USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
استانا:

ازىرگە سىرىن ىشكە بۇككەن ەكسپو قالاشىعى

الەم نازارىن اۋدارعان ەكسپو كورمەسى جىلى ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە وتپەك. كەز-كەلگەن ەلدىڭ ۋىسىنا تۇسپەيتىن ەكسپو وتكىزۋ جەڭىسى تاۋەلسىز قازاق ەلىنە بۇيىردى. شىنى كەرەك، بۇل جەڭىستىڭ باعاسىن بىرەۋ ٴتۇسىنىپ، بىرەۋ تۇسىنبەي ايتىپ ٴجۇر دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قاراپايىم جۇرت ەكسپو -نىڭ ٴمانىن تۇسىنبەي، قارجىنى جەلگە شاشۋ دەپ قابىلداسا، ەندى باسىم بولىگى ايلىعىمىزدى دا الىپ قويادى دەپ قاۋىپتەنىپ، ايدالادان اتىنان ۇركىپ جۇرگەنىن دە جاسىرمايمىز. جالپى، ەل اراسىندا ەكسپو تۇسىنىگى دۇرىس قالىپتاسپاعانى بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعى. ەلدىڭ ۇمىتىنەن گورى كۇدىگىن باسىم ەتكەن ەكسپو ازىرگە جالپى جۇرتقا ناتيجەسىن كورسەتە قويماسا دا، الەمنىڭ نازارىن اۋدارعان ەكسپو-عا قازاق ەلىنىڭ دايىندىعىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بىرەۋ ٴبىلىپ ايتادى، بىرەۋ بىلمەي ايتادى دەمەكشى، ەكسپو كورمەسىنە دايىندىق شارالارىنىڭ ٴبىرقاتارىن كورسەتپەك ماقساتىندا ايماقتىق جۋرناليستەر ٴۇشىن ارنايى ٴباسپاسوز تۋرى ۇيىمداستىرىلدى. «حالىقتىڭ كوزى، ٴھام قۇلاعى سانالاتىن» گازەت ٴتىلشىسى رەتىندە بۇگىندە استانا تورىندە قوعامنىڭ ٴقايسىبىر سىنىنا دا شىداپ باققان ەكسپو دايىندىعىن كوزبەن كورمەككە جانە كوزبەن كورگەنىمىزدى، كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى ەلگە جەتكىزۋ ماقساتىمەن ٴباسپاسوز تۋرىنا ٴبىز دە قاتىستىق.

بيىلعى جىلى قاراشادا قىس ٴتۇسىپ، اينالانىڭ ٴبارى اپپاق الەمگە ورانعان تۇستا، استانانىڭ سارىشۇناق ايازىنىڭ الەگى الىستان اڭىز بولىپ ايتىلا باستادى. ارينە، سارىارقا ٴتوسىنىڭ قىسى قاتال بولۋى بۇگىن عانا ەمەس. دەگەنمەن، قاراشاداعى مۇنداي قىستى ەشكىم كۇتپەسە كەرەك. ٴتىپتى استانا بيلىگىن سىننىڭ استىنا قالدىرعان قاراشا ايازى كوپكە كۇنتىزبە بويىنشا ٴالى قىس مەزگىلى باستال­ماعانىن دا ۇمىتتىرىپ جىبەردى. استاناداعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ جاڭالىق قورجىنىنداعى باستى تاقىرىپ – استانا ايازى، دۇكەندەردە جىلىنعان استانالىقتار، قالىڭ قاردان ىركىلگەن كولىك قوزعالىسى، ٴبىر سوزبەن ايتقاندا استانا قىسى بولعان­دىقتان، جىلى ايماقتان بارىنشا جىلى كيىنىپ، ەكسپو دايىندىعىن كورۋگە اسىعا جولعا شىقتىق.

«بەت قاراۋعا شىداماي تەرىس اينال­دىرعان» استانانىڭ سارىشۇناق ايازى ٴبىز بارعان كۇنى سىنىپتى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىن كىم ٴتۇسىنىپ بولعان، اپ-ساتتە اشۋىنا مىنگەن قىستىڭ قايتادان وڭ قاباق تانىت­قانى بۇرسەڭدەگەن تۇرعىنداردىڭ دا ەڭسەسىن تىكتەگەندەي.

ٴباسپاسوز تۋرى باستالماس بۇرىن باس قالاعا كەلگەن سوڭ اينالامىزعا زەر سالىپ، كوشە بويىندا جاياۋلاتا جۇرگەنىمىزدە شىم­شىپ الاتىن ايازدىڭ سونشالىقتى اشۋلى ەمەس ەكەنىن بايقاپ، جايباراقاتتىق تانىت­تىق. كەشەگى كۇنى جاڭالىقتان تۇسپەگەن قىس تاقىرىبى مۇندا بولماعان سياقتى. دەگەن­مەن، قاتتى قىستىڭ بەلگىسىندەي جال­تىراعان كوك مۇز. «كەشەگى ايازدى كورسەڭىزدەر، ٴدال وسى­لاي كوشەدە جۇرە الماس ەدىڭىزدەر» دەدى تاكسي جۇرگىزۋشىسى جەتەر جەرىمىزگە دەيىنگى اڭگىمە بارىسىندا. «كەشەگى 40 گرادۋس ايازدا تاكسي توقتاتقاندار قايدا بارا جاتقانىن دا ايتۋ­عا شىداماي، كولىككە بىردەن وتىرىپ الادى. سالدەن سوڭ ەسىن جيعان سوڭ عانا بارار باعى­تىن ايتادى. كەشە ستامبۋل ازاماتى وتباسى­مەن تاكسيگە وتىردى. اڭگىمەسىنەن تۇسىنگەنىم، مىنا اياز ابدەن توڭدىرىپتى. استانا قىسىن ەلەمەي جەڭىل كەلگەندەرى بايقالىپ تۇر. ٴوزى دە ابدەن توڭىپتى، ٴبىراق» دەپ كەشەگى قىس كۇندەلىگىنەن اڭگىمە اعىتتى جۇرگىزۋشى.

ايتىپ، ايتپاي نە كەرەك، اڭىز بوپ اي­تىلعان ايازدى كۇنگە توڭباعانىمىزعا قۋا­نىپ، كۇننەن-كۇنگە ەڭسەسى بيىكتەگەن استا­نانى ٴبىز دە ەمىن-ەركىن ارالادىق. ايتپاقشى، استانا قىسى قانشا سۋىق بولسا، سونشا جىلى ەكەنىن بايقادىق. بۇل قالاي دەرسىز، ارينە. قانداي سۋىق بولسا دا، ٴقايسىبىر عيمارات ىشىنە ەنگەندە قىس مەزگىلىن ۇمىتىپ كەتە بەرەسىز. كەز-كەلگەن عيمارات ىشىندەگى جىلىلىق باس قالادا كوممۋنالدىق ماسەلە جوق ەكەنىن اڭعارتادى.

نازارىمىزدى اۋدارعان ەڭسەلى كوپقا­باتتى ٴۇي «اقىلدى ٴۇي» اتالادى ەكەن. اقىلدى ۇيلەردىڭ كوركىنە قاراپ تامساندىق. استانا­لىقتاردىڭ ايتۋىنشا، مۇندا جارىق جاعىپ، سۋ اعىزىپ، سالقىنداتقىش قۇرىلعى قويىپ اۋرە بولمايسىز. بارلىعى اۆتوماتتى تۇردە جۇزەگە اسا بەرەدى. اقىلدىڭ يەسى – ادامنىڭ بۇل تۋىندىسى دا تاڭعالدىرماي قويمايدى. اقىلدى ٴۇيدىڭ باعاسىن بىلە المادىق. ايتەۋىر، اقىل تەگىن بولعانمەن، اقىلدى ٴۇيدىڭ ارزان بولمايتىنىن ٴوزىڭىز دە ىشتەي باعامداپ وتىرعان بولارسىز...

كوز قىزىقتىرعان ماكەت

ٴار ايماقتان ات ارىتىپ كەلگەن قالام يەلەرىنە ارنالعان ٴباسپاسوز تۋرى ەڭ الدىمەن ەكسپو كومپانياسىنىڭ باس عيماراتىنان باستالدى. مۇندا ەڭ الدىمەن ەكسپو كور­مەسى قۇرىلىسىنىڭ ماكەتىمەن تانىستىردى. ۇلكەن ەكران ارقىلى ٴار عيماراتتى، ٴاربىر پاۆيلوندى، ەكسپو قالاشىعىن تانىس­تىرعان ماماندار كوز قىزىقتىرعان ماكەتتىڭ شىن بەينەسىن كوزبەن كورۋگە دە بولاتىن­دىعىن ٴبىلدىردى.

ەكسپو قالاشىعىنداعى جاڭا ۇيلەر

ەكسپو قالاشىعىنداعى بوي كوتەرگەن جاڭا ۇيلەر شەتەلدىكتەرگە ارنالعان. جۋرناليستەرگە جاڭا قالاشىقتاعى ۇيلەردى تانىستىرعان «سەرۆيستىك قامتاماسىز ەتۋ» دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دياس ازبەرگەنوۆ كورمەگە قاتىسۋشىلارعا باسپانانىڭ ٴبىرشاماسى دايىن ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. جاڭا باسپانانى ارالاتىپ كورسەتىپ ٴجۇرىپ مالىمەت بەرگەن دەپارتامەنت ديرەكتورى ەكسپو قالاشىعىن سالۋعا مەملەكەتتەن 40 ملرد. تەڭگە قارجى بولىنگەندىگىن ايتتى. ايتا كەتەلىك، كورمە اياقتالعان سوڭ بۇل ۇيلەر تۇگەلىمەن ساتۋعا شىعارىلىپ، قالاشىقتى سالۋعا جۇمسالعان قارجى تۇگەلىمەن مەم­لەكەتكە قايتارىلادى ەكەن. ەكسپو قالا­شى­عىنداعى جاڭا باسپانا ٴىشىن جيھازبەن جابدىقتاۋدى «ديپلومات» قوناق ٴۇيى جاۋاپكەرشىلىگىنە العان. بۇگىندە كىلتىن قولعا ۇستاتۋعا دايىن تۇرعان پاتەرلەرگە باس سۇقتىق. جاڭا پاتەرلەر قوناق كۇتۋگە دايىن. جىلى دا، جارىق پاتەرلەر جانعا جايلى ەكەنى سەزىلەدى. دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا ەكسپو قالاشىعىندا بارلىعى 1374 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇگىندە 55 پاتەر دايىن بولسا، 150 پاتەر وسى ايدىڭ اياعىندا، ال 750 پاتەر قاڭتار ايىندا پاي­دالانۋعا بەرىلمەك. «مۇندا قازاقستاندىقتار دا تۇرا الادى ما؟» دەگەن جۋرناليستەر ساۋا­لىنا دەپارتامەنت ديرەكتورى بۇل قالاشىق ەكسپو -عا قاتىسۋشى شەتەلدىكتەرگە ارنالعانىن ايتتى. جانە قاۋىپسىزدىك ٴۇشىن تەك اككرەديتاسيادان وتكەن قاتىسۋشىلارعا ارنالعانىن دا ناقتىلادى. ايتپاقشى، شەتەلدىكتەر مۇندا ۋاقىتشا وتباسىمەن كەلۋگە دە ىقىلاس تانىتىپتى. ماسەلەن، فرانسيا مەملەكەتىنىڭ كوميسسارى جاقىندا ٴوزىنىڭ وتباسىمەن كەلەتىنىن حابارلاعان. وتباسىلى قوناقتار ٴۇشىن دە بارلىق جاعداي جاسالعان. بالالار ٴۇشىن ويىن الاڭى دا سالىنىپتى. شەتەلدىك قوناقتاردىڭ الدى جەلتوقسان ايىندا جاڭا قالاشىققا قونىستانباقشى. ەكسپو قالاشىعىنداعى پاتەر اقىسى دا بەلگىلى. مۇندا 1 ايعا پاتەر­اقى -577 مىڭنان باستالىپ، 1 ملن. 78 مىڭدى قۇرايدى ەكەن. ايتپاقشى، مۇنداعى پاتەرلەر «gold» جانە «ٴsىlver» دەپ بولىنەدى ەكەن. قازاقشا ايتقاندا، «التىن» جانە «كۇمىس» ساناتتى پاتەرلەر. «التىن» ساناتىنداعى پاتەرلەر اپتاسىنا ٴۇش رەت تازالانادى ەكەن. تاعى ٴبىر ەسكەرەتىنى، مۇنداعى تۇرعىنداردىڭ تاڭعى اسى جانە كولىك تۇراعى الگىندە ايتىلعان پاتەراقىسىنىڭ ىشىندە. ەكسپو قالاشىعىندا بارلىق قاۋىپسىزدىك جاعدايى جاسالىپ، ارنايى قورشالىپ، قالاشىقتا ارنايى ٴتارتىپ ساقشىلارى دا جۇمىس ىستەيدى ەكەن.

تاڭعاجايىپتار كۋاسى- پاۆيلوندار

ەكسپو كورمەسىنە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ كورمەسى ٴۇشىن ارنايى دايىندالىپ جاتقان پاۆيلوندار قۇرىلىسى دا اياقتالۋعا جا­قىن. ٴباسپاسوز تۋرىندا قۇرىلىس نىسان­دارىن تانىستىرعان ەكسپو ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا قۇرىلىستىڭ 95 پايىزى اياقتا­لىپتى. الىستان كوز تارتاتىن شىنىدان سالىنعان عيماراتتاردىڭ ساۋلەتى دە باس قالانىڭ كوركىن اشا تۇسكەندەي. عيما­رات­تاردىڭ شىنىدان سالىنۋى كورمە تاقى­رىبىنا ساي كەلەتىنىن ەسكەرسەك، مۇنان بولەك الەم نازارىن اۋدارعان ەكسپو تاريحىمەن تىعىز بايلانىسى بار بولار دەپ بولجادىق. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، ٴبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك كورمە 1851 جىلى لوندونداعى گايد ساياباعىندا مەملەكەت قايراتكەرى، كاسىپكەر جانە ديزاينەر گەنري كوۋلدىڭ جانە البەرت دەۆيز حانزادانىڭ باستاماسىمەن وتكەن. كورمەنىڭ كورنەكتى جەرى دجوزەف پاكستون سالعان تەمىردەن جانە شىنىدان تۇرعىزىلعان حرۋستال ساراي بولعان ەكەن. مۇنان كەيىن ٴىرى قالالاردا شىنى مەن تەمىردەن عيماراتتار سالىنا باستاپتى. بۇعان قاراپ ٴبىز قازاق ەلىندەگى ەكسپو قۇرىلىسى الەمدىك كورمە تاريحىمەن استاسىپ جاتقان بولار دەگەن وي تۇيدىك.

قۇرىلىسى اياقتالعان پاۆيلون ٴىشى ازىرگە بوس تۇر. وسىندا جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرگەن «حالىقارالىق قاتىسۋشىلارمەن جۇمىس اتقارۋ» دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ا.باپەن حالىقارالىق پا­ۆيلون­داردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعا­نىن جەتكىزدى. بيىلعى جىلعى قازان ايىنىڭ سوڭعى كۇنىندە 5 مەملەكەتكە پاۆيلوندار تاپسىرىلىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا قىتاي، فرانسيا، ۆەنگريا جانە تاعى باسقا مەملەكەتتەر بار. پاۆيلون قابىرعاسىندا قاي مەملەكەتتىڭ قانشا شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتقاندىعى ٴىلىنىپتى. ماسەلەن، قىتاي مەملەكەتى يەلەنگەن اۋماق – 1000.27 م2 قۇرايدى ەكەن. ايتا كەتەلىك اسپان استى ەلى ەڭ ۇلكەن اۋماقتى قامتىعان مەملەكەت.

«كورمە تاقىرىبى – «بولاشاق ەنەر­گياسى» دەپ اتالعاندىقتان ٴار مەملەكەت وسى سالاداعى جەتىستىكتەرىن كورمەدە كورسەتەدى. قانداي ەل نەندەي جوبا كورسەتەتىنىن ٴدال ٴقازىر ايتا المايمىن. ٴقازىر كورمەگە قاتىساتىن 106 مەملەكەتكە پاۆيلون دايىن دەپ ايتا الامىن. ٴار مەملەكەت ٴوز جوبالارىن الىپ كەلەدى. كورمەدە سول جوبالارمەن تانىسۋ، جۇزەگە اسىرۋ كەرەك بولسا مەملە­كەتتەر اراسىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەدى» دەيدى «حالىقارالىق قاتىسۋشىلارمەن جۇمىس اتقارۋ» دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ا. باپەن.

كوپ نازارىنا الدىمەن ىلىگەتىن شار تارىزدەس عيمارات قازاقستان پاۆيلونى. بۇل 8 قاباتتان تۇرادى. ٴبىرىنشى قاباتى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى بولماق. اتى ايتىپ تۇر­عانداي مۇندا قازاقتىڭ ۇلتتىق جادىگەرلەرى، ۇلتتىڭ بولمىسىن ايشىقتايتىن دۇنيەلەر قويىلماق. ٴبىرىنشى قاباتتاعى ۇلتتىق پا­ۆيلوننان كورمەگە كەلۋشىلەر قازاق ەلىنىڭ سالت-داستۇرىنە، مادەنيەتىنە، ونەرىنە قانىق بولا الادى. جالپى، ەكسپو كورمەسى تاقىرىبىن اشا تۇسەتىن دە وسى شار ٴتارىزدى عيمارات بولماق. مۇنىڭ ٴار قاباتىندا بالاما قۋات كوزدەرى بولا الاتىن ٴار ەل جوبالارىنىڭ كورمەسى ورنالاسپاق.

جالپى كورمە كەشەنىنىڭ اۋماعى 25 گەكتار. شار ٴتارىزدى عيماراتتىڭ اۋماعى 41،800 شارشى مەتردى الىپ جاتىر.

جابىق تاقىرىپ جوق...

ٴباسپاسوز تۋرى مۇنان ٴارى استانا ەكسپو كورمەسىنە جاۋاپتى ماماندارى قاتىسقان ٴباسپاسوز ماسليحاتىمەن جالعاستى. مۇندا ەكسپو كورمەسىنە دايىندىق بارىسى بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن ايتىلدى. ەكسپو كورمەسىنىڭ تاقىرىبىنا ساي بالاما قۋات كوزدەرىن تابۋ جوبالارى جۇزەگە اسىپ جات­قاندىعى، جاسىل ەكونوميكا بۇگىنگى كۇننىڭ تاقىرىبىنان تۇسپەيتىندىگى دە جەتكىزىلدى. جۋرناليستەردى ەكسپو كورمە­سىنە ايماق­تاردىڭ قوسار ۇلەسى قانشالىقتى ەكەندىگى قىزىقتىردى. ٴتىپتى، كەز-كەلگەن ايماقتا شەتەلدىكتەرگە كورسەتە الاتىنىمىز بار ەكەندىگى دە ماقتانارلىقتاي. ەلدە ٴتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسى دە ەكسپو كورمەسىنەن ٴبولىپ قارايتىن ماسەلە ەمەس. وزگەنى ايتپاعاندا، سىر وڭىرىندەگى بايقوڭىر عارىش ايلاعى، قورقىت اتا كەشەنى شەتەلدىكتەر كورۋگە قۇمارتاتىن تۋريزم نىساندارى ەكەنى داۋسىز.

كوپ كوكەيىندەگى ساۋالدىڭ ٴبىرى زەينەتاقى قورىنىڭ ەكسپو كورمەسىنە جۇمسالۋى بولسا، بۇل ماسەلەگە ناقتى جاۋاپ تا بەرىلدى. زەينەتاقى قورىنان ٴبىر تيىن دا ەكسپو كورمەسى ٴۇشىن جۇمسالماپتى.

ايتا كەتەلىك، ٴباسپاسوز تۋرى بارىسىندا جاقىندا عانا قوعام نازارىن اۋدارتقان قۇرىلىس كىناراتى جابىق، جاسىرىن كۇيىندە قالمادى. جۋرناليستەر قاۋىمىنا قۇرى­لىسى قۇلاپ قالعان ورىندى كوزبەن كورۋگە دە مۇمكىندىك جاسالدى. كوزبەن كورگە­نىمىزدەي، ەكسپو قالاشىعىنداعى ەكى قۇرىلىس اراسىنداعى دەكوراتيۆتى كوپىردىڭ قۇلاعان تۇسىندا قاربالاس تىرشىلىك. ەشكىم ايتپاسا دا كەمشىلىكتى تەز اردا جوندەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعانى بايقالىپ تۇر. ارينە، كەز-كەلگەن قۇرىلىستىڭ ٴمىنسىز بولعانى جاقسى. الايدا، كەتكەن كەمشىلىك­پەن بارلىق ەكسپو قالاشىعىنىڭ قۇرى­لىسىن جوققا شىعارا المايمىز. ٴىس بارى­سىنداعى كەمشىلىك دەر كەزىندە جوندەلەتىنى بەلگىلى. مۇنداي جاعداي ەندى قايتالانباۋ كەرەكتىگىن، قۇلاعان كوپىر قايتا سالىنۋ جونىندە ەلباسىنىڭ ٴوزى ەكسپو كومپانيا­سىنىڭ باسشىسىنا تاپسىرما بەرگەندىگىنەن ەل قۇلاعدار. ەڭ باستىسى، ەكسپو كورمەسىنىڭ بارلىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارى قاتاڭ ساقتالىپ، جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلۋىندە. كوپتىڭ دە تىلەۋى وسى ەكەنى داۋسىز.

ونەردىڭ ورداسى

ٴباسپاسوز تۋرى بارىسىندا كۇن سايىن كوركەيگەن قالانى ارالاۋعا دا مۇمكىندىك جاسالدى. قالا كوركىنە كورىك قوسقان ساۋلەتتى عيماراتتار از ەمەس. ٴتىپتى، جول باستاۋشى ايتىپ تاۋىسا الار ەمەس دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. كوككە مويىن سوزعان ٴزاۋلىم عيماراتتار باس قالانىڭ كەلەشەك كوكجيەگىنىڭ شەكسىز ەكەندىگىن ايقىنداي تۇسكەندەي. قۇرىلىسى قارقىن العان، ساۋلەتى ايشىقتالعان استانا كەلبەتى كەز-كەلگەننىڭ جۇرەگىنە ەرىكسىز ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتاتىنداي.

استانا تورىندەگى ۇلى ونەردىڭ ورداسى – استانا وپەرا تەاترىن كورگەن دە ارماندا، كورمەگەن دە ارماندا. ساۋلەتى ٴالى دە اڭىز بولىپ ايتىلاتىن استانا وپەرا تەاترى كورسەڭ كوز تويمايتىنداي. حاس شەبەردىڭ قولىنان ٴمىنسىز ورىلگەندەي اسەر بەرەتىن ونەر ورداسى اتىنا زاتى ساي.

2013 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن استانا وپەرا تەاترىنىڭ قۇرىلىسىن الباندار جۇرگىزىپتى. تەاترعا قاجەتتى دۇنيەلەردىڭ بارلىعى يتاليادان ارنايى اكەلىنگەن. ٴتىپتى كيىمىلگىشكە دەيىن. كىرە بەرىسكە ىلىنگەن ۇلكەن ليۋسترا بوگەم شىنىسىنان جاسالعان، سالماعى 1600 كەلى ەكەن. تەاتر حوللىنىڭ ٴوزى قويىلىم قويۋعا لايىقتالىپ جاسالعان. تەاتر ٴۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى اكۋستيكاسى بولسا، مۇندا دىبىس تاراتۋدا ەش ٴمىن جوق. بۇل ٴۇشىن تەاتر عيماراتىنىڭ قابىرعاسى، ٴتىپتى ەدەنى دە ەسەپتەلىپ، يتاليا، گەرمانيادان كەلگەن مامانداردىڭ ەسەبىمەن جاسالىپتى. 1250 ورىندىق ۇلكەن زال مەن 250 ورىندىق كامەرالىق زالى بار وپەرا تەاترىندا بيلەت باعاسى 500 تەڭگەدەن باستالادى ەكەن. ٴبىز بارعان ساتتە تەاتردا «دون كيحوت» بالەتىنىڭ پرەمەراسىنا دايىندىق قىزۋ ٴجۇرىپ جاتىر ەكەن. جۇمىس بابىندا تەاتر ساحناسىنان قويىلىم تاماشالاي الماساق تا قىزۋ دايىندىقتىڭ كۋاسى بولدىق. جاڭا تەحنو­لوگيامەن جابدىقتالعان ساحنانىڭ ٴوزى كورەرمەندى بەي-جاي قالدىرمايتىنى انىق. استانالىقتار ٴۇشىن رۋحاني ازىقتىڭ ورتاسى سانالاتىن ۇلى ونەر ورداسى ەرتەڭگى كۇنى كەلگەن قوناقتارعا ماقتانىپ كورسەتە الاتىنداي ۇلكەن دۇنيە ەكەنى داۋسىز.

p.s. ازىرگە جالت-جۇلت ەتكەن عيمارات­تاردىڭ ەرتەڭگى كۇنى نەندەي تاڭعاجايىپ­تار­مەن الەمدى تاڭعالدىراتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ەڭ باستىسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتەر، ادامزات يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن جاڭالىقتارعا كۋا بولاتىنىمىزعا سەنىم مول.

ٴدال ٴقازىر ەشكىم تاڭعالا قويماسا دا ادامزات يگىلىگىنەن ٴالى دە قۇنىن جوعالتپاعان جاڭالىقتار وسى الەمدىك كورمەلەردە دۇنيەگە كەلگەن. ٴتىپتى، بالمۇزداققا ارنالعان ۆافلي­دەن جاسالعان ستاقان دا الەمدىك كورمە تۋىن­دىسى ەكەن. سونداي-اق، ٴsىnger تىگىن ماشيناسى، ديزەل موتورى، ەلەكتر روزەت­كاسى، پوپوۆ راديوسى، تەلەحابار تاراتۋ، سەن­سورلىق ەكران الەمدىك كورمەلەردەن كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولدانىسقا ەنگەنىن ەسكەرسەك، قازاق ەلىندە وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ دە تاڭعاجايىپ تارتۋى از بولمايتىنى انىق.

ەكسپو تۋرالى ٴالى تالاي قالام تەر­بەيتىن بولامىز.

2012 جىلعى 22 قاراشادا حالىقارالىق كورمە بيۋروسىنىڭ (حكب) ٴ152-شى باس اسسامبلەياسى كەزىندە حالىقارالىق كورمە بيۋروسىنا 161 مۇشە-مەملەكەت وكىلدەرىنىڭ قۇپيا داۋىس بەرۋى بارىسىندا استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ ورنى بولىپ تاڭدالدى. استانا ٴوتىنىمىن 103 مەملەكەت قولدادى.

2014 جىلعى 11 ماۋسىمدا پاريجدە (فرانسيا) حالىقارالىق كورمە بيۋروسى (حكب) باس اسسام­بلەياسىنىڭ ٴ155-شى سەسسياسى ٴوتتى، ونىڭ بارىسىندا «ەكسپو-2017» حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى رەسمي مويىندالىپ، قازاقستانعا حكب-نىڭ تۋى تابىس ەتىلدى. وسى كەزدەن باستاپ قازاقستان شەتەلدىك قاتىسۋشىلاردى تارتۋ، كورپوراتيۆتىك قاتىسۋشىلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ، كورمەنى يميدجدىك ىلگەرىلەتۋمەن اينالىسۋ قۇقىعىنا يە بولدى.

استانا قالاسى expo-2017 حالىقارالىق مامان­داندىرىلعان كورمەسى 2017 جىلعى 10 ماۋسىمدا باستالىپ، 10 قىركۇيەكتە اياقتالادى.

ەكسپو-2017 كورمەسىنە 100 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى قاتىسادى دەپ جوسپارلايمىز. جالپى، 2 ميلليوننان ارتىق كەلۋشىلەر كۇتىلەدى، ولاردىڭ ٴارقايسىسى شامامەن 2 رەت جانە ودان ارتىق كورمەگە كەلەدى. وسىلايشا، جالپى كەلۋشىلەردىڭ سانى 5 ميلليوندى قۇرادى. جالپى كەلۋشىلەر سانىنىڭ 85%-ى قازاقستاندىقتار بولاتىنى كۇتىلەدى، ال 15%-ى – شەتەلدىك مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى، ولاردىڭ كوپشىلىگى تمد جانە قىتاي مەملەكەتتەرىنەن كەلەدى. سونداي-اق ەۋروپادان، تۇركيا مەن اقش-تان تۋريستەر كۇتىلەدى.

ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى باستى تاقىرىبى – «بولاشاق ەنەرگياسى». بۇل حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ جەر شارىنا زور اسەرىن تيگىزەتىن ەنەرگيانى تۇتىنۋ ماسەلەسىنە الاڭداۋشىلىعىن كورسەتەدى. كورمەنىڭ نەگىزگى ماقساتى: جاۋاپكەر­شىلىككە شاقىرۋ، پىكىرتالاستارعا ىنتالاندىرۋ جانە ادامداردىڭ جەر شارىندا ەنەرگيانى تۇتىنۋىن جوسپارلاۋ جانە باقىلاۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ، تابيعاتقا تيگىزەر زالالدى بارىنشا ازايتۋ. وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ «ادامزاتتىڭ وراسان زور ماسەلەلەرىن شەشۋ» اتتى كورمە تاقىرىبىنىڭ تاقىرىپشاسى ارقىلى كورىنىس تاپقان.

كورمەنىڭ باستى تاقىرىبى تاقىرىپشالار ارقىلى اشىلادى:

• cو2 شىعارىندىلارىن قىسقارتۋ;

• ەنەرگيا ٴتيىمدى ٴومىر سالتى;

بارلىعى ٴۇشىن ەنەرگيا.

استانا قالاسى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامان­داندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ - قازاقستاننىڭ نەگىزگى ۇلتتىق جوبالارىنىڭ ٴبىرى. ٴبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەلورداسىندا وسىنداي اۋقىمدى ٴىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا باستاما كوتەرگەن قر پرەزيدەنتى نۇرسۇتان نازاربايەۆ بولدى.

ەلباسىنىڭ حالىقارالىق بەدەلى جانە جان-جاقتى قولداۋى استانانىڭ ەكسپو-نى وتكىزۋ قۇقى­عىنا داۋىس بەرۋدە ماڭىزدى جەڭىس فاكتورىنا اينالدى.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورمەنى وتكىزۋ جوباسىن ٴوزىنىڭ جەكە باقىلاۋىنا الۋىنا بايلانىستى اتالمىش جوبا جىلدام ٴارى ٴساتتى دامۋدا. استانانى ەكسپو-2017 قوجايىنى رەتىندە مويىنداعاننان كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە اۋقىمدى جۇمىس جاسالدى: «استانا ەكسپو- 2017» ۇلتتىق كومپانياسى قۇرىلدى، تىركەۋ قۇجاتتاماسى بەكىتىلدى، كورمە كەشەنىنىڭ ۇزدىك جوباسى بويىنشا حالىقارالىق ساۋلەت كونكۋرسىنىڭ جەڭىمپازى انىقتالدى، ەكسپو ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى.

بولاشاق كورمە مەملەكەتتىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ باسىن قوسقان ۇلتتىق جوباعا اينالدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستاندىق­تارعا ۇندەۋ جاساپ، استانا قالاسى ەكسپو-2017 وتكىزۋ تۋرالى شەشىمنىڭ تاريحي وقيعا بولىپ تابىلا­تىنىن اتاپ ٴوتتى.

- ەكسپو كورمەلەرىندە الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ ۇزدىك تەحنولوگيالىق، عىلىمي، مادەني جەتىستىكتەرىن كورسەتەدى. ولار جاقاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ٴتارتىبىن قالىپتاس­تىرادى. مۇنداي ٴىس-شارالارعا بارلىق قۇرلىقتاعى ونداعان مەملەكەتتىڭ ميلليونداعان حالقى قاتىسادى. اسا باسەكەلى كۇرەستە استانانىڭ جەڭىم­پاز اتانۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بىرىنشىدەن، بۇل ٴبىزدىڭ ەلوردانى الەمدىك دارەجەدەگى وقيعانى قابىلداۋعا لايىقتى ورتالىق رەتىندە مويىنداۋى. ەكىنشىدەن، قازاقستاننىڭ پايداسىنا تاڭداۋ جاساۋ مەملەكەت جەتىستىكتەرىنىڭ جوعارى باعالانۋىن كۋالاندىرىپ، ونىڭ، جالپى ەۋرازيالىق ايماقتىڭ دامۋ كەلەشەگىن اتاپ كورسەتەدى. ۇشىنشىدەن، ٴبىزدىڭ ۇسىنعان «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىنىڭ وزەكتىلىگى دە جەڭىسكە وڭ اسەرىن تيگىزدى. اقىرىندا، ەڭ باستىسى –استاناعا تاڭداۋ جاساۋ بۇكىل قازاقستاندىق حالىقتىڭ ورتاق كۇشىنىڭ جەمىسى بولدى، - دەپ بەلگىلەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بۇكىل قازاقستاندىق­تاردى جەڭىسپەن قۇتتىقتاپ، ولارعا ەكسپو-2017 لايىقتى دەڭگەيدە وتكىزۋ مىندەتىن جۇكتەدى. قازاق­ستان پرەزيدەنتى ٴبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ وسىنداي اسا جوعارى مىندەتتى ورىنداپ شىعاتىنىنا سەنىم ٴبىلدىردى.

- كورمە مەملەكەت ٴۇشىن ۇلكەن سىناق بولىپ قانا قويماي، ٴبىزدىڭ جاسامپاز الەۋەتىمىزدى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. استانا قالاسى ەكسپو رەسپۋبليكانىڭ يننوۆاسيالىق دامۋىنا تۇرتكى بولادى، – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى.

قر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن 2013 جىلدىڭ قاڭتارىندا بارلىق مەملەكەتتىك جانە جەكە قۇرىلىمداردىڭ، دەمەۋشىلەردىڭ، وبلىستاردىڭ، مينيسترلىكتەر مەن مەكەمەلەردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ٴۇشىن «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى قۇرىلدى.

كورمە كەشەنىنىڭ ۇزدىك جوباسىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى كونكۋرس وتكىزىلدى، وعان الەمنىڭ ٴتۇرلى مەملەكەتتەرىنەن 50-دەن ارتىق ساۋلەتشىلەر قاتىستى. كونكۋرستا «ٴadrىan ٴsmىth+gordon ٴgىll ٴarchىtecture llp» امەريكالىق كومپانياسى جەڭىسكە جەتتى. مۇندا اتالمىش كومپانيانىڭ تەك قۇرىلىستا عانا ەمەس، ال «جاسىل ەنەرگەتيكا» سالاسىندا دا تاجىريبەسىنىڭ بولۋى ەسكەرىلدى.

ەكسپو-نىڭ باس عيماراتى – بۇل وزىق تەحنو­لو­گيالاردى پايدالانۋ ارقىلى سفەرا تۇرىندە سالىناتىن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى. ونىڭ قۇرىلىسىنا عيماراتتى سىرتقى تەمپەراتۋرا مەن دىبىستان وقۋشاۋلايتىن ەكى قاباتتى جوعارى تەحنولوگيالىق بەرىك شىنىلار قولدانىلادى. بۇل پاۆيلون «جاسىل تەحنولوگيالاردى» پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن ۇلگىلىك جوباعا اينالادى.

سفەرانىڭ ىشىندە جوعارى تەحنولوگيالار مۇراجايىمەن قاتار قازاقستان مەملەكەتىنەن، حالقىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن مۇراجاي ورنالاسادى.

ەلباسى 2014 جىلعى 24 ساۋىردە كورمە كەشەنىنىڭ كاپسۋلاسىن قالاۋ شاراسىنا قاتىسىپ، ەكسپو-قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسىنا جول اشتى.

«استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىنىڭ جالپى اۋدانى 174 گەكتاردى قۇرايدى، ونىڭ 25 گا ەكسپو-نىڭ نىساندارى - قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى، حالىقارالىق، تاقىرىپتىق جانە كورپوراتيۆتىك پاۆيلوندار، ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورنالاسادى. قۇرىلىس جۇمىستارى كەستە بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. بارلىق نىسانداردى 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانادى. بۇل ەلباسى ن.ٴا.نازاربايەۆتىڭ ۇلتتىق كومپانيا الدىنا قويعان مىندەتى بولدى.

سونداي-اق ۇلتتىق كومپانياعا كورمەدەن كەيىن ونىڭ نىساندارىن پايدالانۋ بويىنشا مىندەت جۇك­تەلدى. كورمە اياقتالعاننان كەيىن سالىنعان پاۆيلون­دار مەن باسقا دا نىساندار جاندانا تۇسەدى دەپ جوسپارلانادى. «ەكسپو-2017» جوعارى تەحنولوگيا­لىق ينفراقۇرىلىم بازاسىندا ەرەكشە مارتەبەگە يە «استانا» قارجى ورتالىعى قۇرى­لادى»، - دەپ ايتتى مەملەكەت پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازىرگى تاڭدا ەكسپو-2017 شەتەلدە ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. مەملەكەت پرەزيدەنتىنىڭ اتىنان 139 مەملەكەتكە جانە 12 حالىقارالىق ۇيىمعا رەسمي شاقىرۋ قاعازى جولداندى. ناتيجەسىندە، بۇگىنگى كۇنى 105 مەملەكەت (رەسەي، گەرمانيا، جاپونيا، تۇركيا، يزرايل، فران­سيا، ٴۇندىستان، ۆەتنام، ارمەنيا، پاكىستان، ازەر­بايد­جان، انگولا، بەلارۋس، سەنەگال، گرۋزيا، كۋبا، تۇركمەنستان، سەنت-كيتس جانە نەۆيس، ليبەريا، تاجىكستان، قحدر، رۋمىنيا، موناكو) جانە 17 حالىقارالىق ۇيىم (ەسكاتو، وەسر، يۋنيدو، يۋنەسكو، ماگاتە، دۇنيەجۇزىلىك بانكى، پروون، شىۇ جانە تاعى باسقالار) وزدەرىنىڭ كورمەگە قاتىساتىندارىن رەسمي تۇردە راستادى.

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي