Жол, ауызсу, жұмыс орындары: Қазақстан өңірлерін қандай өзгерістер күтіп тұр?

Президент Жолдауында өңірлердің инфрақұрылымын жаңғыртуға басымдық берілді. 2029 жылдың соңына дейін бұл мақсатқа Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бағыттау көзделген. Қаражаттың бір бөлігі әлеуметтік нысандар салуға, коммуналдық желілерді жаңартуға және елді мекендердің тыныс-тіршілігіне қажетті инфрақұрылымды дамытуға жұмсалмақ. Сонымен қатар ауылдар мен шағын қалаларда кәсіпкерлікті қолдау, жаңа жұмыс орындарын ашу және мамандар тарту бағытындағы қолданыстағы бағдарламалар жалғасып жатыр.

Өңірлерде қандай нысандар салынады?

2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев елдің барлық аймағында құрылыс жұмыстарын жандандырып, халыққа қажетті әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымды дамыту керектігін айтты.

Осы мақсатта Үкімет ауқымды инфрақұрылымды жаңғырту жоспарын әзірлеуге тиіс. Президент тапсырмасына сәйкес, 2029 жылдың соңына дейін бұл бастамаға Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бөлу көзделген. Оның 1,5 трлн теңгесін әлеуметтік жобаларға 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында қарастыру тапсырылды.

Алғашқы кезеңде өңірлерде денсаулық сақтау саласының шамамен 70 нысанын, соның ішінде перинаталдық орталықтар, ауруханалар, жедел жәрдем станциялары, балаларды оңалту орталықтары және ерекше қажеттілігі бар балаларға арналған спорт залдарын салу жоспарланған.

Бұдан бөлек, білім беру, спорт және мәдениет салаларында шамамен 50 нысанның құрылысы басталмақ. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығына да қомақты қаражат бағытталады. Жоспар бойынша, бірқатар елді мекен газбен және таза ауызсумен қамтамасыз етіледі.

Бұл бастамалар шағын қалалар мен ауылдардың тұрғындары үшін маңызды. Өйткені өңірдің даму деңгейі тек жаңа ғимараттардың салынуымен емес, халықтың сапалы медициналық көмекке, білімге, ауызсуға және қолайлы көлік инфрақұрылымына қол жеткізуімен өлшенеді.

Ауылдарды дамытуға арналған бағдарлама қалай жүзеге асып жатыр?

Ауылдық елді мекендердің инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған негізгі тетіктердің бірі – «Ауыл – Ел бесігі» жобасы.

Экономика министрлігінің бұған дейін жариялаған мәліметіне сәйкес, 2025 жылы республикалық бюджет пен Ұлттық қордан жоба аясында 226 ауылдағы 255 жобаны іске асыруға 73 млрд теңге бөлінген. Нәтижесінде 150 әлеуметтік нысан және 67 тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысаны салынып, қайта жаңғыртылған. Сонымен қатар 180 шақырым жол және 1 мың шақырым ауылдық инженерлік желі жаңартылған.

Ал Президенттің 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында «Ауыл – Ел бесігі» жобасына қосымша қаражат бөлу туралы жаңа тапсырма берілген жоқ. Сондықтан қолданыстағы жобаның нәтижелері мен жаңа инфрақұрылымдық жоспарларды бөлек қарастырған жөн.

Жалпы, ауылдарды дамытудағы негізгі міндет – тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей әсер ететін мәселелерді шешу: жолдарды жөндеу, ауызсу мен газға қолжетімділікті арттыру, мектептер мен медициналық ұйымдардың жағдайын жақсарту.

Ауыл тұрғындары кәсіп ашу үшін қандай қолдау ала алады?

Ауыл мен шағын қалалардың экономикалық әлеуетін арттыру үшін инфрақұрылыммен қатар, тұрақты жұмыс орындарын құру да маңызды. Осы бағытта «Ауыл аманаты» жобасы іске асырылып келеді.

2026 жылы бұл жобаны жалғастыруға республикалық бюджеттен 100 млрд теңге қарастырылған. Қаражаттың бір бөлігі ауыл тұрғындары мен шағын қала кәсіпкерлерінің бизнес-бастамаларын қолдауға, соның ішінде ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге және кооперативтер құруға бағытталмақ.

Жеңілдетілген микрокредиттер ауыл тұрғындарына жеке кәсібін ашуға немесе жұмыс істеп тұрған бизнесін кеңейтуге мүмкіндік береді. Мұндай жобалар ауылда жаңа жұмыс орындарын құруға, жергілікті өнімді өңдеуге және халықтың табыс көздерін әртараптандыруға бағытталған.

Сонымен қатар 2026-2029 жылдарға арналған «Іскер аймақ» бағдарламасы микро және шағын бизнесті қолдауды көздейді. Оның негізгі басымдықтарының бірі – ауылдық елді мекендер мен шағын қалалардағы кәсіпкерлік белсенділікті арттыру. Бағдарлама аясында 2029 жылға дейін 1,2 трлн теңге көлемінде қолдау қарастырылған.

