USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
استانا:

عاسىر دەرتى

سوڭعى جىلدارى جەر شارى حالىقتارىنىڭ نازارى حح عاسىر وباسى اتالعان سپيد دەرتىندە. ٴقازىردىڭ وزىندە ونداعان مىڭ ادامداردىڭ ٴومىرىن جويعان وسى ٴبىر كاتەرلى اۋرۋ جايىندا جۋمىر جەردىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە كۇن سايىن حابار بەرمەي وتىرعان ٴبىر دە ٴبىر گازەت، جۋرنال، تەلەديدار جانە راديو تورابى جوك. بۇل دەرتتىڭ كارا بۇلتى بۇكىل جەر ٴجۇزىن باسىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى اۋرۋدىڭ العاشكى جانە نەگىزگى بەلگىلەرى، ودان ساقتانۋ جولدارى، اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەلۋ تاسىلدەرى سياقتى ماسەلەلەر بارلىك جۇرتتى مازالاپ، ويلاندىرىپ، تولعاندىرۋدا. بالقاش كالالىك جيتس ورتالىعى دا جۇمىستارىن بارىنشا جەتىلدىرىپ كەلەدى. جاكىندا اتالمىش ورتالىقتىڭ باسشىسى دانيار مۇقاتاي ۇلى توقمەتوۆ جولىعىپ، اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

- دانيار مۇقاتاي ۇلى، قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن عاسىر ىندەتىنە داردىڭ قاتارى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ وتىرعانى وكىنىشتى. قازىرگى تاڭدا قالامىزدا قانشا اۋرۋ تىركەلدى؟

- وكىنىشكە وراي، بۇل قاسىرەتتىڭ تىرناعىنا ىلىككەندەردىڭ قاتارى ەلىمىزدە كوبەيىپ كەلەدى. ارىدەن ايتساق، بۇگىنگە دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا 28 383 ادام تىركەۋدە. اۋرۋلاردىڭ سانى بويىنشا رەسپۋبليكادا الماتى، پاۆلوداردان كەيىن قاراعاندى وبلىسى 3- ورىندا تۇر. ارينە، بۇل كوڭىلگە جۇبانىش ەمەس. ونىڭ ىشىندە بالقاش قالاسىنان 36 ادام ەسەپتە تۇر.

- وسى اسا قاتەرلى دەرتپەن ناۋكاستاناتىنداردىڭ جاس ايىرماشىلىعى قانشالىقتى؟

- قازىرگى تاڭدا جيتس اۋرۋىنا شالدىققانداردىڭ ۇلەسى جاستارعا قاراعاندا ورتا جاستاعى ادامدارعا قاراي ويىسىپ كەلە جاتقاندىعى بايقالادى. ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردىڭ اراسىندا ٴجيى ۇگىت-ناسيحاتتاردىڭ جۇرگىزىلۋىنەن با، ايتەۋىر ٴتاۋبا دەرلىك جاعدايدا. ارينە، ورتالىق ماماندارى ٴار ناۋقاسپەن جەكە كەزدەسۋ جۇرگىزەدى. ياعني، ول كىممەن بايلانىستى، كىمنەن بۇل دەرتتى جۇقتىردى، قانداي زاتتى، قاي ۋاقىتتاردا پايدالاندى، ٴبارىن سۇراپ، قاداعالاۋعا الىپ وتىرامىز.

- اۋرۋعا جاندى ورتادان وقشاۋلايسىزدار ما؟

- اۋرۋ جۇقتىرعان ادامداردىڭ قۇقىعى ساۋ ادامدارمەن بىردەي. بۇل تۋرالى «حالىق ساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستە تايعا تاڭبا باسىلعانداي انىق جازىلعان. ولاردى سىرقاتى ٴۇشىن شەتتەتۋگە، جۇمىستان شىعارۋعا، قىزمەتكە الماي قويۋعا، ورتادان الاستاتۋعا، مەكتەپتەن شىعارىپ جىبەرۋگە ەشكىمنىڭ دە قۇقىسى جوق. ولار دا ەل قاتارلى ٴبىلىم الىپ، جۇمىس ىستەۋگە حاقىسى بار.

سەبەبى، مەديسينادا دالەلدە- ٴنۋى بويىنشا، ٴجيتس-تىڭ قازىرگى كەزدە نەگىزگى جۇعۋ جولدارى مىناداي: جىنىستىق قاتىناس ارقىلى; ۆيرۋستىڭ بىردەن قانعا ٴتۇسۋى (ٴارتۇرلى ينەكسيالار جاساعاندا، ت.ب. جاعدايلاردا; تىكەلەي نەمەسە انادان بالاعا بەرىلۋ ارقىلى; سپيد ۆيرۋسى ادەتتەگى تۇرمىس جاعدايىندا جۇقپايدى. - جالپى، وسى ىندەتكە قارسى سىزدەردىڭ ورتالىقتارىڭىز تاراپىنان جۇرگىزىلەتىن جۇمىستاردىڭ باعدارىنا توقتالا كەتسەڭىز.

- حالقىمىزدا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن ناقىل ٴسوز بار عوي. بۇل ناعىز قاتەرلى اۋرۋعا ارنالىپ، ايتىلعان ەسكەرتۋ سەكىلدى. ويتكەنى، جۇقپالى بۇل دەرتتىڭ ەمىن الەم عالىمدارى ٴالى تاپقان جوق. بۇل اۋرۋدىڭ شەڭگەلىنە تۇسپەۋدىڭ جولىن ىزدەستىرۋ مەديسينانىڭ، پەداگوگيكانىڭ، جالپى قوعامنىڭ زور مىندەتى بولىپ وتىر. قاتەرلى ىندەت جويىلمايىنشا، ونىڭ الدىن الۋ جولدارىن قاراستىرۋمەن عانا شەكتەلەدى. سول سەبەپتى جيتس-كە قارسى كۇرەستىڭ باستى باعىتى ادامداردى قاجەتتى اقپاراتتارمەن قۇلاعدار ەتۋ بولىپ تابىلادى. ول ٴۇشىن ٴتۇرلى اكسيالار، شارالار وتكىزەمىز. اۋرۋعا بەيىم توپتارمەن سويلەسەمىز. كوكتەم ايلارىندا قالامىزعا قاراستى ىقشاماۋداندارىن تەگىس ارالاپ، رەيدكە شىعىپ تۇرامىز.

جانە ٴوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەرگە، پەداگوگتارعا ادىستەمەلىك كومەك كورسەتتىك. باستى مىندەتىمىز: ۆيرۋس جۇعۋ مۇمكىندىگى بار «قاتەرلى توپتارعا» جاتاتىن ادامداردى تەكسەرىپ، ۆيرۋس ٴجۇققان ادامداردى دەر كەزىندە تاۋىپ وتىرۋ. سەبەبى، ادامدار وزدەرىنىڭ اۋرۋعا شالدىققانىن بىلمەي جۇرە دە بەرەدى.
جانە اۋرۋ وشاعىن انىقتاپ، دارىگەرلىك باقىلاۋعا الىپ، ۆيرۋستىڭ ارمەن قاراي تاراۋىنا، ياعني، باسقا ادامدارعا جۇعۋىنا مۇمكىندىك بەرمەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرامىز. جىل سايىن 1 جەلتوقسان - سپيد-پەن كۇرەس كۇنىنە ارنالىپ، قاراشا ايىنان باستاپ اكسيا جۇرگىزىلەدى. وندا ادامداردىڭ كوپ شوعىرلانعان ورتالىق جەرلەرىندە تۇرىپ جادىنامالار تاراتىپ، اۋىزشا اقپاراتتار دا بەرىلەدى، بەينەروليكتەر كورسەتىلىپ، كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ، دەرتكە قاتىستى ساۋاتتاندىرامىز. سونىمەن بىرگە، سول جەردە قان تاپسىرىپ، دەرەۋ ناتيجەسىن كورسەتۋ شارالارى جۇرەدى. بيىلعى جىلى دا ول شارا جوسپارىمىزدا تۇر.

- بۇل دەرتكە بايقاۋسىزدا ۇشىراعان ادامعا ٴارى قاراي ٴومىر سۇرۋگە قانشالىكتى ٴۇمىت ساۋلەسىن جاعاسىزدار؟

- بۇگىنگى تاڭدا جيتس-تىڭ اسا ٴقاۋىپتى اۋرۋ رەتىندە اتالاتىنى سونشالىق، وسى اتاۋمەن بىرگە ٴولىم قاتار جۇرەتىن- دەي دارەجەگە جەتتى. جۇرتشىلىقتىڭ ويىنشا، جيتس جۇقتىردىڭ با، ٴارى كەتسە، ٴبىر- ەكى جىلدا ٴولۋىڭ كەرەك. ادام- دار بۇل سىرقاتتى سولاي قابىلدايدى. ارينە، بۇل دەرتتىڭ داۋاسى جوق. ول جازىلمايدى. ٴبىراق ايتۆ جۇقپاسىن جۇقتىرعان العاشقى كەزەڭدە، ياعني، اۋرۋ جيتس (سپيد) سيندرومىنا جەتپەي تۇرىپ، ونى اسقىنتپاي، تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋعا بولادى. ادام سالاۋاتتى ٴومىر سالتىن ساقتاسا، ٴوزىن- ٴوزى كۇتسە، يممۋنيتەتىن قورعاي بىلسە، مامانداردىڭ باقىلاۋىنان قاشپاي، ايتقانىن ورىنداپ ايتۆ جۇقپاسىمەن ۇزاق ٴومىر سۇرۋگە بولادى. حالىققا سىرقاتتىڭ ٴمان-جايى، ساقتانۋ تاسىلدەرى جانە قانداي جولدارمەن قالاي جۇعاتىنى جونىندە ساۋاتتى اقپارات جەتپەي جاتىر. ٴبىزدىڭ ماقساتىمىز - بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇرت شىلىققا ايتۆ مەن جيتس تۋرالى تولىققاندى اقپارات بەرۋ.

- ساۋ ادامدى بۇل اۋرۋدان الدىن الۋ ۆاكسيناسى ٴالى الەم بويىنشا تابىلماعان بولسا، قدنداي جولمەن ساقتان- دىراسىزدار؟

- بۇگىندە بۇل قاتەرلى دەر- تتەن تولىق ايىعۋدىڭ ەمى جوق بولعانىمەن دەنساۋلىعىن قالىپتا ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىندىگى بار. جيتس-پەن ناۋقاستانۋدان ماڭىزدى شارالارى مىنالار: - الەۋمەتتىك، حالىقارالىق، مەملەكەتتىك شارالار; - جەكە باستى قورعاۋعا باعىتتالعان شارالار. تۇرعىندار اراسىندا جيتس جونىندە سانيتاريالىق-اعارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. ياعني، بارلىق ادام اۋرۋدىڭ قالاي تارايتىنىن، ودان قالاي ساقتانۋ قاجەت ەكەنىن جەتىك ٴبىلۋى ٴتيىس.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي اقپاراتقا كوپشىلىك: «ماعان قاتىسى جوق» دەگەن كوزقاراسپەن قارايدى ەكەن. وسىنداي نەمقۇرايلىلىق اۋرۋدىڭ تارالۋىنا بىردەن-بىر سەبەپ بولىپ وتىر. وسى اۋرۋدان ساقتانىپ، اقىل-كەڭەس العىسى كەلگەن ادامدارعا «جيتس-تىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ» دارىگەرلەرى قول ۇشىن بەرۋگە ٴاردايىم ٴازىر. بۇل ورتالىقتا سەنىم، پسيحو- الەۋمەتتىك كەڭەس بەرۋ جانە جاسىرىن تەستىلەۋ كابينەتى مەن زاماناۋي قۇرىلعىلار مەن جابدىقتالعان زەرتحانا جۇمىس ىستەيدى.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت! ەڭبەكتەرىڭىز وق ناتيجەسىن بەرسىن! قورىتا ايتقاندا، ادەپتى ٴومىر ٴسۇرىپ، وتباسى بىرلىگى بەرىك بولسا، اراق-شاراپ ٴىشىپ، ناشا تارتۋدان، كەزدەيسوق جىنىستىق جاقىنداسۋدان اۋلاق بولسا، ٴاربىر ادام ٴوزىن-وزى جيتس-تەن قورعاي الادى ەكەن. سالاۋاتتى، ادەپتى ٴومىر سۇرەيىك!

فاريدا ايتقازىقىزى، “بالقاش ٴوڭىرى”

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي