USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
استانا:

قياسبايدىڭ مازارى تابىلدى

ابايدىڭ اينالاسىنداعى ايدىك ەسىمدەردىڭ ٴبىرى قياسباي. ەل ٴىشىن كۇلكىمەن كومكەرىپ، نەبىر كەلەڭسىزدىكتى اششى مىسقىلمەن كەلەمەج ەتىپ جۇرەتىن، وسىنىڭ بارىنەن بولەك توسىننان ٴسوز تاباتىن ەرەن تاپقىرلىعىمەن ابايدى وزىنە ٴتانتى ەتكەن جان تۋرالى ەل ىشىندە بۇگىنگە دەيىن جەتكەن نەبىر قىزعىلىقتى اڭگىمەلەر كوپ. قياسبايدى اپەندىلىگى مەن وعاش مىنەزىنە قاراپ قوجاناسىرعا، سوزگە ۇستا ۋسويقىلىعىنا قاراپ الداركوسەگە، قيىننان قيىستىرار تاپقىرلىعىنا قاراپ ەرتەگىدەگى تازشا بالاعا تەڭەۋگە بولادى. بۇل رەتتە اباي مەن قياسباي اراسىنداعى اڭگىمە دەلىنەتىن ٴبىراز ٴسوز ەل اراسىندا ٴجۇر. وسىنداي وي سالار تامسىلدەردىڭ ٴبىرازىن جۋىردا جەرلەسىمىز، كوكبايلىق ازامات ماردان تولەۋتايەۆتان جازىپ الدىق. قازىرگى كوكباي اۋىلىنان 12 شاقىرىمداي جەردە قاراوي دەلىنەتىن ەلدى مەكەن بار. بۇگىندە مالشى قاۋىم عانا وتى- راتىن جايىلىم زامانىندا كوكباي جاناتاي ۇلىنىڭ جەرى بولعان دەسەدى. كونەكوزدەردىڭ ايتۋىنشا، اباي ٴومىرىنىڭ سوڭىندا قياسبايدى كوكبايعا تاپسىرىپ كەتكەن كورىنەدى. ٴدال وسى اتىراپتا قياسباي كوگەداي ۇلىنىڭ بەيىتى دەلىنەتىن كونە زيرات بار. بۇل ەسكى قورىمنىڭ ەل اۋزىنداعى ابايدىڭ قياسبايىنىكى ەكەندىگىن ماردان تولەۋتايەۆ تا ايتادى. بالالىق شاعىندا ەسكىشە ساۋاتتى، شاريعاتقا جۇيرىك، مولدالىعى بار اكەسى تولەۋتاي ٴوزى اكەلىپ كورسەتىپ كەتىپتى. كەيىنگى كەزەڭدەرى شوپاندىق كاسىپتى سەرىك ەتكەندە دە ەل مەن جەر جاي-جاپسارىن جاقسى بىلەتىندەردەن بۇل مولانىڭ قياسبايدىكى ەكەنىن ەستىگەن. بۇگىندە وسى اۋماقتى قونىس ەتكەنىنە 40 جىلداي ۋاقىت بولىپتى. كونە قورىمدى قورىپ قانا قويماي، قياسباي جايلى ەل اۋزىنداعى تام-تۇم دەرەكتەردى جيناستىرۋدا. سوندىقتاندا بولار، ەسكىلىكتەن جەتكەن اڭگىمەلەردى ايتۋعا شەبەر. -اكەمىزدەن ەستۋىمىز بويىنشا بۇل بەيىتتە ابايدىڭ زامانداسى بولعان قياسباي جاتىر. ول بۇل جايتتى وسى وڭىردەگى قاريالاردان ەستىپ-بىلگەن ەكەن. بالالارعا زيراتقا قاراپ دارەت سىندىرماۋدى، ماڭايىنا مال جايماۋدى تاپسىراتىن-دى. بەيىتتىڭ اياق استى بولماۋىن قازىرگى كۇنى دە قاداعالاپ وتىرا- مىز، - دەيدى بۇگىندە جاسى الپىستان اسقان اعامىز. ماردان تولەۋتاي ۇلىنىڭ اباي مەن قياسباي جايلى ەستىگەن اپسانا-اڭگىمەلەرى دە كوپ. قاراوي ولكەسىنە جاساعان وسىناۋ ساپارىمىزدىڭ بارىسىندا سونىڭ ٴبىرقاتارىن قويىن داپتەرگە ارنايىلاپ ٴتۇرتىپ العان ەدىك. ٴبىر كۇنى قياسباي اباي اۋىلىنا جولاۋشىلاپ كەلىپتى. اباي جاقسىلاپ قوناق ەتەدى. قياسبايدىڭ تاپقىرلىعىن جاقسى بىلەتىن اباي ونىڭ قايتارىندا بايبىشەسىنە قاراپ: - مىنا قياسبايدى شوشالاعا كىرگىز، قالاعانىنشا ەت الىپ شىقسىن، - دەيدى. شوشالاعا كىرگەن قياسباي جاڭا سويىلعان مالدىڭ جاس ەتىنەن ەشتەمە الماستان، تەك جىلقىنىڭ باسى مەن ٴتورت سيراعىن عانا الىپ شىعىپتى. بۇعان تاڭدانعان اباي ونىڭ ٴمانىسىن سۇراعاندا، قياسباي قولما-قول: - سۇراعان جۇرتقا اباي اعام سوعىم تارتۋ ەتتى دەمەيمىن بە؟ باسى، ٴتورت اياعى بار جانۋار ٴوزى جۇرە بەرمەي مە؟ – دەپ جاۋاپ بەرەدى. سوزدەن توسىلعان اباي ٴبىر سويىس مالىن جەتەكتەتىپ جىبەرگەن ەكەن.بىردە اباي اۋىل-ايماعىن جيىپ دۋماندى شارا ۇيىمداستىرادى. ٴتۇرلى ۇلتتىق ويىندار اراسىندا كەلىنشەكتەر جارىسى دا وتكىزىلىپتى. كوپشىلىكتىڭ اراسىنان قارا ٴۇزىپ، دارا كەلگەن جۇيرىك ايەلىن قياسباي كوپشىلىكتىڭ ال- دىندا جورتا ساباعان بولىپ، زەكىپ ۇرىسسا كەرەك. مۇنىسىنا تاڭىرقاعان اباي ٴىستىڭ ٴمانىسىن سۇرايدى. سوندا قياسباي ساسپاستان: - جۇيرىك ات كىمدىكى – ابايدىكى، العىر قۇماي تازى كىمدىكى –ابايدىكى. ەندى توپتان وزىپ، جۇيرىك اتانعان بايبىشەمدى دە اباي الىپ قوياما دەيمىن، - دەپ جينالعان كوپشىلىكتى دۋ كۇلدىرگەن ەكەن. وسىدان سوڭ ەلدەن ەرەك اتتىڭ جاقسىسىنا، قىران قۇستىڭ، تازىنىڭ العىرلىعىنا قىزىعىپ، قولىنا تۇسىرمەي قويمايتىن، جۇرتتىڭ الدىندا جۇرەتىن اباي ۇيالعانىنان مۇنداي قۇمارپازدىعىنان باس تارتقان دەسەدى- مىس. اقىلى ەلدەن اسىپ تۇرعانىمەن وسىنداي قاراپايىم جاننىڭ تاۋىپ ايتقان سوزىنە توقتاپ، كوڭىلىنە مەدەۋ تۇتۋى - اباي دانالىعىنىڭ تاعى ٴبىر قىرىن اشا تۇسەدى. قاراويعا ٴبىزدى ەرتە بارعان قياسبايدىڭ اتالاس تۋىسى، التىنشى ۇرپاعى بولىپ كەلەتىن تۇسىپبەك كوشكىنبايەۆ (سارمان) اعامىز دا ايماعىمىزدىڭ تاريحي تۇلعاسى جايىندا ٴبىراز سىر شەرتتى. ٴ-بىز اكە-اتالارىمىزدان، ولار ٴوز بابالارىنان، ەستۋىمىز بويىنشا قياسباي جارىقتىق الىپ دەنەلى ادام بولعان ەكەن. ٴتىپتى، قۇدىققا قۇلاعان اتان وگىزدى سۋىرىپ الار قارا كۇشتىڭ يەسى بولىپتى. ۇدايى داعدىعا اينالدىرماعانمەن كوڭىلى تۇسكەندە كۇرەسكە شىعىپ، بالۋان بىتكەندى باۋداي تۇسىرەتىن قاسيەتى دە بار ەكەن. ول جايىندا دا اڭگىمەلەر كوپ. بىردە شۇبارتاۋ جەرىندە، قالىڭ كەرەيدىڭ ىشىندە ٴبىر ۇلكەن اس وتەدى. سونداعى قوماقتى بايگە تىگىلگەن كۇرەستە توبىقتىدان بارعان كىل بالۋانداردىڭ ٴبارى جىعىلىپ، ەلدىڭ شونجارلارى جەرگە قارايدى. ٴبىر اراگىدىكتە اباي كوپتىڭ ىشىنەن قياسبايدى تاۋىپ الىپ: - كۇرەسكە ەندى سەن ٴتۇس!، - دەپ بۇيىرادى. - ٴسىز ايتساڭىز بولدى ەمەس پە، اباي اعا!- دەگەن قياسباي بىلەك ٴتۇرىپ، ورتاعا شىعادى. ٴسويتىپ، بالۋان شاق كەلتىرمەگەن ٴاپايتوس ٴداۋدى ٴبىر دەمدە تىك كوتەرىپ الىپ، توبىقتىنىڭ يگى-جاقسىلارى تۇرعان جاققا قاراپ: - اباي اعا، قالاي قاراي لاقتىرايىن!- دەپ سۇراپتى دەسەدى. كوشكىنبايەۆ تۇسىپبەك (سارمان) اعامىز بۇگىندە از اتادان تاراسا دا قياسبايدىڭ ۇرپاعى سانالعاندىقتان باسى- نا قۇلپىتاس ورناتۋدى ماقسات تۇتقانىن ايتادى. قازىرگى كۇنى بەيىتتىڭ اينالاسىن قورشاپ قويىپتى. ازىرلىك جاسالۋدا... سونىمەن قاتار، اعامىز قياسبايدىڭ ەرەكشە قابىلەتتەرىن اڭگىمەلەۋدە كوپ ماعلۇمات بىلەدى ەكەن. ماسەلەن، ول كىسى اتقا ق ۇلىن ايىرباستاپ، ەلدىڭ كۇلكىسىنە ۇشىراپ، ارتىنان الگى تاڭداعان ق ۇلىنى بايگەدەن كەلەدى. كەلەكە قىلعان كوپتىڭ كۇلكىسى ساپ تيىلىپ، تاڭدانىپتى. سونىمەن قاتار، قياسباي لاقپا ولەڭىمەن دە ابايدى كۇلكىگە كەنەلتىپ، قايعى-مۇڭ قاماعان كوڭىلىن سەرپىلتىپ وتىرعان. اتاپ ايتساق، ىلكىدە ەل اۋزىندا ايتىلىپ جۇرگەن، بۇگىندە ٴداستۇرلى ٴانشى ەرلان رىسقاليدىڭ ورىنداۋىنداعى «اسپاندا كوك قارشىعا پىشەن جەيدى» دەپ باستالىپ، «تۋادى اق سيىردان جيرەن ق ۇلىن» دەپ جالعاسىپ كەتە بەرەتىن وتىرىك ولەڭىنە زامانىندا ابايدىڭ ٴوزى ەرەكشە ٴتانتى بولىپتى. جالپى دانا حاكىم دە اۋسار مىنەزدى، ٴسوزى تۇيەدەن تۇسكەندەي بوپ كەلەتىن، ەرەكشە جاراتىلعان قياسبايدىڭ ايتقان سوزدەرىنەن دەمەۋ تاۋىپ، قاتتى قادىرلەپ وتىرعان دەسەدى. دەمەك، قياسباي - ابايدىڭ قاسىنداعى سايقىمازاعى ەمەس، اقىننىڭ جۇرەگىن تورلاعان مۇڭ مەن زاردىڭ بۇلتىن سەرپىلتەر، كۇلكى سىيلاعان ابزال جان، زور دارىن يەسى. دەسەك تە، شايقى قياسباي مەن دانا ابايدى جاقىنداستىرىپ تۇرعان كۇلكىدەن دە تەرەڭ دۇنيە - ٴزىل باتپان اۋىر قايعى بار. ول قۇنانباي اينالاسىنىڭ ۇكىمىمەن اۋىر جازاعا كەسىلگەن قوداردىڭ ٴولىمى، ونىڭ ەرتە جەتىم قالعان نەمەرەسى قياسبايدى ابايدىڭ ٴومىر بويىنا قامقورلىققا الۋىندا جاتىر دەر ەدىك. مۇنداي ۇلى جۇرەك تەك ۇلى ادامداردا عانا بولاتىنى اقيقات.

بەتتى ازىرلەگەن نۇرجان ٴبايتوس، «اباي ەلى»

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي