Жаңа Салық кодексі: 1 қаңтардан бастап қазақстандық кәсіпкерлерді не күтіп тұр

2026 жылдан бастап Қазақстанда жаңартылған Салық кодексі күшіне енеді. Ол шағын және орта бизнестің жұмыс істеу шарттарына тікелей әсер етпек. Өзгерістер салық салу, сауда және мемлекеттік қолдау шараларына қолжетімділікке қатысты. Кәсіпкерлер үшін ең сезімтал жаңалықтар жайында BAQ.KZ тілшісіне Мәжіліс депутаты Айтуар Қошмамбетов айтып берді.

ҚҚС және баға қалыптастыруға ықпалы

Депутаттың айтуынша, бизнес үшін ең басты өзгеріс – қосылған құн салығының өсуі. Бұл баға қалыптастыруға тікелей әсер етеді. Оның сөзінше, Салық кодексі ең алдымен бизнестегі баға саясатын өзгертеді, себебі қосылған құн салығы 12 пайыздан 16 пайызға дейін көтеріледі. Бұл кәсіпкерлердің жұмысына және бағаны қалай қалыптастыратынына объективті түрде ықпал етеді. Сонымен қатар ҚҚС бойынша міндетті тіркеу талаптары да өзгеріп отыр.

Енді ҚҚС бойынша тіркеу жылдық айналымы 40 миллион теңгеден асқан жағдайда жүргізіледі. Бұл – кәсіпкерлер үшін қызметін жоспарлау кезінде міндетті түрде ескерілетін маңызды жайт. Себебі осы межеге жету автоматты түрде салықтық міндеттемелердің және есеп жүргізу талаптарының өзгеруіне алып келеді, – деді депутат.

Салық режимдерінің қысқаруы

Жаңа Салық кодексі аясында арнайы салық режимдерінің саны жетіден үшке дейін қысқарады.

Арнайы салық режимдері жетіден үшке азайды. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режим, шаруа қожалықтарына арналған режим және оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимі ғана қалды, – деп түсіндірді Айтуар Қошмамбетов.

Оның айтуынша, оңайлатылған режим шағын және орта бизнес үшін кең мүмкіндіктерді сақтап отыр. Бұл режим аясында 2,5 миллиард теңгеге дейін айналым жасауға болады. Негізгі мөлшерлеме – 4 пайыз. Алайда өңірлік мәслихаттар әкімдіктердің ұсынысымен бұл мөлшерлемені 50 пайызға төмендетуге немесе арттыруға құқылы.

Депутаттың сөзінше, өңірлердің басым бөлігі мөлшерлемені төмендету туралы шешім қабылдап қойған.

Бүгінде өңірлердің, аудандар мен қалалардың 85 пайызынан астамында мәслихаттардың шешімімен мөлшерлеме 2–3 пайызға дейін төмендетілді. Тек жекелеген өңірлерде ғана 4 пайыз деңгейінде қалып отыр. Жалпы алғанда, бұл елдің әр өңірінде бизнесті жүргізу мен дамытуға қолайлы жағдай қалыптастырады. Әсіресе, халықпен тікелей жұмыс істейтін қызмет көрсету, қоғамдық тамақтану және тұрмыстық сервис саласындағы кәсіпкерлер үшін бұл режим тиімді, өйткені мұнда бизнесті бөлшектеу қажеттілігі жоқ, – деді ол.

Сонымен бірге депутат маңызды бір шектеуді еске салды: жаңа оңайлатылған режимде ҚҚС бойынша тіркелу мүмкін емес. Егер кәсіпкер ҚҚС төлеуші болғысы келсе, жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшуі қажет.

Ұлттық тауарлар каталогы

Өзгерістердің тағы бір бөлігі сауда саласына қатысты және тауар айналымын одан әрі цифрландырумен байланысты. 2026 жылдан бастап ұлттық тауарлар каталогы енгізіледі. Бұл – кәсіпкерлер сататын өнімдерді есепке алудың бірыңғай жүйесі. Депутаттың айтуынша, бұл тетікті енгізудің логикасы бұрын жеке сәйкестендіру нөмірлерін біріктіру үдерісіне ұқсас.

Ұқсастық ретінде айтсақ, бұрын әр адамда СЖК пен СТН болды, кейін олардың бәрі БСН-ге біріктірілді. Мұнда да соған ұқсас жағдай. Әр тауардың штрих-коды, QR-коды, түрлі таңбалауы бар. Мемлекет осының бәріне ортақ стандарт енгізіп, бір тауар төлқұжатына біріктіруді шешті, – деп түсіндірді депутат.

Айтуар Қошмамбетовтің айтуынша, жаңа әрі жаңартылған кассалық аппараттар мұндай белгілерді оқи алады, алайда көшу кезең-кезеңімен жүзеге асады.

Елде шамамен 300 мың сауда нүктесі бар, олардың барлығы сатылатын тауарларды ұлттық каталогқа енгізуі тиіс. Осыған байланысты біз 2026 жылы айыппұл санкцияларын қолданбауды және тауар сату операцияларын бұғаттамауды сұрадық. Бұл электронды шот-фактура жазу кезінде де, бақылау-кассалық машиналармен жұмыс барысында да қатысты. Бұл ұстанымды Қаржы министрлігі мен Сауда министрлігі қолдады. Олар келесі жылы санкциялар болмайтынын растады. Каталогты енгізу жұмысы ірі импорттаушылар мен өндірушілерден бастап, шағын сауда нүктелеріне дейін кезең-кезеңімен жалғасады, – деді депутат.

Қазақстандық тауар өндірушілердің тізілімі

Тағы бір жаңашылдық отандық өндірушілерге қатысты. Қазақстандық тауар өндірушілердің бірыңғай тізілімі енгізіледі. Бұл бұрын қолданылған CT-KZ сертификаты мен индустриялық сертификатты алмастырады.

Отандық өндірушілер үшін қазақстандық тауар өндірушілердің тізілімі енгізіледі. Бұл – CT-KZ сертификаты мен индустриялық сертификатты алмастыратын жаңа портал. Бұған дейін бұл функцияны “Атамекен” Ұлттық кәсіпкерлер палатасы атқаратын, ал қазір ол Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің құзыретіне берілді, – деп түсіндірді Айтуар Қошмамбетов.

Оның айтуынша, бұл тізілім мемлекеттік дерекқорлармен біріктіріледі.

Тізілім барлық қазақстандық тауар өндірушілерді қамтиды, әртүрлі деректер порталдарымен, соның ішінде салық органдарының базаларымен синхрондалады және нақты өндіруші екені жөнінде қорытынды береді. Өкінішке қарай, қазіргі таңда бұл тізілім толыққанды іске қосылған жоқ. 1 қаңтардан бастап оған бірқатар түзету мен өзгеріс енгізіледі. Келесі жылы ол толық жетілдіріліп, бизнес үшін бұл жүйеге кіру жеңілдейді деп күтеміз, – деді мажилисмен.

Сөз соңында депутат кәсіпкерлерге өзгерістерге алдын ала дайындалу маңызды екенін атап өтті. Оның айтуынша, 2026 жыл жаңа ережелерге бейімделу кезеңі болмақ. Уақтылы дайындық бизнестің тәуекелдерін азайтып, қызметті жаңартылған заңнама талаптарына сай жүргізуге мүмкіндік береді.