Жаңа зауыттардан ірі өндіріс орындарына дейін: Қазақстан жеті жылда қандай жетістіктерге жетті?

Қазақстанда 2026 жылдың алғашқы сегіз айында негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 17%-ға артты. Өсімге өнеркәсіп саласындағы жобалар, жаңа өндіріс орындарының іске қосылуы және энергетикалық инфрақұрылымның дамуы ықпал етті. 2019 жылдан бері елде жалпы құны 8,7 трлн теңге болатын 1 226 өнеркәсіптік жоба жүзеге асырылып, 106,8 мың тұрақты жұмыс орны ашылды. Бұл туралы Ranking.kz жазды.

Өнеркәсіп – инвестиция тартудың негізгі қозғаушы күші

2026 жылғы қаңтар-тамыз айларында Қазақстан экономикасына негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 17%-ға өсті. Бұл ретте нақты көлем индексі (НКИ) 108,1%-ды құрады. Яғни баға өзгерісін ескергенде, инвестицияның нақты өсімі 8,1%-ға жетті.

Инвестициялық белсенділіктің артуына өнеркәсіп саласы елеулі үлес қосып отыр. Биылғы сегіз айда бұл салаға негізгі капиталға салынған барлық инвестицияның 40%-дан астамы тиесілі болды.

Атап айтқанда:

• өңдеу өнеркәсібіне – 1,9 трлн теңге немесе жалпы инвестицияның 14,1%-ы;
• тау-кен өнеркәсібіне – 1,87 трлн теңге немесе 13,9%-ы;
• электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен жабдықтау және ауаны баптау саласына – 1,3 трлн теңге немесе 9,7%-ы;
• сумен жабдықтау, қалдықтарды жинау, өңдеу және жою, сондай-ақ ластануды жою қызметіне – 388,2 млрд теңге немесе 2,9%-ы бағытталды.

Әсіресе өңдеу өнеркәсібі мен энергетика саласындағы өсім айтарлықтай байқалады. Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестицияның нақты көлемі 39,9%-ға артса, электр энергиясы, газ, бу және ыстық сумен жабдықтау саласындағы көрсеткіш 49,3%-ға өсті.

Бұл деректер өнеркәсіптік өндірісті кеңейтуге, энергетикалық инфрақұрылымды дамытуға және елдің өндірістік әлеуетін нығайтуға бағытталған инвестициялардың артып келе жатқанын көрсетеді.

Инвестициялық белсенділік бір жылмен ғана шектелмейді. 2020 жылғы пандемиялық дағдарысты есепке алмағанда, кейінгі жылдары негізгі капиталға салынған инвестиция тұрақты өсім көрсеткен. Ал қарастырылып отырған кезеңдегі ең жоғары жылдық өсім 2025 жылы тіркелді. Нақтыланған жылдық деректер бойынша, инвестиция көлемі өткен жылы 16,7%-ға ұлғайған. Бұл өсімге өнеркәсіп саласы елеулі үлес қосты.

Қазақстанда 1 226 өнеркәсіптік жоба іске қосылды

Елдегі инвестициялық белсенділіктің артуына жаңа өндіріс орындарын іске қосу және қолданыстағы кәсіпорындарды кеңейту ықпал етіп отыр.

2019-2026 жылдар аралығында Қазақстанда жалпы құны 8,7 трлн теңге болатын 1 226 жоба жүзеге асырылды. Соның нәтижесінде 106,8 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Іске асырылған жобалар автомобильдер мен автокомпоненттер, полипропилен, шиналар, шыны, ферроқорытпалар, тұрмыстық техника, құрылыс материалдары және басқа да өнеркәсіптік өнімдерді өндіруді қамтиды.

Бұл бастамалар өндірістік қуаттарды арттырып қана қоймай, жұмыспен қамтуды ұлғайтуға, аралас салаларды дамытуға және өңірлердің экономикалық әлеуетін нығайтуға мүмкіндік береді.

Жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібіне тиесілі. Бұл салада 1 072 жоба іске қосылып, 6,1 трлн теңгеден астам инвестиция тартылған. Нәтижесінде 93,7 мың тұрақты жұмыс орны ашылды.

Өңдеу өнеркәсібінің негізгі бағыттары бойынша мынадай нәтижелер тіркелді:

• машина жасау – 187 жоба;
• тамақ өнеркәсібі – 265 жоба;
• құрылыс материалдарын өндіру – 242 жоба;
• химия өнеркәсібі – 57 жоба.

Аталған салалардың дамуы отандық өнім түрлерін көбейтуге, жаңа өндірістік тізбектер қалыптастыруға және ішкі нарықтың мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал етеді.

Трансформатордан автомобильге дейін: жаңа өндіріс орындары

Соңғы жылдары Қазақстанның әртүрлі өңірінде жаңа кәсіпорындар іске қосылып, елдің өнеркәсіптік әлеуеті кеңейіп келеді.

Шымкентте Asia Trafo күштік трансформаторлар өндірісі іске қосылды. Қостанай облысында «Кировец» тракторларын шығару жолға қойылды. Қарағанды облысында QazTehna автобустарды, карьерлік және жол-құрылыс техникасын өндіреді. Қызылорда облысында Orda Glass Ltd табақ шыны өндіру және өңдеу кәсіпорны жұмысын бастады.

Мұнай-газ химиясы саласындағы ірі жобалардың бірі – Атырау облысындағы Kazakhstan Petrochemical Industries Inc. полипропилен өндірісі. Қарағанды облысында TengriTyresKZ автомобиль шиналарын шығару жобасы жүзеге асырылды.

Сонымен қатар металлургия және өңдеу өнеркәсібінің қуаттары кеңейтілді. Елде ферроқорытпа өндіру, құрамында алтыны бар кенді өңдеу, арнайы кокс, шойын құймаларын, күкірт қышқылын, сорғы-компрессорлық құбырлар мен сорғы штангаларын шығару бағыттарында жаңа жобалар іске қосылды.

Мұндай кәсіпорындар дайын өнім шығарумен қатар, қосалқы бөлшектер мен өнеркәсіптік жабдық өндірісін, шикізатты өңдеуді және басқа салаларға қажетті материалдар жеткізуді дамытуға мүмкіндік береді.

Автомобиль өндірісінің қуаты артып келеді

Қазақстан өнеркәсібінің маңызды бағыттарының бірі – автомобиль жасау саласы. Соңғы жылдары елде автомобильдер мен олардың құрамдас бөлшектерін шығару қуаттары кезең-кезеңімен ұлғайып келеді.

2025 жылы Алматыда Chery, Changan және Haval маркалы автомобильдерді өндіретін Astana Motors Manufacturing Kazakhstan кәсіпорны іске қосылды. Кәсіпорында 3,6 мың жұмыс орны құрылды.

Қостанай облысында KIA Qazaqstan өндірісі іске қосылып, тағы 1,5 мың жұмыс орны ашылды.

Автомобиль өндірісінің дамуы жергілікті өндіріс үлесін арттыруға, жеткізу тізбектерін қалыптастыруға және қосалқы кәсіпорындардың дамуына жол ашады. Сонымен қатар жаңа өндіріс орындары өңірлерде жұмыс орындарын көбейтіп, өнеркәсіптің мамандануын кеңейтеді.

Өнеркәсіптік жобалар барлық өңірді қамтыды

Инвестициялық жобалар Қазақстанның барлық өңірінде жүзеге асырылып, жаңа өндірістік орталықтардың қалыптасуына ықпал етуде.

Жобалар саны бойынша Шымкент (130 жоба), Астана (91 жоба), Ақмола және Алматы облыстары (әрқайсысында 81 жоба), Жамбыл облысы (76 жоба) және Алматы қаласы (71 жоба) ерекшеленеді.

Өнеркәсіптік жобаларды іске асыру қарқыны да артып келеді. Егер 2019 жылы 81 жоба жүзеге асырылса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 190-ға жетті. Сонымен қатар өткен жылы ең көп тұрақты жұмыс орны ашылды – 22 531.

Жұмыс биыл да жалғасуда. 2026 жылы жалпы құны шамамен 1,7 трлн теңге болатын 200 өнеркәсіптік жобаны іске асыру жоспарланған. Олардың нәтижесінде 17,3 мыңға жуық тұрақты жұмыс орны құрылады деп күтіледі.

Осылайша, жаңа кәсіпорындар өндірістік базаны кеңейтіп, өңірлердің мүмкіндіктерін арттыруға және инвестиция тартуға жағдай жасап отыр.

«Самұрық-Қазына» ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыруда

Қазақстанның ірі инвестициялық бастамаларын жүзеге асыруда «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры да маңызды рөл атқарады. Қордың негізгі миссиясы – Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру және болашақ ұрпақ үшін ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз ету.

2019-2025 жылдар аралығында «Самұрық-Қазына» АҚ ел экономикасының негізгі салаларында шамамен 70 ірі инвестициялық жобаны жүзеге асырды. Энергетика, мұнай-газ және газ-химия салаларын, көлік, телекоммуникация мен су инфрақұрылымын дамытуға шамамен 27 трлн теңге бағытталды.

Аталған жобалардың нәтижесінде өндірістік және инфрақұрылымдық қуаттар кеңейіп, ішкі нарықтың мүмкіндіктері артты. Сонымен қатар шамамен 9 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Қордың инвестициялық бастамаларының бір бөлігі дербес жүзеге асырылса, енді бірі халықаралық инвесторлармен, қаржы институттарымен және технологиялық серіктестермен бірлесіп іске асырылды.

Жобалар аясында жаңа өндіріс орындары мен инфрақұрылымдық нысандар құрылып, қолданыстағы кәсіпорындар жаңғыртылды. Сондай-ақ өндіру және өңдеу көлемін арттыру, көлік пен энергетика жүйелерінің өткізу қабілетін кеңейту, өндірістік процестердің сенімділігі мен тиімділігін жақсарту бағытында жұмыстар жүргізілді.

«Самұрық-Қазына» қорының негізгі инвестициялық жобалары туралы толығырақ төмендегі инфографикадан білуге болады.

Инвестиция – экономиканың ұзақ мерзімді өсуінің негізі

Қазақстанда негізгі капиталға салынатын инвестиция көлемінің артуы елдің өндірістік және экономикалық базасының біртіндеп кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Өнеркәсіптің инвестиция құрылымындағы елеулі үлесі, өңдеу өнеркәсібі мен энергетикадағы өсім, жаңа кәсіпорындардың іске қосылуы және ауқымды инфрақұрылымдық жобалар экономиканың одан әрі дамуына негіз қалайды.

Инвестицияның тиімділігі тек тартылған қаражат көлемімен өлшенбейді. Жаңа өндірістер жұмыс орындарын ашуға, отандық өнім түрлерін көбейтуге, аралас салаларды дамытуға және өңірлердің әлеуетін нығайтуға мүмкіндік береді.

Бұл бағыттағы жұмыстың жалғасуы, соның ішінде «Самұрық-Қазына» қоры мен халықаралық серіктестердің қатысуы, Қазақстан экономикасын жаңғыртуға, оның тұрақтылығын арттыруға және ұзақ мерзімді өсім көздерін қалыптастыруға ықпал етеді.