Жұмыссыздарды тіркеу тәртібі өзгереді: Еңбек министрлігі түсіндірді
2026 жылғы 1 қазаннан бастап Қазақстанда жұмыссыздарды тіркеу тәртібі өзгереді. Пилоттық жоба аясында мансап орталықтарына жұмыс іздеп келген адамға ресми түрде жұмыссыз мәртебесі берілгенге дейін лайықты жұмыс табуға көмектесу үшін 13 күн беріледі. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі BAQ.KZ тілшісіне бұл мерзімнің не үшін ұзартылып жатқанын және жаңа тетік қалай жұмыс істейтінін түсіндірді.
Мерзімді 13 күнге дейін ұзарту себебі
Еңбекмині қолданыстағы уақыт жұмыс іздеп келген азаматпен сапалы жұмыс жүргізу үшін жеткіліксіз екенін түсіндірді.
Мансап орталығының маманы ізденушінің кәсіби тәжірибесі мен дағдыларын зерттеп, профильдеу жүргізуі, оның қажеттіліктері мен тілектерін анықтауы, лайықты бос жұмыс орындарын таңдауы, жұмыс берушілермен байланыс орнатып, қажет болған жағдайда сұхбаттар ұйымдастыруы қажет.
«13 күн – бұл жұмысқа орналастыруды қамтамасыз ету үшін сапалы мансаптық сүйемелдеуге қажетті уақыт. Мансап орталығына жүгіну формалды тіркеу рәсімі болудан қалып, түпкілікті мақсаты жұмысқа орналастыру болып табылатын толыққанды мансаптық бағытқа айналады», – деп хабарлады министрлікте.
Осылайша, бұл кезеңде мансап орталығының негізгі міндеті адамға жұмыссыз мәртебесін беру емес, оған лайықты жұмыс табуға тырысу болады.
Егер 13 күн ішінде азаматты жұмысқа орналастыру мүмкін болмаса, ол жұмыссыз ретінде тіркеледі.
13 күн ішінде не істеледі?
Жұмыс ізденушіні профильдеуден басталады. Мансап орталығының маманы оның білімін, кәсіпқойлығын, кәсіби тәжірибесі мен дағдыларын, сондай-ақ еңбек жағдайлары мен жалақыға қатысты тілектерін зерттейді.
Осы ақпарат негізінде адамға лайықты бос жұмыс орындары ұсынылып, әлеуетті жұмыс берушілермен байланыс ұйымдастырылады.
Қажет болған жағдайда ізденушіге жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің басқа да шаралары – кәсіби оқыту, субсидияланатын жұмыс орны, кәсіпкерлік бастаманы қолдау немесе ерікті түрде қоныс аудару ұсынылуы мүмкін.
Бұл ретте мансап орталығы 13 күн ішінде адамға ұсынуға міндетті бос жұмыс орындарының нақты саны белгіленбейді.
«Ұсынылатын бос орындардың нақты саны өңірдегі еңбек нарығындағы жағдайға және ізденушінің бейініне байланысты. Бастысы – ұсыныстардың формалды саны емес, жұмысқа орналасуға нақты көмек көрсету. Азамат жұмыс іздеуге белсенді қатысып, ұсынылған нұсқаларды қарастыруы тиіс», – деп атап өтті Еңбек министрлігінде.
Қолданыстағы тәртіпті не үшін өзгерту керек?
Ведомствода түсіндіргендей, тиімді жұмысқа орналастыру үшін адамды жай ғана жұмыссыз ретінде тіркеу жеткіліксіз.
Мансап орталығы профильдеу жүргізіп, жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің жеке жоспарын әзірлеуі, бос жұмыс орындарын таңдауы, жұмыс берушілермен байланысып, сұхбаттар ұйымдастыруы және жұмыс іздеу барысында ізденушіні сүйемелдеуі қажет.
Ведомствоның есебі бойынша, қосымша уақыт бұл іс-шаралар кешенін азаматқа жұмыссыз мәртебесі берілгенге дейін де өткізуге мүмкіндік береді.
«Жұмыссыз ретінде тіркеу мерзімін екі аптаға дейін ұзарту мансап орталықтарына азамат жұмыс іздеуші адам мәртебесінде болған кезеңде жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларының толық кешенін жүзеге асыруға, жұмысқа орналастыру тиімділігін арттыруға, негізсіз тіркелген жұмыссыздар санын қысқартуға және азаматтар жұмыссыз мәртебесін алғанға дейін оларды жұмысқа орналастырудың басымдығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», – деді министрлікте.
Осылайша, Еңбекмині бұл арқылы жұмысқа орналастыру тиімділігін арттырып қана қоймай, адамның лайықты жұмыс іздеу бойынша толыққанды жұмыстан өтпей, жұмыссыз мәртебесін алатын жағдайларын азайтуды көздейді.
Пилоттық жоба бүкіл Қазақстан бойынша іске қосылады
Жаңа тетік 1 қазаннан бастап елдің барлық өңірінде жұмыс істей бастайды. Пилоттық жоба 2026 жылдың соңына дейін жалғасады.
Еңбекминінде түсіндіргендей, бұл кезең жаңа тәсілді жүйелі негізде одан әрі қолданар алдында сынақтан өткізу үшін қажет.
Қазақстанда 365 мыңға жуық жұмыссыз тіркелген
Еңбек министрлігінің ақпараттық жүйелерінің деректері бойынша, 2026 жылғы 22 қыркүйектегі жағдай бойынша мансап орталықтарында жұмыссыз ретінде шамамен 365 мың адам тіркелген.
2026 жылдың сегіз айында Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жұмысынан айырылу жағдайына арналған әлеуметтік төлемді 314 мыңнан астам адам алды.
Ай сайынғы төлемнің орташа мөлшері 102 897 теңгені құрады.
Әлеуметтік төлемдерді бақылау
Әлеуметтік төлемдерді тағайындаудың негізділігі мәселесі бұған дейін де оларды заңсыз алуға байланысты тергеулер фокусында болған еді.
2024-2025 жылдары Қаржылық мониторинг агенттігі жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемдерді заңсыз алуға қатысты он қылмыстық істі тергеді. ҚМА деректері бойынша, схемаларды ұйымдастырушылар жүкті әйелдерді, оның ішінде арнайы құрылған ЖК-ге фиктивті түрде жұмысқа орналастырып, содан кейін әлеуметтік және зейнетақы жарналарын рәсімдеген. Нәтижесінде 385 әйел жалпы сомасы шамамен 1 млрд теңге төлем алған. Бұл істер бойынша 15 ұйымдастырушы жауапкершілікке тартылды.
Бұған дейін Мәжілістің бұрынғы депутаты Дәулет Мұқаевтың декретке шыққан кезде төлем алу мәселелеріне арналған «Декретке миллионмен» курсы қоғамда айтарлықтай резонанс тудырған еді.
Заңсыз декреттік төлемдерді алуды тергеу аясында курс төңірегінде пікірталас туындады. Мұқаевтың өзі алаяқтық схемалармен байланысы бар екенін жоққа шығарды. Ол сабақтарда eGov-та қолжетімді ақпаратты түсіндіргенін және тыңдаушыларды фиктивті ЖК құруға және заңнаманы айналып өтуге болмайтыны туралы ескерткенін мәлімдеді.
Алайда бұл жағдайлар жұмыссыздарды тіркеу бойынша қазіргі пилоттық жобамен тікелей байланысты емес. Еңбекминінде тәртіпті өзгерту қажеттілігін мансап орталықтарына жұмыс іздеушілерді толыққанды іздеу және сүйемелдеу үшін көбірек уақыт қажет екендігімен түсіндіреді.
Пилоттық жоба мансап орталықтарының жұмыс тәсілін өзгертуі тиіс: негізінен тіркеу рәсімі болудың орнына, басты назар ізденушіні сүйемелдеуге және оған ресми жұмыссыз мәртебесін алғанға дейін жұмыс табуға тырысуға аударылады.