابباتىڭىز قالاي وياندى؟

- باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ورال قالاسىنان 500 شاقىرىم شالعايدا جاتقان كىشكەنتاي عانا جانىبەك دەيتىن اۋداندا دۇنيەگە كەلگەم. اتا مەن اجەنىڭ بالاسى بولدىم. ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنشا، 5-6 سىنىپ وقىپ جۇرگەندە اتامنىڭ جانىندا وتىرىپ الىپ جاڭالىق تىڭدايدى ەكەنمىن. جۋرناليستيكاعا دەگەن ماحابباتىم قالاي وياندى دەيسىز بە؟ ٴالى ەسىمدە، 1998 جىلى فرانسيادا فۋتبولدان الەم چەمپيوناتى ٴوتتى. سول كەزدە قازىرگىدەي سپۋتنيكتىك كانالدار جوق، انتەنانى بۇراپ كۇيگە كەلتىرەمىز دە تەلەديداردى بىجىلداتىپ كورەمىز. سودان بىردە الماتىعا قىدىرىپ باراتىن بولدىم. اۋىلدان التى قادام اتتاپ شىقپاعان مەن ٴۇشىن بۇل ۇلكەن قۋانىش بولدى. وسىندا فۋتبولدى باسىنان اياعىنا دەيىن كورۋگە مۇمكىندىك الدىم. سودان باستاپ سپورت ٴجۋرناليسى بولعىم كەلدى. سىنىپتاستارىمدى وتىرعىزىپ قويىپ، وزىمشە فۋتبولدان رەپورتاج جۇرگىزەتىنمىن. 1995 جىلى "حابار" تەلەارناسىنىڭ دۇرىلدەپ تۇرعان كەزى. الدىڭعى بۋىن جۋرناليست اعالارىما قاراپ ەلىكتەدىم. سوسىن اتامنان "مەن وسى كىسىلەردەي بولا الامىن با؟ ەكرانعا مەن دە شىعا الامىن با؟" دەپ سۇرادىم. اتام "نەگە شىعا الماسقا. ولار دا سەن سياقتى اۋىلدىڭ قارادومالاقتارى. ول ٴۇشىن سەن كىتاپپەن، گازەت- جۋرنالدارمەن دوس بول" دەگەنى. سودان باستاپ، ٴتىسىمىز باتپاسا دا ورالحان بوكەي، شەرحان مۇرتازا، بەردىبەك سوقپاقبايەۆ سىندى جازۋشىلارىمىزدى وقىدىق. تۇراقتى تىركەستەردى، ادەمى سينونيم سوزدەردى مەنىڭ كادەمە جارايدى-اۋ دەگەندەردى داپتەرىمە ٴتۇرتىپ الىپ وتىراتىنمىن. ونىڭ بۇگىندە ۇلكەن سەپتىگى ٴتيىپ جاتىر. 2011 جىلى قاراشاڭىراق قازۇۋ-ىنە وقۋعا ٴتۇستىم. سودان ٴوزىم تۇلەپ ۇشقان وبلىستىق تەلەارناعا بارىپ، جۇمىسقا تۇرعان كۇننىڭ ەرتەسىندە تىكەلەي ەفيردى جۇرگىزۋىم كەرەك بولدى. العاشقى تىكەلەي ەفيردەگى قوبالجۋىمنىڭ ٴوزى ٴبىر اڭگىمە (كۇلىپ). ەكى ساعاتتىق ەفير ەكى عاسىرعا سوزىلعانداي بولىپ ەدى. وبلىستىق گازەتتەر، وبلىستىق تەلەارنالار - بۇل ۇلكەن مەكتەپ. وندا ىسىلاسىڭ، توسەلەسىڭ. ٴقازىر جاستاردىڭ ويىندا ٴبىر ماسەلە "تامىر-تانىس، كوكەڭ بولسا بولعانى جۇمىسقا ورنالاسۋعا بولادى" دەگەن. ونى جوققا شىعارمايمىن، ول دا بار. احمەت بايتۇرسىنوۆ كەزىندە ايتىپ كەتكەن ەكەن "ٴبىلىمى كوپتەر ەمەس، مالى كوپتەر بيلەگەن زامان" دەپ. ول دا بار. ٴبىراق، ٴبىلىم مەن تاجىريبەنى ىسىرىپ قويۋعا بولمايدى. ەشقانداي وزگەنىڭ سۇيەۋىنسىز، كومەگىنسىز ٴوز ەڭبەگىمەن بيىككە شىعىپ وتىرعان تانىستارىم بار. سوندىقتان بىلىمگە سەنىڭىزدەر. رۋحاني تايازدانىپ كەتتىك. عالامتوردىڭ شىرماۋى تاعى بار. ۇپاعىمىز ٴۇشىن قاتتى قورقامىن. ٴۇش بالا تاربيەلەپ وتىرمىن. اۋىلدىڭ بالالارى باستارىن ۇيالى تەلەفوننان الا الماي وتىرعاندا، قالانىڭ بالالارىنا نە سورىم. رۋحاني ازباس ٴۇشىن كىتاپپەن دوس بولعانىمىز ابزال. كىتاپ - ٴبىزدىڭ رۋحاني سەرىگىمىز.

- بالا مەيىرجاننىڭ ارمانى نە بولدى؟

- اۋىلدا كەشكىلىك جاتىپ الىپ اسپانعا قاراپ، جۇلدىزدى ساناپ، ٴيتتىڭ ىرىلىمەن، شەگىرتكەنىڭ شىرىلىمەن "تەلەجۋرناليست بولسام، رەپورتەر بولسام، پرەزيدەنتپەن كەزدەسسەم، فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىنا بارسام" دەپ قيالدايتىنمىن. بۇل ماعان ەشقانداي ورىندالماس ارمان بولىپ كورىنەتىن. ٴبىر بىلگەنىم، پەندە ارمانداۋدان ەش قورىقپاۋ كەرەك ەكەن. تاعى دا ايتام، قىزمەتىمنىڭ ارقاسىندا ەلباسىمەن كەزدەستىم، فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىنا باردىم. ول كەزدەگى تولقۋلار، قوبالجۋلار ەستەن كەتپەس ساتتەر عوي. ارمان- داڭىزدار، ارمانداي بىلىڭىزدەر.

- "جۋرناليستەردىڭ ٴسوزى سۇيىلىپ بارادى" دەگەن پىكىرگە قوسىلاسىز با؟

- ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. "جەل سوقپاسا ٴشوپتىڭ باسى قيمىل دامايدى". تەلەارنالاردا دا، باسىلىمداردا دا ٴبىر كەمشىلىك - ٴتىل تازالىعىنىڭ جوقتىعى. جۋرناليستەردىڭ ٴسوزى قاساڭ، قارابايىر سويلەۋگە اۋەستەنىپ كەتتىك. تەلەارنانى قوسىپ قالساڭ "اتالمىش، بولىپ تابىلادى، كەلۋدە، الۋدا..." سىندى قۇلاق ساسىتقان جاۋىر تىركەستەر قاپتاپ كەتتى. ٴبىر باعدارلامادا "ەل" دەگەن ٴبىر ٴسوزدىڭ ٴسوزىن بىرنەشە مارتە ەستيمىز. بۇل - جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ سوزدىك قورىنىڭ ازدىعى، سينونيم سوزدەردى از بىلەتىندىگىمىز... ٴبىزدىڭ ٴتىلىمىز وتە باي. ٴبىز سونى حالىققا كورسەتۋىمىز كەرەك. تەلەارنا - تاربيە قۇرالى. ٴسوز تۇزەيدى، وي تۇزەيدى. تەلەجۋرناليستەرگە ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى اۋىر. كوگىلدىر ەكراندى جۇلدىزدار جاۋلاپ الدى. ونداعى ماقسات رەيتينگتى كوتەرۋ. ٴبىراق، ونىڭ ٴبارى ۋاقىتشا دۇنيە. بۇل - ۇلكەن قاتەلىك. جۇلدىزداردىڭ ورنىنا نەگە ٴسوزى ٴتۇزۋ، ساۋاتتى، بىلىكتى، جۋرناليستيكانى بىتىرگەندەردى المايدى. جازىپ بەرگەن سسەنارييدىڭ ەكى ٴسوزىنىڭ باسىن قۇراپ وقي الماي شاتاسىپ وتىراتىن انشىلەرگە ٴرولدى بەرىپ قويدىق. ولاردىڭ ٴتىلى جۇتاڭ ٴارى ٴنارسىز. باسشىلىق تەلەارنانى انشىلەر ٴۇشىن حالىق كورەدى دەگەندى العا تارتادى. كەلىسەرسىزدەر، بۇگىندە حالىق كورمەيدى، كەرسىنشە، سىناپ وتىرادى.

- ەگەر ٴسىز باسشى بولساڭىز شە؟..

- زامانا جەلىنىڭ قاي جاققا سوعارىن بىلمەيمىز. ال، ەگەر دە مەن باسشى بولسام، الدىمەن، تەلەارنانى انشىلەردەن تازارتار ەدىم. مەن تەلەارناعا گازەت جۋرناليستەرىن تارتار ەدىم. گازەت جۋرناليستيكاسى، گازەت تەلەارنادان ٴاردايىم بيىك تۇرادى. ٴوزىم گازەت جۋرناليستەرىن قاتتى قۇرمەتتەيمىن. ويتكەنى، ولار تەلەارنا جۋرناليستەرىندەي ەمەس، ىزدەنەدى، سوزدىك قازىنالارى وتە مول. قازىرگى مىنا جاھاندانۋ زامانىندا گازەتتى دە وقىمايدى دەگەن سىڭارجاق پىكىرلەردى دە قۇلاعىمىز شالىپ قالىپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس.

- اقپاراتقا دەگەن تالعامنان ادا قالىپ بارا جاتقان جوقپىز با؟

- ۇلكەن كىسىلەردى قويىپ، جاستار ۇمىتشاقتىققا شالدىققان. بۇگىن تانىسقان ادامنىڭ اتىن ەرتەڭ ەسىمىزگە تۇسىرە الماي دال بولامىز. بۇرىنعىنىڭ اتا-اجەسىنە تاڭعالام، قيسسا- داستانداردى جاتقا ايتىپ بەرىپ وتىرۋشى ەدى عوي. ونداي اتا-اپا قالمادى عوي ٴقازىر. بارلىعى جاڭالىقتى گازەتتەن وقىعاننان گورى عالامتوردان وقي سالعاندى ٴجون كورەدى. ال، عالامتورداعى جاڭالىقتار "بايان ەسەنتايەۆانىڭ سوتى"، "91 توبىنىڭ شاشى" دەگەندەي ۇساق-تۇيەك، ماردىمسىز، ٴدامسىز، ماعىناسىز جاڭالىقتارعا تولى. كەرەكسىز اقپاراتتاردى وقي بەرگەننەن كەيىن سانامىز دا كەرەكتىنى ساقتاۋدان قالادى. تەلەارنانى قوسىپ قالساق تا "ٴولتىرىپ كەتىپتى، زورلاپ كەتىپتى، تۇرمەگە قامالىپتى، پارا الىپتى" دەپ جۋرناليست قۋانىشتى حاباردى جەتكىزىپ وتىرعانداي سۇيىنشىلەي ايتادى عوي، شىركىن. تاعى سول، رەيتينگ جينايمىز دەپ قاتىگەزدىكتى كۇنىگە ناسيحاتتاپ كەلەمىز. بىلايشا ايتقاندا، قىلمىستىڭ سحەماسىن سىزىپ بەرەمىز. ٴىرى پلانمەن ولىكتى، قاندى كورسەتۋ دە بەلەڭ الدى. بۇرىن بۇلدىرلاتىپ كورسەتەتىن ەدى. "قازانشىنىڭ ٴوز ەركى قايدان قۇلاق شىعارسا" دەسە دە، كورەرمەندى ويلاعانىمىز ابزال. بىرەۋدىڭ جۇيكە جۇيەسىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن، ەندى بىردە اياعى اۋىر ايەل كورىپ، ودان سەكەم الۋى مۇمكىن... تەك جاقسى جاڭالىقتاردى عانا قاراڭىزدار دەپ ايتپايمىز، اقپاراتقا تالعاممەن قاراپ، سۇرىپتاپ تىڭداڭىزدار.

- كوگىلدىر ەكرانداعى مەيىرجاندى حالىق بىلەدى. ال، ۇيدە قانداي وتاعاسىسىز؟

- گۇلناز ەسىمدى جۇبايىم ەكەۋمىز ٴۇش بالا تاربيەلەپ وتىرمىز. بالا تاربيەسىنە ۇلكەن ٴمان بەرەمىن. باعانا ايتقانىمداي، جاھاندانۋ جايلاعان زاماندا بالانىڭ تاربيەسىنە بەي- جاي قاراۋعا ەش قۇقىمىز جوق. بالانىڭ تاعدىرى - ۇلتتىڭ تاعدىرى. بالالاردى قويىپ، ۇلكەندەر كىتاپ وقىماي كەتتى. وسى جاھاندانۋعا قارسى يممۋنيتەت رەتىندە ۇلتتىق بايلىعىمىزدى كوزىر قىلىپ الدىم. ۇلدارىم تەك قوبىلاندى باتىر، ەدىگە باتىردىڭ عانا مۋلتفيلمدەرىن كورەدى. باسىندا ٴماجبۇرلى تۇردە كورسەتتىم، كەيىننەن سول مۋلتفيلمدەردى جاقسى كورىپ كەتتى. ورمەكشى ادام، بەتمەن دەگەندەردى بىلمەيدى. تىلدەرى شىعا باستاعاننان قازاقشا تاقپاقتاردى جاتتاتتىم. "ايۋ وتىر پارتادا..." ەمەس، قاسىم امانجولوۆتىڭ "ەي، تاكاپپار دۇنيە! ماعان دا ٴبىر قاراشى. تانيسىڭ با سەن مەنى؟ مەن قازاقتىڭ بالاسى!" دەگەندى جاتتاتتىم. استاناداعى بالاباقشالاردا دەنى دۇرىس تاقپاق جاتتاتپايدى ەكەن. بالام بالاباقشاعا بارىپ انا تاقپاقتى ايتىپ جۇرگەندە ونى وزگە ۇلتتىڭ ٴبىر بالاسى جاتتاپ الىپتى. مىنە، ناسيحات! بالالاردىڭ ميى تازا كەز. ۇيرەتكەنىڭدى تەز قابىلدايدى. ٴار وتباسىندا وسىنداي ٴادىستى قولدانساق قوي، شىركىن. ۇلتتىعىمىزدى ناسيحاتتايتىن ۇتىمدى ٴتاسىل. باستى ميسسيام - بالالارىمدى ۇلتجاندىلىققا تاربيەلەۋ.

- ديكتور رەتىندە ٴسىزدىڭ ٴسوز ساپتاسىڭىز ەرەكشە. ول سسەناريستەردىڭ ٴسوزى مە، الدە؟..

- جۋرناليستكانى ەندى عانا بىتىرگەن، قولىنا تاباقتاي ديپلومىن جاڭا العان جاس مامان اتانباي جاتىپ جۇمىسقا كەلىسىمەن بىردەن تەلەەكرانعا شىعىپ جۇلدىز بولعىسى كەلەدى. ياعني، دايىن اسقا تىك قاسىق بولىپ، "بىردەن جاڭالىق جۇرگىزسەم" دەيدى. سوندا ٴبىز ولارعا "سەن الدىمەن قولىڭا ميكروفوندى الىپ، تۇسىرىلىمدەرگە بار، سۇحبات الىپ كەل، ستەنداپتى قالاي جازۋدى ۇيرەن" دەگەنىمىزدە كىمنىڭ قانداي مۇرات تۇتقانى ٴبىلىنىپ قالادى. "مەن ميكروفون ۇستاعىم كەلمەيدى" دەپ نامىستانادى. اسىرەسە، قىزدار. سول كەزدە ۇرسىپ تاستايمىن. بىزدە ۇلتتىق ارنادا تەك قانا تەلەجۋرناليستەر وتىرادى. ٴماتىندى وڭدەي الادى، تۇزەيدى، كۇزەيدى، تىزگىنشىنىڭ ٴسوزىن دە ٴوزىمىز جازامىز.

- تىكەلەي ەفير ٴسىز ٴۇشىن...؟

- تەلەارنالاردا باعدارلامالاردىڭ كوبى جازىلىپ الىنادى. ال، جاڭالىق، ساياسي ماڭىزدى حابارلار تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزىلەدى. وندا دا توسىن جايتتارعا تاپ بولىپ، ودان كورەرمەنگە بىلدىرمەي سىتىلىپ كەتۋدى ويلاپ وتىراسىڭ. كەيدە، قاراپايىم سوزدەرگە ٴتىلىڭ بۇرالىپ قالىپ، وقي الماي قالىپ جاتاسىڭ. تىكەلەي ەفير دەگەن - درايۆ قوي. وسى تىكەلەي ەفير ٴۇشىن جۋرناليستەر جانكەشتىلىككە دە بارىپ جاتادى. بىردە ستۋديادا ارىپتەسىم گۇلناز الىمگەرەي اياعى قان بولىپ وتىر. سويتسەم تىكەلەي ەفيرگە اسىعىپ جۇرگەندە باسپالداقتان قۇلاپ جارا- قاتتانىپ قالعان ەكەن. تىكەلەي - ەفير مەن ٴۇشىن ٴومىر.

- بۇگىنگى قازاق جۋرناليستەرى قانداي بولۋ كەرەك؟

- ٴبىزدىڭ جۋرناليستەرگە بىرلىك كەرەك. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ٴبىر- ٴبىرىمىزدى جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ، اياقتان شالىپ وتىرامىز. بۇل ادەتتى قويا دا المايمىز-اۋ دەيمىن. اباي اتامىز ايتىپ كەتكەن كورەلاماۋشىلىق، اياقتان شالۋشىلىق، باقتالاستىق دەگەندەردەن ٴالى ارىلا الماي كەلەمىز. اقپاراتتىق ساياسات وعىن اتقىلاپ جاتقان كەزدە بىزگە بىرىگۋ كەرەك.

- ٴبىزدىڭ جەردەن قانداي اسەرمەن قايتىپ باراسىز؟

- العاشىندا سەمەي جاستارى كەزدەسۋگە شاقىرىپ جاتىر دەگەندە ىركىلىپ قالدىم. دەگەنمەن دە، مىسى باسادى عوي. سەمەيلىك گرۋپپالاستارىمنىڭ تىلىنە، سوزىنە قاراپ تاڭداناتىنمىن. سولار ارقىلى سەمەيدى تانىدىم. تۇسكى اس ىشكەن كافەدە ابايدىڭ كىتابى توردە تۇر ەكەن. سونى كورىپ كوڭىلىم كوتەرىلىپ، ٴبىر مارقايىپ قالدىم. سەمەيدىڭ ٴار ٴۇيىنىڭ تورىندە ۇلىلارىمىزدىڭ كىتابى تۇرعاندىعىنا سەنىمدىمىن. رۋحاني وردانىڭ جاستارى دا جانىپ تۇر. مەنى سۇراقتىڭ استىنا الىپ، ٴتۇتىپ جەپ قويا جازدادى (كۇلىپ). بىلىمگە قۇشتارلىقتارى قۋانتتى.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت! حالىققا ايتار جاقسى جاڭالىقتارىڭىز كوپ بولسىن!

سۇحباتتاسقان ايجان توقتاسىنقىزى

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي