USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
استانا:

قۇلازىعان بەيباقتى قۋراي ەكەن جۇباتقان…

«مىڭ ٴولىپ، مىڭ تىرىلگەن» قازاقتىڭ عاسىرلار بويى تارتپاعان ازابى بار ما ەدى، سىبىزعىنىڭ مۇڭلى داۋىسى، زارلى ٴۇنى ٴۇشىن دە وسى اسپاپپەن حالقىمىز مۇڭداس بولعان سەكىلدەنەدى. كونەكوز كوپتەگەن كۇيشىلەردەن ەستىگەنىمدە سىبىزعىنىڭ العاش تۋىنداعان تاريحى بىلاي ەكەن: الدىلەر ٴالسىزدى باسىنعان زار زاماندا، ەرتە-ەرتەدە ٴبىر قاراۋ باي بولىپتى. سول قاراۋ باي قاپتاعان قالىڭ مالىن پاناسىز ەكى جەتىم بالاعا باقتىرىپتى.

ەكى بالانى ەلسىز، ٴشوبى شۇيگىن، سۋى مول ٴبىر يەن تاۋعا الىپ بارىپ مالىمەن تاستاپ، ٴوزى سىرتىنان باقىلاپ جۇرەدى ەكەن. ەكى بالا مالدان كوز جازسا بايدىڭ زاھارى قاتتى، كۇندىز جالاڭاياق، جالاڭاش قالىڭ قويدىڭ ەكى شەتىندە تىزداقتاسا، تۇندە بوران مەن بورىدەن قورقىپ كىرپىك ىلمەي كۇزەتەدى. ٴبىر توقتىسىن قاسقىر تارتىپ كەتسە دە بايدان تاياق جەيتىن بەيباقتار امالسىزدان وسىلايشا بەينەت شەگىپ جۇرە بەرىپتى. ەكەۋى ەسەيىڭكىرەي كەلە كىشىرەگى كۇندىز قوي جايادى ەكەن دە، ەرەسەكتەۋى لاشىعىن جوندەپ، وتىن-سۋىن دايىنداپ، تاماق ىستەپ، ەكەۋىنىڭ كيىم-كەشەگىن جاماپ-جاسقاپ، تۇندە قوي كۇزەتەدى. كۇندەردىڭ ٴبىر كۇنى كىشىسى قويىن شالقار توسكە بەتتەتە قاپتاتىپ، تاستىڭ ۇستىنە وتىرا كەتەدى. وتىرعاندا نە ىستەيدى، تاعدىر تالكەگىمەن دۇنيەدەن اتتانىپ كەتكەن اكەسى مەن شەشەسىن ساعىنادى، ٴوز ۇيى-ولەڭ توسەگى، قارا كۇركەسىن ساعىنىپ ٴسابي كوكىرەگىن شەر كەرنەيدى. ونىڭ سىرلاسى جەل عانا. وسىلايشا ويعا شومىپ وتىرعاندا ىزىلداعان بوتەن ٴبىر داۋىس ەستىلەدى. داۋىس قىرات جاقتان شىققانىن اڭعارادى. قۇستىڭ يا اڭنىڭ داۋىسىنا ۇقسامايدى، ۇرى-قارى بىردەڭە بولار دەپ زىر جۇگىرە قويدىڭ شەتىن قايىرىپ، باسقا جاققا بۇرىپ كەتەدى. ٴبىر ەمەس-اۋ بىرنەشە كۇن بۇل ماڭعا مالىن جۋىتپاسا دا جانە بىردە الگى جايىلىمعا قايتا الىپ كەلىپ قۇلاق سالسا ىزىلداعان داۋىس تاعى دا انگە باسادى. قاسقىر ەمەس، ۇرى ەمەس. مىقتاسا قاراۋ بايدىڭ قاتتى تاياعىنداي شىعار تاۋەكەل، نە بولسا دا اۋسەلەسىن كورەيىن دەپ بالا تىڭداي-تىڭداي الگى داۋىستىڭ «يەسىنە» قاراي بىرتە-بىرتە جاقىندايدى. ىزىلداقتى سوندا عانا كورەدى. ول نە دەيسىز بە؟ ٴيا، ول اڭ مەن قۇس تا، ۇرى قاراقشى دا ەمەس، باسىنداعى ٴبۇرى مەن جاپىراعىن مال جەپ كەتكەن سارى قۋراي بولىپ شىعا كەلەدى. بالا تاڭ قالادى، جانى بار ما، جوق. اۋزى، مۇرىنى بار ما، جوق. دەگەنمەن جەل ۇدەگەن سايىن داۋىسى قاتتىراق شىعادى، جەل باسىلىڭقىراعاندا باسەڭدەيدى. ٴبىراق ادامنىڭ ەڭىرەگەنىندەي، وكسىگەنىندەي ايانىشتى ٴۇن شىعارادى ەكەن. داۋىستى تىڭداي وتىرىپ جەتىمنىڭ شەرى قوزعالىپ، ٴوزى دە ەڭىرەپ الادى. مىنا قۋراي جانسىز بولسا دا بالاعا ٴۇن قوسىپ ەكەۋى قاتارلاسا اڭىرايدى. جاپادان جالعىز قوي جايعاندا ەرمەك عانا ەمەس-اۋ، وزىنە مۇڭداس سەرىك تاپقانىنا قۋانادى بايعۇس بالا. وسىدان بىلاي ٴىشى قۋىس، باسى شولتيعان سارى قۋرايدىڭ قاسىنا كۇندە كەلىپ ٴان قوسا مۇڭداسۋدى ادەتكە اينالدىرادى. «دومبىرا-شاتتىققا، سىبىزعى-مۇڭلىققا» دەپ كاريالار بەكەر ايتپاعان عوي. ٴبىراق قۋراعان قۋراي تۇگىل تاۋ ەكەش زاڭعار تاۋدىڭ ٴوزى ٴمۇجىلىپ توزباس پا، الگى اندەتكىش سارى قۋرايدى ٴبىر كۇنى مال سىندىرىپ، جەگەنىن جەپ، ۇزىنداۋ ٴبىر بولىگىن ورنىنا تاستاپ كەتكەنىن كورگەن بالا قاتتى وكىنەدى. جان جولداسىنان ايىرىلىپ جاپا شەككەندەي قاپالانا وتىرىپ، سىنعان قۋرايدى قولىنا السا قۋراي تاعى دا ىزىلداعان سەكىلدەنەدى. سويتسە بۇل قۋرايدىڭ قۋىس جاعى جەلدىڭ وتىنە قاراعاندا ٴۇن شىعاراتىنىن ەندى بىلەدى. قولعا الىپ، كەيدە بەلگە قىستىرا ٴجۇرىپ، جەلگە ۇرلەتىپ دىبىسىن تىڭداۋمەن بولادى. سويتە كەلە ٴۇپ دەگەن جەل جوق تىمىق كۇندەردە ەرىنگە توسەپ ادام ۇرلەسە دە دىبىس شىعارادى ەكەن، بالا قاتتى قۋانادى. ٴتىپتى اۋىزبەن ۇرلەپ نەندەي ٴبىر ويدى وسى دىبىسپەن جەتكىزۋگە بولادى ەكەن. بالا قاۋىپ-قاۋىپ، اۋزىن جەلگە تولتىرا قاتتى-قاتتى ۇرلەگەندە تىپتەن كەرەمەت دىبىستاردى نەشە ٴتۇرلى ناقىشپەن شىعارادى. قىرىق قۇبىلعان سول مۇڭلى داۋىسقا ەلتىپ، ونىمەن ٴۇن قوسا ٴوزى دە ەڭىرەپ ەسى كەتكەن بالا بايعۇس سول كۇنى كۇننىڭ باتىپ، ٴتۇننىڭ بولعانىن دا اڭعارماي قالىپتى. ايتەۋىر ٴوز ەركىمەن قوسقا بەت العان قويىنىڭ سوڭىنان ەرە بەرىپتى، ەرە بەرىپتى. بۇل اسپاپتى باستاپقى «سىزىلعى» دەپ اتاعان ەكەن. تالاي زامان وتكەندە ٴبىزدىڭ قازاق تۇندىكتى «تۇڭىلىك» دەپ ٴسوز لامىنە قاراي ٴسال بۇرىپ اتايتىنى سەكىلدى سىزىلعىنى «سىبىزعى» اتاندىرعان. سىبىزعىنىڭ كۇيىن تىڭداي وتىرىپ باستان كەشكەن قاسىرەتتەرىن ەسكە الىپ ەگىلەتىن بۇرىنعى اقساقالدار. سىبىزعىنى قوي جايعان قويشىدان تۋعان ونەر دەيتىنى وسى اڭىزعا ٴدوپ كەلەدى.

قۇسمان ماقمىرزا ۇلى ياحيا تەگى

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى

urker.kazgazeta.kz

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي