USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
استانا:

وتپەلى كەزەڭ ونەگەسى

ەل ەڭسەسىن تۇسىرمەۋ جولىندا ەرتەڭگى كۇننىڭ كىرىسپەسىن جاساعان ەتى ٴتىرى ازاماتتاردان سارقان اۋدانى كەندە بولىپ كورگەن جوق. قيىن كەزەڭدە جۇرتشىلىق مۇددەسى ٴۇشىن تاۋەكەلگە بارىپ گەس قۇرىلىسىن قولعا العان سارقان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مەلىس رازبەك ۇلىنىڭ ەرلىككە تەڭ ەڭبەگىن ەشكىم دە ۇمىتپايدى. -راسىندا دا بۇل قۇرىلىستىڭ قالاي باستالعانى، كىشى ەنەر- گەتيكانى دامىتۋ يدەياسى كىمنەن تۋىنداعانى سول جىلدارى اۋدان اكىمى بولىپ قىزمەت اتقارعاندىقتان مەنىڭ جادىم- نان ٴالى وشە قويعان جوق،-دەيدى ازامات سلامجان ۇلى. –ەلەكترگە تاۋەلدى جىلۋ قازاندىقتارى جۇمىسىن توقتاتىپ، كوپ قاباتتى ۇيلەر قاڭىراپ، تۇرعىندارى جان-جاققا سابىلعان كەز ەدى ول. سول كەزدە سارقان وزەنىن اۋىزدىقتاپ، ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن كاسىپكەرلەردى ىزدەۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. سەبەبى، ەجەلدەن تاۋدان اعاتىن اساۋ وزەندەرىمىز شاعىن گەس-تەرگە تاپتىرماس مەكەن بولعانى بىزگە بەلگىلى ەدى. تاڭداۋ ەلدىك مۇددەنى تالماي كوتەرىپ جۇرەتىن الدىمىزداعى اقىلشى اعامىز مەلىس رازبەك ۇلىنا ٴتۇستى. گەس قۇرىلىسىن تاۋەكەلمەن باستاپ، قوماقتى قارجى قۇيىپ، كانال تازالاپ، عيمارات سوعىپ، اۋقىمدى جۇمىستى جۇزەگە اسىرعان مەلىس رازبەك ۇلىنىڭ وركەندى ٴىسى جالعاسىن تابۋدا. سۋ-ەلەكتر ستانساسى بۇل كۇندەرى قۋاتىن ارتتىرىپ، اعامىزدىڭ ەسىمى ۇرپاقتار جادىندا جاتتا- لىپ قالدى. سارقان اۋدانى اكىمىنىڭ 1991-1992 جىلدارى ٴبىرىنشى ورىنباسارى بولعان الدابەرگەن احمەتجان ۇلى اتانوۆ اۋدانداعى العاشقى كاسىپكەرلەردىڭ ٴبىرى. 1992 جىلى «الاتاۋ» كاسىپكەرلىك قۇرىلىمىن قۇرىپ، «اقجول» جەكە شارۋاشىلىعىن باسقارىپ، 1996 جىلدان ٴومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن، اتاپ ايتقاندا 2002 جىلعا دەيىن «سۇلتان» جشس- ٴنىڭ ٴتوراعاسى بولدى. ونىڭ قاراۋىنداعى كاسىپتىڭ بارلىعى دا جۇيەلى، ٴوزارا بايلانىستى دامىدى. جەكەشەلەندىرىپ العان بۇرىنعى «پيونەرلەر ٴۇيىن» وفيس-كەڭسەگە اينالدىردى. «جەتىسۋ» ساۋدا ٴۇيىن قولدى بولۋدان جەكەشەلەندىرۋ ارقىلى امان الىپ قالىپ، ەل يگىلىگىنە ۇسىندى. ناۋبايحانا جۇيەلى جۇمىس ىستەدى.

ٴسۇت-تاۋارلى فەرماسىنا قايتادان جان كىردى. مۇنداعى ٴىرى قارا عىلىمي ادىستەرمەن اسىل- داندىرىلدى. بيداي تۇقىمىن جاقسارتۋدى قولعا الىپ، عىلىمي نەگىزدەگى ەليتا تۇقىمدى ٴوندىرۋدى قولعا الدى. اۋدانداعى شارۋا قوجالىقتارىن وسى ٴونىمدى تۇقىممەن قامتاماسىز ەتىپ، استىق مولشىلىعىنا يگى قادام جاسادى. اكەسىنىڭ ىزگى ٴىسىن جالعاستىرعان الماس الدابەرگەن ۇلى بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداعى ەل يگىلىگىنە ۇلەس قوساتىن كاسىپكەرلەر ساپىندا. ول ەل سەنىمىن يەلەنىپ، وبلىستىق ٴماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان بولاتىن. تاريحى تەرەڭدەگى قويلىق اۋىلىنىڭ بۇگىنگى اجار-كەلبەتى سول ەلدى مەكەندەگى ۇجىمدىق شارۋاشىلىقتى 1979-1996 جىلعا دەيىن باسقارعان بولات ماكەتوۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. بولات ٴنابي ۇلى ۇزىن جولدىڭ بويىنداعى ەلدى مەكەننىڭ ەڭسەسىن بيىكتەتىپ تۇرعان مادەنيەت ٴۇيىن، ۇلى وتان سوعىسىندا قازا بولعان بوزداقتارعا ارنالعان كەشەندى مە- موريالدى، ورتالىقتاعى ساياباقتى ٴوز باستاماسىمەن دەر كەزىندە ەل يگىلىگىنە ۇسىنۋعا يگى ىقپالىن تيگىزگەن ازامات. جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە دە شارۋا قوجالىعىن ساۋاتتى باسقارىپ، جەرلەستەرىنە تىرەك بولا بىلگەندىگى، قامقورلىققا مۇقتاج وتباسىلارىن قاناتىنىڭ استىنا العاندىعى ٴالى كۇنگە دەيىن اڭىز بولىپ ايتىلادى. قولى قالت ەتە قالسا كوكەيدەگى كوكسەۋىن، وزەگىن ورتەگەن وكىسىگىن دە ولەڭمەن ورنەكتەگەن اقىن اعامىزدىڭ سوڭىندا بىرنەشە جىر كىتاپتارى قالدى. بۇگىنگى تاڭدا بولات اعانىڭ ۇلى مەيرام سول اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى رەتىندە اكە ٴىسىن لايىقتى جالعاستىرۋدا. اۋدانداعى مال دارىگەرلىك ستانساسىنا تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ۇزاق جىلدار بويى مال دارىگەرلىك سالادا تاجىريبە جيناقتاپ، ٴبىرقاتار شارۋاشىلىقتاردى باسقارعان وسى سالانىڭ بىلىكتى مامانى قانات مامان- بايەۆ جەتەكشىلىك ەتتى. جاڭا عاسىر باستاۋىندا اۋداندىق اۋماقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى قۇرىلىپ، وسى باسقارمانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان قانات مامانباي ۇلى ىسكەرلىگىن تانىتتى.

اۋدان كاسىپكەرلەرى 2003-2005 اۋىل جىلدارى گەكتار كولەمىن ارتتىرۋمەن قاتار، ونىڭ شىعىمدىلىعى مەن ساپاسىنا كوڭىل ٴبولدى. اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مەملەكەتتىك كارانتين جانە فيتوسانيتاريا ٴبولىمى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەرلەرىن ٴار ٴتۇرلى زيانكەستەر جانە ارامشوپتەردەن ارىلتۋدى قاداعالادى. ەگىس القاپتارىنداعى جەر كولەمىنەن مونوليتتەر الىنىپ، ونىڭ ٴوسىپ-دامۋ بارىسى انىقتالدى. ساپاعا باسا نازار اۋدارىلىپ، شارۋا قوجالىقتارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلىپ، اگروتەحنيكالىق شارالاردى عىلىمي نەگىزدە جۇرگىزۋ قولعا الىندى. وسى ٴىستىڭ باستاۋىندا جۇرگەن قانات مامانباي ۇلى زەينەتكەرلىككە شىققان سوڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە سارقان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا «پرولەتاريي» كولحوزىندا بولىمشە باسقارۋشىسى بولعان بولات راحمەتقاليەۆ ۇزاق جىلعى تاجىريبەسى ناتيجەسىندە ٴوز سالاسىنىڭ بىلىكتى ماما- نى رەتىندە جاستارعا ۇلگى بولا ٴبىلدى. بۇعان دەيىن سارقان اۋداندىق «كازسەلحوزتەحنيكا» بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى، قارابۇلاق دەۋ-نىڭ باستىعى، سارقان اۆتوبازاسىندا ديرەكتور بولعان بولات راحمەتقالي ۇلى 1997 جىلعا دەيىن ەڭبەك ساپىنان قالماي، قيىن كەزەڭدى جۇرتشىلىقپەن بىرگە بىرلەسىپ كوتەردى. بولات اعانىڭ بالالارى ومىردەن ٴوز ورىندارىن تاپقان. جوعارعى وقۋ ورنىن ٴبىتىرىپ، اكە جولىمەن اقسۋ اۋدانىندا باس ينجەنەر، «كراسنىي وكتيابر» سوۆحوزىندا ديرەكتوردىڭ كوممەرسيا جونىندەگى ورىنباسارى بولعان عالىم بولات ۇلى راحمەتقاليەۆ العاشقىلاردىڭ ساپىندا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ، دارىلىك شوپتەر جيناپ- وتكىزىپ، بۇل سالادا جەتىستىككە جەتتى. ٴبىر شاقىرىلىم بويى اۋداندىق ٴماسليحاتتىڭ حاتشىسى بولعان ونىڭ بۇل كۇندەرى «عالىم» شارۋا قوجالىعى 900 گەكتار القاپتان سويا، بيداي، ارپا داقىلدارىنان ٴتيىستى ٴونىم الىپ، جەرلەستەرىن جۇمىسپەن قامتىپ كەلەدى. -«1990 جىلى 5-قاڭتاردا اۋداندىق كەڭەس دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى بولدى.