Бұл бастамалар өңірлердегі экономикалық белсенділікті күшейтуге бағытталғанымен, олардың нақты нәтижесі қаржының игерілуіне ғана емес, кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуіне және құрылған жұмыс орындарының сақталуына да байланысты.

Ауылға мамандарды қалай тартуға болады?

Ауылдық жерлердің дамуында кадр мәселесі де маңызды орын алады. Мектептерге мұғалімдер, медициналық ұйымдарға дәрігерлер мен орта буын мамандары, мәдениет және әлеуметтік салаға қызметкерлер қажет.

Осы бағытта «Дипломмен – ауылға» бағдарламасы жұмыс істейді. Ол ауылдық елді мекендерге жұмыс істеуге келген мамандарға көтерме жәрдемақы мен тұрғын үй сатып алуға бюджеттік кредит ұсынуды көздейді.

Экономика министрлігінің дерегіне сәйкес, бағдарлама іске қосылған 2009 жылдан 2025 жылға дейін 54,8 мың маманға тұрғын үй сатып алуға жалпы сомасы 214 млрд теңге болатын бюджеттік кредит берілген. 2026 жылы тағы 2,5 мың маманға қолдау көрсету жоспарланған.

Мұндай шаралар ауылдарға білікті кадрларды тартуға және әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Шағын қалалардың болашағы неде?

Қазақстанның өңірлік саясаты тек ауылдардың инфрақұрылымын жақсартумен шектелмейді. Шағын қалалардың экономикасын әртараптандыру, жергілікті кәсіпкерлікті дамыту және жаңа жұмыс орындарын ашу да маңызды міндеттердің бірі.

2025-2030 жылдарға арналған Өңірлік даму тұжырымдамасы өңіраралық айырмашылықты азайтуға, тұрғындарды базалық инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге және өңірлердің экономикалық әлеуетін арттыруға бағытталған.

Құжатта моноқалалар мен шағын қалалардың, сондай-ақ ауылдық елді мекендердің экономикасын әртараптандыруға басымдық берілген. Бұл жергілікті жерлерде жаңа өндірістер ашу, қызмет көрсету саласын дамыту және кәсіпкерлікке жағдай жасау қажеттігін көрсетеді.

Президенттің жаңа Жолдауындағы инфрақұрылымды жаңғырту тапсырмасы осы бағыттармен сабақтас. Алайда қаржыландыру көлемі мен құрылыс жоспарларының өзі өңірлер арасындағы айырмашылықты автоматты түрде жоймайды. Нәтиже нысандардың қай жерде салынатынына, тұрғындардың нақты қажеттіліктерінің ескерілуіне және жобалардың уақытында іске қосылуына байланысты болады.

Alatau City: жаңа экономикалық орталық құру жоспары

Өңірлердің экономикалық әлеуетін талқылағанда Alatau City жобасын да жеке мысал ретінде қарастыруға болады. Алайда бұл ауылдарды қолдауға арналған бағдарлама емес, инвестиция, инфрақұрылым және жаңа өндірістер негізінде дамытылып жатқан қалалық жоба.

Үкіметтің 2026 жылғы тамызда жариялаған мәліметіне сәйкес, Alatau City жобаларының инвестициялық портфелі 67 жобадан тұрып, олардың жалпы құны шамамен 6,9 млрд АҚШ долларына бағаланған. Жобаларды іске асыру нәтижесінде 55 мыңға жуық жұмыс орнын құру әлеуеті бар екені хабарланған.

Қалада инженерлік және көлік инфрақұрылымын дамыту жұмыстары да қарастырылған.

Alatau City-дің өңірлік даму тұрғысынан маңызы – жаңа инвестиция тарту, жұмыс орындарын құру және экономикалық белсенділіктің жаңа орталығын қалыптастыру мүмкіндігі. Дегенмен жоспарланған жұмыс орындары мен инвестиция көлемін іске асқан нәтиже ретінде көрсетуге болмайды: олардың орындалуы жобалардың жүзеге асуына байланысты.

Қорытындылай келе, ауылдар мен шағын қалаларды дамытуда екі бағыт қатар жүруі қажет: біріншісі – жол, су, газ және әлеуметтік нысандар сияқты базалық инфрақұрылымды жақсарту; екіншісі – тұрақты жұмыс орындарын құрып, жергілікті экономиканы дамыту. Президенттің жаңа Жолдауында инфрақұрылымға ауқымды қаражат бөлу көзделсе, қолданыстағы мемлекеттік бағдарламалар кәсіпкерлікті қолдау мен ауылға маман тартудың тетіктерін ұсынып отыр. Ендігі маңызды мәселе – осы шаралардың өңір тұрғындарының өмір сапасына нақты қалай әсер ететіні.