سول كۇنى سەسسيانىڭ الدىندا ٴبىر توپ دەپۋتاتتار، شارۋاشىلىق باسشىلارى اۋداننىڭ ٴبىرىنشى حاتشىسىنىڭ ورىنتاعىنا كانديدات ەتىپ اۋداندى باسقارىپ وتىرعان سۋمينگە قارسى بالاما- لى تۇردە مەنىڭ كانديداتۋرامدى قويماق بولدى،-دەپ ەسكە الادى تاۋەلسىزدىك قارساڭىنداعى جىلىمىق كەزەڭدى سارقان اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مەيرامعالي قالياسقاروۆ. - ارىپتەستەرىمنىڭ ۇسىنىسىنا كەلىسىمىمدى بەردىم. جابىق دا- ۋىسپەن ەكەۋىمىزدى سايلاعاندا مەنىڭ كانديداتۋرام ٴوتىپ كەتەتىنىن دەپۋتاتتاردىڭ قاس- قاباعىنان اڭداپ بىلگەن سۋمين وبلىستىڭ ٴبىرىنشى باسشىسى انۋفريەۆكە تەلەفون شالىپ قويىپتى. ٴقاۋىپ ٴتونىپ تۇرعانىن ايتسا كەرەك. ٴبىر كەزدە زالدا وتىرعان ماعان «وبلىس باسشىسى تەلەفونعا شاقىرادى» دەگەن حابار كەلدى. بارماۋعا بولمايدى. «سەن كىممەن جۇمىس جاسايىن دەپ ٴجۇرسىڭ؟» دەپ دۇرسە قويا بەردى ماعان انۋفريەۆ. سونى- مەن سەسسيا باستالعاندا ٴسوز سويلەپ ٴوزىمنىڭ كانديداتۋرامدى الۋىما تۋرا كەلدى. ماعان سەنىم بىلدىرگەن جىگىتتەر، ارينە، اشۋلاندى، رەنجىدى. سونداعى دەپۋتاتتاردىڭ الدىنداعى وسىلاي ۇياتتى بولعانىم بار. ماعان جاساعان ادىلەتسىزدىكتەرى ٴۇشىن اۋدان، وبلىس باسشىلى- عىمەن ىشتەي ەرەگەسكە ٴتۇستىم. قازاق رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنە دەپۋتاتتىققا ۇمىتكەر بولىپ تىركەلدىم. سايلاۋعا 5 كانديدات قاتىستىق. ونىڭ ٴبىرى مەنىڭ قاراۋىمدا بريگادير بولىپ ىستەگەن يماش نامىسبەكوۆ بولاتىن. ماعان قارسى جۇمىس ٴورىس الدى. الايدا دەموكراتيالىق ورلەۋ كەزەڭىندە حالىقتىڭ شىنايى ىقىلاسىنا يە بولدىم. 5 ۇمىتكەردىڭ اراسىنان 54 پايىز داۋىس الىپ، زاڭ شىعارۋشى ەڭ جوعارعى ورگاننىڭ – جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندىم. ٴبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا قوعامدىق وزگەرىستەرگە اتسالىسۋ باقىتى بۇيىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقاندا 12 شاقىرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە ەلىمىزدىڭ تاعدىرىنا داۋىس بەردىك. وسى كەزەڭدە ەل ٴسوزىن ۇستاي الاتىن مىقتى ازاماتتارمەن ۇزەڭگىلەس جۇردىك. سونىمەن جوعارعى كەڭەس قابىرعاسىندا زاڭ شىعارۋ ٴۇردىسىن باستان وتكەردىك. مەملەكەت مۇددەسى مەن ەل يگىلىگىن ۇشتاستىرا وتىرىپ، زاڭ قالىپتاستىرۋ ٴۇشىن كوپ ىزدەنۋگە تۋرا كەلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىندىق ٴبىزدىڭ دە قابىرعامىزعا باتتى. ەندى مەملەكەتتىڭ الدىندا ەسكى ستەرەوتيپپەن ەمەس دەربەس ەلدىڭ وزىندىك مۇددەسىن كوتەرەتىن پارلامەنت قۇرۋ مىندەتى تۇردى. ٴبىر جىعىلىپ، ٴبىر تۇرىپ ٴجۇرىپ ەلىمىز از جىلدا ەڭسەسىن تىكتەپ الدى. بۇعان دەيىن باقالى سوۆحوزىن، «پۋت يليچا» كولحو- زىن باسقارعان مەن 1993-1997 جىلدارى قايتادان باقالى ۇجىمىنىڭ ٴتوراعاسى بولدىم. كەتەۋى كەتىپ بارا جاتقان شارۋاشىلىق تاعدىرى جۇرەگىمە باتاتىن. جوعارىدان كەلگەن نۇسقاۋ بويىنشا قوعامدىق يگىلىك جەكە مەنشىككە ٴبولىنىپ بەرىلۋ كەرەك ەكەندىگىن تۇسىنە ٴجۇرىپ، ۋاقىت تالابىن امالسىز قابىلداۋىما تۋرا كەلدى. 1997 جىلدان جەكە قوجالىق قۇرىپ، وعان اكەمنىڭ اتىن بەرىپ، اكە اتىنا كىر كەلتىرمەۋ ٴۇشىن اسپاي-تاسپاي ٴوز مۇمكىندىگىمشە تىرلىك كەشىپ كەلەمىن». وسىلاي دەيدى اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ساپىنداعى قادىرمەندى مەيرامعالي اعامىز.

اۋداندىق ٴبىلىم بەرۋ ٴبولىمىن تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان باستاپ 1996 جىلعا دەيىن ٴالىمحان سۇلەيمەنوۆ باسقاردى. بۇعان دەيىن ۇزاق جىلدار پارتيا-كەڭەس سالاسىندا تاجىريبە جيناقتاعان بۇل كىسىنىڭ تەمىردەي ٴتارتىبى ٴبىلىم سالاسىن قوجىراتپاي امان ۇستاپ قالدى. دەگەنمەن باسىنا تارتسا اياعىنا جەتپەيتىن كەدەيدىڭ كورپەسىندەي بيۋدجەت تاپشىلىعى قيىندىعىن تيگىزبەي قالعان جوق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىق اعارتۋ ٴىسىنىڭ ۇزدىگى ٴالىمحان اعامىز جوعارى ورىنداعىلارمەن ٴتىل تابىسىپ، وتپەلى كەزەڭدە اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ قىسقارماي، ٴوز سالاسى بويىنشا ۋاقىتتان قالماي العا ادىمداۋىنا ٴبىر ادامداي ۇلەس قوستى. كوپشىلىك الدى-ارتىن باعامداي الماعان 1992 جىلى قاراۋىلتوبە اۋىلىندا انۋاربەك قانابەكوۆ «ماقسات» شارۋا قوجالىعىن اشتى. 1996 جىلى قوجالىق «ەلشەرگە» اينالىپ، ەگىستىكپەن قوسا مال وسىرۋگە تالپىنىس جاسادى. كەيىننەن شارۋاقور انۋاربەك قانابەكوۆ «قانابەك» شارۋا قوجالىعىن ٴبىرىڭعاي مال شارۋاشىلىعىنا، «انۋاربەك» شارۋا قوجالىعىن ەگىن شارۋاشىلىعىنا مامانداندىرۋعا دەن قويدى. «اسۋدا القىنۋعا بولمايدى» دەپ جەرلەستەرىنە دەم بەرگەن كاسىپكەر اعامىزدىڭ ەڭبەگى ەلەنىپ، ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن «ەرەن ەڭبەگى ٴۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. 1991 جىلى ەلدەن بۇرىن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ وزگەشەلىگىن پايىمداعان «داۋرەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى الماعامبەتوۆ داۋلەت جالەل ۇلى ون جىل مەرزىمگە نەسيە الىپ، ٴوز سالاسىن قاجەتتى تەحنيكامەن جاراقتاندىرا ٴبىلدى. جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ باستاۋىندا ساپالى تۇقىممەن قارا جەردىڭ قايتارىمىن ەسەلەدى. گەكتارىنان 25 سەنتنەردەن بيداي، 35 سەنتنەردەن سويا ٴونىمىن الىپ ەڭبەگىنىڭ وتەۋىن كورگەن كاسىپكەردىڭ شارۋاشىلىعىنان وتكىزىلەتىن ٴسۇتتىڭ دە، ەتتىڭ دە، ٴجۇننىڭ دە كولەمى ارتتى. جەكە سەرىكتەستىك اشىپ، "تال-تال" ۋچاسكەسىنەن تۇرعىن ٴۇي مەن مال قوراسىن جاڭادان سالدى. ٴىرى قارانى 200 باسقا، قوي تۇلىگىنىڭ باسىن 500-گە جەتكىزدى. كەيىننەن ۇزاق جىل تۋبەركۋلەز اۋرۋحاناسىنىڭ باس ەسەپشىسى بولعان زايىبى بازارحان جولداسقىزى ايناقۇلوۆا زەينەت دەمالىسىنا شىققان سوڭ ەكەۋى «ايزەرە» كافەسى مەن قوناق ٴۇيىن اشىپ، جۇرتشىلىققا قىزمەت كورسەتۋ ٴىسىن جالعاستىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعىلىمى مول. بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى اڭسارلى ارمانى بولعان تاۋەلسىزدىك جىلدا- رى بارىمىزدى باعامداپ، جوعالتقانىمىزدى تۇگەندەپ، ٴتول تەڭگەمىزدى قولعا ۇستادىق. شەكارامىزدىڭ اشىق-شاشىق تۇستارىن تاعى دا ٴبىر شەگەندەپ، ٴوز اتا زاڭىمىزدى قابىلدادىق. ۇلىقتى ۇلاندارىمىزدى عارىشقا ۇشىرىپ، ٴتىلىمىزدى تىرىلتتىك. اسكەرىمىزدى ساپقا تۇرعىزىپ، اسپان تۇستەس كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتتىك. جاراتقاننىڭ ٴوزى بەرە سالعان جەراستى بايلىقتارىمىزدىڭ ارقاسىندا ەڭسەمىزدى تىكتەپ، وزگەلەر الدىمەن سالەم بەرەتىن مەملەكەتكە اينالدىق. قيالىمىزعا دا كىرمەگەن عالامات عاجايىپتاردىڭ كۋاسى بولدىق. ارقا تورىندە جاڭا استانامىز بوي كوتەردى.

جومارت يگىمان.

كوممەنتاريي0

ۆاش كوممەنتاريي بۋدەت وپۋبليكوۆان پوسلە مودەراسيي